Αντί για φαγητό, μετέφεραν λαθραία βιβλία στο γκέτο της Βίλνα

[Η Ταξιαρχία του Χαρτιού άρχισε να σώζει εβραϊκούς πνευματικούς θησαυρούς, πρώτα από τους Ναζί και έπειτα από τους Ρώσους – ακόμα και με κίνδυνο της ζωής τους]

Ξεδιαλέγοντας τα βιβλία που θα μεταφέρονταν λαθραία μέσα στη βιβλιοθήκη του γκέτο. Σαν οι Γερμανοί να άφησαν τη γάτα να φυλάει το φαγητό (Credit: Courtesy of YIVO).

Haaretz. Του Ofer Aderet, 30-01-2021 ―από «Ιστορίες του Ισραήλ & της εβραϊκής Διασποράς»

Βαθιά θλίψη κατέλαβε τον Ντέϊβιντ Φίσμαν (David Fishman) το περασμένο καλοκαίρι όταν η Εθνική Βιβλιοθήκη ανακοίνωσε ότι θα έκλεινε τις πόρτες της προσωρινά εξαιτίας των περιορισμών για την πανδημία του κορωνοϊού. Αν και ο καθηγητής Φίσμαν ζει αρκετά μακριά από τα αναγνωστήρια της Ιερουσαλήμ, η μελέτη του για την ηρωική επιχείρηση της διάσωσης εβραϊκών βιβλίων κατά το Ολοκαύτωμα του αποκάλυψε πόσο σημαντικά είναι τα βιβλία για την πνευματική και πολιτισμική επιβίωση της ανθρωπότητας.

Σε μια συζήτηση μαζί του από το σπίτι του στη Νέα Υόρκη τον περασμένο μήνα, μας είπε, έτοιμος να δακρύσει, ότι δυσκολεύτηκε πολύ να αντιμετωπίσει σαν ιστορικός το γεγονός ότι οι πρωταγωνιστές του βιβλίου του – μια ομάδα κρατουμένων του γκέτο της Βίλνα – είχαν ρισκάρει τις ζωές τους για να διασώσουν τόμους από τα νύχια των Γερμανών ογδόντα χρόνια πριν, αλλά πλέον το εβραϊκό κράτος αναγκαζόταν να κλείσει τις βιβλιοθήκες εξαιτίας της πανδημίας.

Ωστόσο, το έργο του του 2017 «Οι Λαθρέμποροι Βιβλίων: Αντάρτες, Ποιητές και ο Αγώνας να διασωθούν οι Εβραϊκοί Θησαυροί από τους Ναζί» [από τις εκδόσεις ForeEdge Books που πρόσφατα εκδόθηκε στα εβραϊκά από τις εκδόσεις Magnes Press, σε μετάφραση της Σίβαν Μπασκίν (Sivan Baskin)], εκπέμπει ένα αισιόδοξο μήνυμα, η καρδιά του οποίου είναι ο θρίαμβος του ανθρώπινου πνεύματος. Ο Φίσμαν, καθηγητής ιστορίας στο Εβραϊκό Θεολογικό Σεμινάριο ήταν αυτός που συναρμολόγησε την αληθινή αλλά απίστευτη ιστορία που αφηγείται σε αυτό το βιβλίο μέσα από μια επτάχρονη έρευνα σε έξι διαφορετικές χώρες. Κατά την πορεία της συγγραφής του έργου του, με το οποίο κέρδισε το Εθνικό Βραβείο Εβραϊκού Βιβλίου το 2017, βασίστηκε σε ντοκουμέντα από τα γίντις, τα γερμανικά, τα εβραϊκά, τα αγγλικά και τα ρωσικά, και διαφορετικές πηγές όπως ημερολόγια, επιστολές, απομνημονεύματα και συνεντεύξεις. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Ο Φίσμαν παίρνει μια ιστορία της οποίας το γενικό νόημα ήταν γνωστό και την ξεζουμίζει, κάποιες φορές με εξαιρετικές λεπτομέρειες, παράγοντας τελείως άγνωστα μέχρι πρότινος περιεχόμενα.

Οι πρωταγωνιστές του είναι μερικές δεκάδες Εβραίοι διανοούμενοι του Γκέτο της Βίλνα το οποίο οι Γερμανοί επάνδρωσαν το 1942 για μια ασυνήθιστη μορφή καταναγκαστικής εργασίας. Η τελευταία δεν έλαβε χώρα υπό τον καυτό ήλιο ή με την παγωνιά, και δεν συμπεριλάμβανε φόνους, ξυλοδαρμούς, απειλές ή τιμωρίες. Πραγματοποιήθηκε σχεδόν αποκλειστικά από ένα «γραφείο», τοποθετημένο εκτός των τειχών του γκέτο, σε συνθήκες που έμοιαζαν πολυτελείς υπό το φως των περιστάσεων και της γενικότερης περιόδου.

Η δουλειά αυτών των σκλάβων εργατών, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, ήταν να ταξινομήσουν δεκάδες χιλιάδες βιβλίων και χειρογράφων που οι Γερμανοί κατακτητές της Λιθουανίας είχαν λεηλατήσει τόσο από ιδιώτες όσο και ιδρύματα. Ο στόχος ήταν να αποφασίσουν ποια βιβλία άξιζε να κρατηθούν και ποια δεν είχαν καμία αξία και άρα θα μπορούσαν να καταστραφούν. Τα βιβλία των οποίων η σημασία ενδιέφερε τους Γερμανούς μεταφέρονταν στη Γερμανία. Όσα δεν περνούσαν τη «διαλογή», αποθέτονταν στις φλόγες ή γίνονταν χαρτοπολτός.

Η ομάδα στην οποία ανατέθηκε η δουλειά είχε επικεφαλής τους ποιητές Σμέρκε Κατσεργκίνσκι (Shmerke Kaczerginski), 34 ετών εκείνη την εποχή, και τον Άμπραχαμ Σούτζκεβερ (Abraham Sutzkever), 29 ετών και ο οποίος θα αναγνωριζόταν τελικά ως ο σπουδαιότερος ποιητής του εικοστού αιώνα στα Γίντις. Τα μέλη της «Ταξιαρχίας του Χαρτιού» αρνήθηκαν να υπακούσουν τις διαταγές που λάμβαναν μέχρι κεραίας και εκμεταλλεύονταν τις σχετικά καλές συνθήκες εργασίας τους και τη χαλαρή τους επιτήρηση ώστε να σώσουν χιλιάδες βιβλίων και σπάνιων χειρόγραφων που θεωρήθηκαν μεγάλης αξίας είτε λόγω των συγγραφέων τους ή λόγω του ότι ήταν αντίκες. Η ομάδα τα έβγαζε από στοίβες βιβλίων και προς το τέλος της κάθε εργάσιμης μέρας, τα έκρυβε στα ρούχα της.

Στους κρύους μήνες του χειμώνα, φορούσαν βαριά παλτό και πολλά στρώματα ρουχισμού με σκοπό να διευκολύνουν την αποστολή τους. Αφήνοντας τον χώρο εργασίας τους, επέστρεφαν στα σπίτια τους μέσω της πύλης του Γκέτο. Ρισκάροντας τη ζωή τους, περνούσαν τους φρουρούς, κάνοντας προσευχές να μην εντοπίσουν πάνω τους τους πολιτιστικούς και πνευματικούς θησαυρούς που κουβαλούσαν πάνω τους.

Η δημιουργικότητα των «κλεφτών βιβλίων» ήταν απεριόριστη. Σε μια περίπτωση, έπαιρναν έγκριση από τους Γερμανούς επόπτες να πάρουν χαρτί μαζί τους στο γκέτο για να το καίνε στο φούρνο. Οι φρουροί δεν φαντάζονταν ότι «το άχρηστο χαρτί» αποτελούταν από γράμματα και αυθεντικά χειρόγραφα του Τολστόι, του Σόλεμ Αλέιχεμ (Sholem Aleichem) και του Χαίμ Ναχμάν Μπιάλικ (Haim Nahman Bialik), σχέδια του Σαγκάλ και ένα αυθεντικό χειρόγραφο του πνευματικού ηγέτη της Βίλνα, του Ελιγιά μπεν Σόλομον Ζαλμάν (Elijah ben Solomon Zalman), του ηγέτη του μη-χασιδικού εβραϊσμού του 18ου αιώνα. Σε άλλες περιστάσεις η ομάδα χρησιμοποίησε μια θήκη εργαλείων με διπλό πάτο μέσα στον οποίο μετέφεραν λαθραία βιβλία, κρυμμένα κάτω από ένα πένσες, ένα γαλλικό κλειδί και ένα σφυρί.

Το «θράσος» (chutzpah) που επέδειξε η ομάδα ήταν εκπληκτικό. Μια μέρα, για παράδειγμα, ένας από αυτούς επέστρεψε στο γκέτο μέρα-μεσημέρι με έναν τεράστιο, κουρελιασμένο τόμο του Ταλμούδ. Στον ένοπλο Γερμανό φρουρό εξήγησε ότι ο αξιωματικός της εργασίας του τον είχε διατάξει να το πάρει μαζί του για να το ξαναδέσει. Ίσως ο φρουρός δυσκολεύτηκε να πιστέψει ότι ένας Εβραίος θα έπλαθε ένα τόσο κραυγαλέο ψέμα. Όπως και να ‘χει, τον άφησε να περάσει χωρίς να δημιουργήσει ζήτημα.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο Ε Δ Ω »»»

This entry was posted in τυχοδιωκτικός πατριωτισμός, φασισμός, Ασμοδαίος, Διακρίσεις (κάθε είδους), Ελευθερία Λόγου/Έκφρασης, κοινωνία/πολιτική, Logos. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.