Η Ελληνορθοδοξία απέναντι στη Φιλοσοφία και στην Επιστήμη [3]

Λόγος [3. Η οθωμανική Εκκλησία κατά του Διαφωτισμού]

Τα προηγούμενα:

Έλληνας Επίσκοπος. Απόσπασμα από ένα ποίημα του Henry Gally Knight. CARTWRIGHT, Joseph [Έντεκα χρωματιστές πινακίδες της βορειοδυτικής Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένου ενός πορτρέτου του Αλή Πασά], London, R. Havell, 1822.

του Αναγνώστη Λασκαράτου
Δεν θέλω να αδικήσω την οθωμανική τυραννία, αποκαλώντας την Εκκλησία της Πόλης οθωμανική, για να χρεώσω όλες τις ανομίες της στην Υψηλή Πύλη. Οι Σουλτάνοι κατά κανόνα ποσώς ενδιαφέρονταν να εμποδίσουν τη μόρφωση των Ορθοδόξων ή τις σπουδές τους στη Δύση. Ίσα ίσα χρησιμοποιούσαν τη λογιοσύνη των Χριστιανών σε θέσεις κλειδιά της εξουσίας τους, όπως αυτή του Μεγάλου Δραγουμάνου ή του Οσποδάρου της Μπογδανοβλαχίας. Ήταν οι Αρχιερείς που έβλεπαν πολύ βαθύτερα από τον Πατισάχ, οσμίζονταν και διεγίγνωσκαν τις έγγραφες «αιρετικές», ορθολογικές ή επαναστατικές ιδέες, που απειλούσαν το δικό τους αλλά και το σουλτανικό δοβλέτι. Ο διωγμός κατά της θύραθεν Εκπαίδευσης, εξαπολύθηκε από το ανώτατο παπαδαριό, το αγράμματο αλλά ακόμη και τό το εγγράμματο. Μιλάγαμε ήδη από το προηγούμενο, για τους διωγμούς που υπέστησαν οι λόγιοι και ειδικά οι φορείς επιστημονικών απόψεων κληρικοί, από την εμπαθή εκκλησιαστική ηγεσία. Ο Δωρόθεος Πρώϊος, προοδευτικός Σχολάρχης της Χίου, που στον εναρκτήριο λόγο του αναφέρθηκε στο «πως δύνανται αι επιστήμαι να επιστρέψουν εις την παλαιάν τους πατρίδα», ο με λαμπρές σπουδές στη Δύση μετέπειτα μητροπολίτης που απαγχονίσθηκε το 1821, έφυγε από την Σχολή γιατί πολεμήθηκε από τον άγιο «Κολλυβά», Αθανάσιο Πάριο και κατηγορήθηκε από τον Βουλησμά πως παραμέλησε την διδασκαλία των γραμματικών μαθημάτων χάριν των μαθηματικών και πως δίπλα του βρήκε καταφύγιο κάθε «των αγίων νηστειών καταλύτης…και αδιαφορίτης, είπου και των Βολτεριστών τις τύχοι και Δουπιστών και Σπινοζιστών..».

Αυτό το κλίμα επικρατούσε σε όλα τα πατριαρχεία, ακόμη και στην αποδεκατισμένη Αλεξάνδρεια, που η τραγική της θέση στις ακτές της Αφρικής, δεν μείωνε τον σκοταδιστικό ζήλο των καλόγερων. Ο Μανώλης Γιαλουράκης, στην «Αίγυπτο των Ελλήνων» (Καστανιώτης-2006), γράφει για το σχολείο του Καϊρου που το 1779 επανίδρυσε ο πατριάρχης Κυπριανός. «…η παιδεία είχε τους φανατικούς διώκτες της μεταξύ των ιερωμένων. Οι παπάδες διδάσκανε ότι η μόρφωση των ελληνοπαίδων ήταν σατανική εφεύρεση. Η εκκλησία έλεγαν δεν ανοίγει με τα γράμματα αλλά με τις προσευχές». Ο ιερομόναχος Γεράσιμος που δίδασκε εκεί, κολακεύει το 1779 με γράμμα του τον πατριάρχη και του καταγγέλλει πως βρίσκεται «εις τόσην καταδρομήν υπό των αγριερέων». Πρωταίτιος είναι «ο κυρ Παυλίνος και η πονηριά του αγίου επιτρόπου», με οπαδούς τον Μακάριο Κωνσταντινουπολίτη «το αγριόγιδον» και τον «ψευτοκριτικό Ιγνάτιο Ιερομόναχο».

Αναιρετικά έργα όπως αυτό του αρχιμανδρίτη Νικηφόρου Θεοτόκη κατά του Βολταίρου (1794), έδιναν άθελά τους την ευκαιρία στον αναγνώστη να πληροφορηθεί τις επικίνδυνες ιδέες των Διαφωτιστών. Ήδη από το 1791, ένας Ορθόδοξος λόγιος, έχοντας υποθέτω υπ’όψιν του και το ανάλογο πάθημα της βυζαντινής Εκκλησίας, όπου άθελά της διέδωσε βρίζοντάς τες, αιρετικές ή και φιλοσοφικές σκέψεις, διερωτάται μήπως θα έπρεπε να μην εκτίθενται οι προς αναίρεσιν ιδέες και το 1801 ο Νικόδημος ο Αγιορείτης συνιστά όπως ο φρόνιμος «και αυτά τα αναιρετικά βιβλία των αθέων ας μην αναγιγνώσκη, βλάπτουσι γάρ τους αδυνάτους, ίνα μή λέγω και τους δυνατούς είς τήν πίστην» (Κ.Θ.Δημαρά «Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός»-Ερμής-2007). Ο δάσκαλος της πατριαρχικής Σχολής Μακάριος Καβαδίας, έξέδωσε το 1802 το συκοφαντικό λιβελλογράφημα «κατά Ουολταίρου και των οπαδών», στο οποίο επιτίθεται κατά της Γαλλικής Επανάστασης και παρουσιάζει τον Γάλλο φιλόσοφο, δύσμορφο, γόνο ανάξιων γονέων, λαίμαργο και έκφυλο. Παράλληλα περιλαμβάνει και ιερές ωδές «επιτάξας», κατά τον Γεδεών, «οιονεί το αντίδοτον κατά των δηλητηριωδών μιασμάτων». Ο εμπαθής και φανατικός αγ.Αθανάσιος ο Πάριος (αγιοποιήθηκε το 1995), αποκαλεί τον Βολταίρο «παμμίαρο, κατάπτυστο, τρισκατάρατο, ασελγέστατο, θεομίσητο, αθεώτατο, κατάπτυστο». Ο Σχολάρχης της πατριαρχικής σχολής Σέργιος Μακραίος σε ένα γράμμα του τον βρίζει: «παράφρονα, αμαθή, χυδαιότατο, ασυλλόγιστο, ασύνετο, φλύαρο, ψευδώνυμο φιλόσοφο, αηδέστατο κωμωδό, βδελυρό αδολέσχη, κακεντρεχέστατο άθεο, εξωλέστατο, αφρονέστατο έκτρωμα, αντάρτη του Θεού, ταραξία, ακατάστατο…». Xαρακτηριστικό του ήθους ή της σύγχισης που επικρατούσε στους εκκλησιαστικούς κύκλους είναι η επισήμανση του Δημαρά («La fortune de Voltaire en Grece», C. Th. Dimaras») πως το πατριαρχείο είτε σκόπιμα είτε από άγνοια δυσφημούσε τον εχθρό του παπισμού Βολταίρο ως δήθεν Ρωμαιοκαθολικό. Ο Βολταίρος για τον οποίο ο Κοραής εξιστορεί σε επιστολή του την άρνηση των Παρισινών καλογήρων να τον κηδέψουν και την θριαμβευτική πάνδημη ανακομιδή των λειψάνων του στο Πάνθεον, δέχτηκε και τα πυρά των Κελεστίνου Ροδίου και Σπυρίδωνος Σπινόλα, τιτλοφορούμενα «Υπέρ χριστιανικής πίστεως και κατά τινων φιλοσοφικών ληρημάτων» και «Απάντησις προς Βολταίρον».

Η φοβία για το διαφορετικό που αντιμετωπίζεται ως μεταδοτική νόσος είναι διαρκής. Προτεινόμενο αντιβιοτικό η άγνοια. Ο άγ.Αθανάσιος ο Πάριος συνιστούσε να μην πηγαίνουν οι Έλληνες ούτε για εμπόριο στην Δύση, εγκαταλείποντας έτσι την οθωμανική θαλπωρή. Ο ιερέας διευθυντής της Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης Ιερόθεος Δενδρινός, εμπόδισε τον Ιώσηπο Μοισιόδακα να συνεχίσει τις σπουδές του στη Δύση γιατί εκεί οι νέοι διδάσκονται την αθεϊα «και μετά την επιστροφήν αυτών συναθεϊζουσιν και ετέρους». Ο Μοισιόδακας πιθανόν να περιγράφει τον εαυτό του και σίγουρα την τραγική πραγματικότητα, μιλώντας για τους ονειδισμούς που αντιμετωπίζει «πεπαιδευμένος…περιπεσών εν ενδεία εσχάτη» που αναζητεί ομογενή χρηματοδότη για να εκδόσει «βιβλιάριον τι», ενώ ο «Αγιορίτης» που ζητιανεύει για μία καμπάνα, μαζεύει λεφτά «διά δύο κώδωνας παμμεγίστους». Ο ίδιος πέθανε το 1800, φυματικός και πάμπτωχος. Ο Μοισιόδακας, μαχητής κατά «των τοίς παντοπώλαις συμμαχούντων λογιωτάτων», τόλμησε όπως ομολογεί ο Γεδεών να γράψη το «πρωτάκουστον λάλημα»: «ουχί η Φραγγία, ουχί η νεωτερική φιλοσοφία διαστρέφει, αλλά η κενοφροσύνη…κρημνίζει τον άνθρωπον εν τη αθεϊα». Σήμερα, μερικοί Ελληνορθόδοξοι τα θέλουν όλα, ακόμη και τον Μοισιόδακα, δικά τους. Ο κ.Σαράντος Καργάκος διαμαρτύρεται: «Η Εκκλησία μας πρέπει ν’ αγρυπνεί και ν’ ανησυχεί για το τι διδάσκονται οι νέοι στα σχολεία μας. Έπρεπε ν’ αντιδράσει δυναμικά και μαχητικά όταν προ δεκαετίας αφαιρέθηκε από το βιβλίο Δέσμης της Γ’ Λυκείου το κεφάλαιο του «Νεοελληνικού Διαφωτισμού», ίσως διότι οι κυριώτεροι από τους μνημονευόμενους σ’ αυτό εκπροσώπους ήσαν κληρικοι! Η Εκκλησία μας αγνοεί ότι και τώρα, μετά την επανεισαγωγή του κεφαλαίου, πουθενά δεν αναγράφεται ότι ο Ιώσηπος Μοισιόδαξ ήταν ιεροδιάκονος» («Εθνομάρτυς Χρυσόστομος», Ευαγγελίστρια Ν.Ιωνίας Μαγνησίας-’92). Το ποιά ήταν η σχέση της Εκκλησίας με τους «λιμπερτίνους» και «ιλουμινάτους χοίρους» του Διαφωτισμού είναι φανερό και πράγματι αποσιωπάται στα σχολικά βιβλία για λόγους ακριβώς αντίθετους από αυτούς που υπονοεί ο κ.Καργάκος, από πρόθυμους λογοκριτές ιστορικούς που δεν θέλουν να θυμίσουν τις ασχήμιες των δεσποτάδων, όσο για τον «ιεροδιάκονο», ποτέ του δεν έγινε παπάς και σ’όλη του την πορεία ήταν σε σύγκρουση με την «Εκκλησία μας». Το 1819 εκδόθηκε πατριαρχική εγκύκλιος που απαγόρευε την επικοινωνία των Ορθοδόξων με τους δυτικούς μη επιτρέποντας ακόμη και την είσοδο «εις τας φραγκικάς λοταρίας και καφεταρίας» (Φ.Ηλιού «Τύφλωσον Κύριε τον λαόν σου», Πορεία, 1980). Ο Κερκυραίος λόγιος Διον.Θερειανός, στο έργο του «Αδ.Κοραής» (1889), γράφει πως «όσοι απεδήμουν εις τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια…ώφειλον άμα επανερχόμενοι…να κηρύξωσιν από του άμβωνος ότι επαλινόστησαν ως…πειθήνια τέκνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας». O Ζαχαρίας φον Lingenthal επισκέφτηκε το 1838 τον αγ.Γρηγόριο Ε΄. Η συμπαθητική περιγραφή του πατριάρχη, αποδεικνύει την καλή διάθεση του Γερμανού νομομαθή. Παρ’όλ’αυτά δεν μπορεί να κρύψει την άποψη του Γρηγόριου για τις σπουδές στην Δύση: «Όσον όμως αφορά τον κλήρο….δεν συνιστάται καθόλου ν’αυξήσουν τις γνώσεις τους με τη μέθοδο αυτή διότι η αγνότητα της πίστεώς τους διατρέχει τον κίνδυνο να μιανθεί….» (Π.Κ.Ενεπεκίδη «Τραπεζούντα ….», Ωκεανίδα-’89). Δεν χρειάζεται φαντασία για να αντιληφθεί κανείς πόσο κόστισε στην πρόοδο του Έθνους αυτός ο αποπνικτικός φραγμός που υψώθηκε από μικρόμυαλους σιμωνιακούς πατριάρχες, σαν τον τρεις φορές πατριάρχη, ηθικά αδίστακτο αγ.Γρηγόριο, που ξόδευαν υπέρογκα ποσά για την καλοπέρασή τους και για να αγοράσουν τον θρόνο τους και δεν έδιναν δεκάρα τσακιστή από τα θησαυροφυλάκιά τους για να σπουδάσουν στη Δύση εκατοντάδες νέοι με ζήλο μάθησης που θα διαφώτιζαν με τη σειρά τους τις αμαθείς μάζες των πιστών. Επιγραμματικά, το πνεύμα του πατριαρχείου εκφράσθηκε από τον φαναριώτη στιχοπλόκο Κάλφογλου (1794) ο οποίος ανησυχεί για την κατάσταση στη Βλαχία όπου διδάσκεται ο Λουκιανός, παραμελείται η θρησκευτική παιδεία και οι νηστείες:

«Εκκλησίας και νηστείας, προσευχάς και τα λοιπά
κάθε νέος φωτισμένος’ το εξής δεν αγαπά……
Όθεν με αυτά τα φώτα, με φραντζέζικα χαρτιά
αναιδώς οι νέοι βάζουν εις τα σπίτια των φωτιά……
Μιραμπώ, Ρουσσώ, Βολταίρου εγκαυχώνται μαθηταί…».

Ο Θεσσαλός αρχιμανδρίτης Στέφανος Δούγκας σπούδασε στην Γερμανία Μαθηματικά και Φιλοσοφία, μαθητής και υποστηρικτής των ιδεών του Γερμανού ιδεαλιστή φιλοσόφου Φρειδερίκου Schelling. Επιθυμούσε να ανοίξει πανεπιστήμιο στα Αμπελάκια, αγοράζοντας για τον σκοπό αυτό εξ ιδίων όργανα Χημείας, Φυσικής και Αστρονομίας, αλλά δεν μπόρεσε να υλοποιήσει τα σχέδιά του. Οι ιδέες του μπήκαν στο στόχαστρο του Ιθακήσιου μοναχού Δωρόθεου Βουλισμά, παλιού μαθητή του κληρικού Ιερόθεου Δενδρινού στη Σμύρνη (Αδ.Κοραής: «διδασκαλίαν πολλά πτωχήν, συνωδευμένη με ραβδισμόν πλουσιοπάροχον»). Ο Δρούγκας αποκαλεί τον Βουλισμά, που ξεκίνησε την «ιεραποστολική» του δράση σχεδόν ταυτόχρονα με τον Κοσμά Αιτωλό, «απαίδευτο», «αμαθέστατο», «άμοιρο φιλοσοφίας», «εμπαθή θεολόγο» κλπ. Χάρις στην προστασία του Δημ.Μουρούζη γλύτωσε την οργή του πατριαρχείου και στάλθηκε στην Μολδαβία προαγόμενος σε ηγούμενο, υποσχόμενος όμως να μην διδάσκει άλλο Φιλοσοφία. Τελικά κατηγορήθηκε από το πατριαρχείο ως «τολμητίας» που προσπαθεί να συμβιβάσει «την φυσικήν μετά της αλγεβραϊκοαριθμητικής…ασυμβιβάστως πάντη και πάντως» «τή θεοπνεύστω….Γραφή». Υποχρεώθηκε από την Σύνοδο τελειώνοντας το 1817, να υποβάλη «λίβελλον πίστεως», όπου ομολογούσε «ότι απερισκέπτως και χωρίς πνεύματος, τα του Αγίου Πνεύματος εισηγείτο» (Ευαγγελίδου Τρύφωνα Ε. «Η Παιδεία επί Τουρκοκρατίας»-1936-βραβείον Ακαδημίας Αθηνών- ανατύπωση από τις «Αναστατικές Εκδόσεις Δ.Ν.Καραβία, Βιβλ.Ιστ.Μελετών). Ο Δούγκας δεν είχε το σθένος να προβάλει αντίσταση. Ταπεινώθηκε να διαβάσει από την δασκαλική έδρα μπροστά σε ακροατήριο «Λογίδριον» αποκηρύσσοντας «όσα εν τώ φυσικώ αυτώ συγγράμματι εναντία ταις Ιεραίς Γραφαίς ανεφάνησαν…». Έργο ζωής του Δούγκα, πολύ σημαντικό, ήταν η «Εξέτασις της Φύσεως», που θάφτηκε για χρόνια στην μονή Βατοπεδίου. Στο σύγγραμμα αυτό αναδύεται το βάθος της φιλοσοφικής του σκέψης και η έκταση του επιστημονικού του προβληματισμού, αφού διατυπώνει απόψεις σχετικά με το φως, την κίνηση, την βαρύτητα, τα ρευστά, τον ηλεκτρισμό, τα χρώματα, τον γαλβανισμό, την χημεία κλπ (Βλ. Γ.Καρά «Στ. Δούγκας», στο «Οι θετικές επιστήμες στον ελληνικό χώρο». Εκδ.Ζαχαρόπουλος-1991).

Η Δύση άνοιγε φιλόξενα τις πόρτες της στους Γραικούς κληρικούς που θέλανε να σπουδάσουν εκεί. Μόνο στην Οξφόρδη και μόνο στο πρώτο ήμισυ του 17ου αι. βρίσκουμε να σπουδάζουν τον φτωχό Γαστουνιώτη ιερομόναχο Χριστόφορο Άγγελο (εικ. 2 & 3, βλ. Strickland Gibson, «Christopher Angel, Teacher of Greek.», ‘The Glory that is Greece’, Hilda Hughes:London 1944), με εισφορές Άγγλων, τον μετέπειτα πατριάρχη Αλεξανδρείας Μητροφάνη Κριτόπουλο υπότροφο του αρχιεπισκόπου του Καντέρμπουρυ και τον μελλοντικό μητροπολίτη Ναθαναήλ Κ(α)ωνώπιο (της Επισκοπής Κανώπου δηλαδή), που πιθανόν να είναι κι ο πρώτος που εισήγαγε καφέ στην Αγγλία, όπου κατέφυγε (πιθανότατα για προσωπική χρήση, βλ. William Harrison Ukers: «All about Coffee», Library of Alexandria-1935). Κανενός η Ορθοδοξία δεν βλάφτηκε και σίγουρα βγήκαν ωφελημένοι και οι ίδιοι και η Εκκλησία τους. Ο συμπλεγματικός όμως άγ.Αθανάσιος ο Πάριος, ζητούσε στην «Αντιφώνησιν προς τον παράλογον ζήλον των από της Ευρώπης ερχομένων φιλοσόφων» (1802), την οποία υπέγραψε ως Ναθαναήλ Νεοκαισαρείας, να προέρχονται οι ιερείς από τις τάξεις των αγραμμάτων, περιφρονώντας τις ευρωπαϊκές επιστήμες που αποκαλεί «μωροφιλοσοφίας» και τους επιστήμονες «πολυτεχνίτας και ερημοσπίτας». Ένας τέτοιος ιερέας, ολιγογράμματος και φανατικός, που ανακυκλώνει την αμάθειά του στο αμαθέστατο ακροατήριό του, ο άγ.Κοσμάς ο Αιτωλός προειδοποιούσε τους χωρικούς: «Το κακό θα σας έρθει από τους διαβασμένους». Ο Κοσμάς ήταν πράκτορας του πατριαρχείου, ενταγμένος σε ευρύτερο σχέδιό του, όπως δείχνει και η σχεδόν ταυτόχρονη δράση του με τον «αμαθέστατο» φανατικό διώκτη κάθε φωτεινού πνεύματος της εποχής του, Βουλησμά. Το ομολογεί και ο ίδιος, με περισσή καλογερίστικη ψευτομετριοφροσύνη: «…εγώ, στοχαζόμενος την αμάθειάν μου…παρακινούμενος περισσότερον από τον κυρ Σωφρόνιον πατριάρχην». Υπήρξε συστηματικός προπαγανδιστής της ιδέας της θεϊκής προέλευσης της Τουρκοκρατίας, επισείοντας την απειλή της Κόλασης για τους «ασεβείς» τους «Εβραίους» και τους «αιρετικούς». Αυτοπαρουσιαζόταν με «όλη την ταπείνωση που τον διακρίνει»: «…από το σχολείον έμαθα τα 24 γράμματα…Έμαθα και πέντε-έξ ελληνικά και έμαθα πολλών λογιών γράμματα…..από όλα τα έθνη….εδιάβασα πολλά και διάφορα βιβλία και περί Εβραίων και περί Ελλήνων και περί άλλων ασεβών…ερεύνησα τα βάθη της σοφίας….» (Κ.Σαρδέλη «Κοσμάς…»). Ο ασυνάρτητος σκοταδιστικός λόγος του, οι μανιακές συκοφαντίες του κατά των Εβραίων, που υποδαύλιζαν βιαιότητες, η εκμετάλλευση της άγνοιας των ραγιάδων, δεν εμπόδισαν να συγκαταλέγεται στα σχολικά βιβλία με τους δασκάλους του Γένους, ίσα κι όμοια ή και καλύτερα, αφού στέφθηκε και με το φωτοστέφανο της αγιωσύνης, με τους Κοραή, Καϊρη, Ρήγα κ.λ.π. Ήθελε το σχολείο προέκταση της Eκκλησίας, χώρο όπου θα εξοβελίζονταν τα «άθεα γράμματα», δηλαδή η Επιστήμη και τη Φιλοσοφία, για να διδαχθούν τα κολυβογράμματα και τα ψαλτήρια. Στις Διδαχές του, θεωρεί ως «πεπαιδευμένους», αυτούς που «τας αγίας Γραφάς ακριβώς μας εξήγησαν». Ένα δείγμα από την «Διδαχή Δ΄», βοηθά να αντιληφθεί κανείς τον χαρακτήρα αυτής της μυθοποιημένης άρρωστης προσωπικότητας: “Και τώρα μη δυνάμενοι οι Εβραίοι να τον μετασταυρώσουν τον Χριστόν, κάθε Μεγάλην Παρασκευήν τον κάνουν από κερί και τον σταυρώνουν, και ύστερα τον καίουν, η παίρνουν ένα αρνί και το κτυπούν με τα μαχαίρια και το σταυρώνουν αντί του Χριστού. Ακούετε κακίαν των Εβραίων και του διαβόλου; Καθώς γεννηθή το Εβραιόπαιδον, αντί να το μαθαίνουν να προσκυνή τον Θεόν, οι Εβραίοι, παρακινούμενοι από τον πατέρα των διάβολον, ευθύς οπού γεννηθή, το μαθαίνουν να βλασφημά και να αναθεματίζη τον Χριστόν μας και την Παναγίαν μας· και εξοδεύουν πενήντα, εκατόν πουγγιά να εύρουν κανένα χριστιανόπουλο να το σφάξουν, να πάρουν το αίμα του, και με εκείνο να κοινωνούν. …….Κοίταξε εις το πρόσωπον ένα Εβραίον όταν γελά· τα δόντια του ασπρίζουν, το πρόσωπόν του είνε ωσάν πανί αφωρισμένο, διότι έχει την κατάραν από τον Θεόν, και δεν γελά η καρδία του. Έχει τον διάβολον μέσα του οπού δεν τον αφήνει. Κοίταξε και ένα χριστιανόν εις το πρόσωπον, ας είνε και αμαρτωλός· λάμπει το πρόσωπόν του, χύνει η χάρις του Αγίου Πνεύματος. Σφάζει ο Εβραίος ένα πρόβατον, και το μισό το εμπροσθινόν το κρατεί δια λόγου του, και το πισινόν το μουντζώνει και το πωλεί εις τούς χριστιανούς δια να τούς μαγαρίση. Και αν σου δώση ο Εβραίος κρασί η ρακί, είνε αδύνατον να μη το μαγαρίση πρώτον, και αν δεν προφθάση να κατουρήση μέσα, θα πτύση. Όταν αποθάνη κανένας Εβραίος τον βάζουν μέσα εις ένα σκαφίδι μεγάλο και τον πλένουν με ρακί, και του βγάνουν όλην του την βρώμα, και εκείνο το ρακί το φτιάνουν με μυριστικά, και τότε το πωλούν εις τούς χριστιανούς ευθηνότερον, δια να τούς μαγαρίσουν. Πωλούν ψάρια εις την πόλιν οι Εβραίοι; Ανοίγουν το στόμα του οψαρίου και κατουρούν μέσα, και τότε το πωλούν εις τούς χριστιανούς…..Ο Εβραίος μου λέγει πως ο Χριστός μου είνε μπάσταρδος, και η Παναγία μου πόρνη. …….».

Ο άγιος ομολογεί σε γράμμα του στον καλόγερο αδελφό του Χρύσανθο «Χίλιοι Τούρκοι με αγαπώσι κι ένας όχι τόσο». Όπως παραδέχεται ο βιογράφος του Π.Β.Πάσχος: «Υπακούει ο Άγιος και φέρεται με πολύ τακτ (sic) και πολλήν ευγένεια στους εξουσίαν έχοντας τούρκους, στηριζόμενος στα λόγια του αποστόλου Παύλου ‘πάσα ψυχή εξουσίαις …υποτασσέσθω’…». Ο ίδιος λέει ότι υπάρχουν δείγματα επιστολών του Κοσμά προς Τούρκους αξιωματούχους «από τους οποίους ζητεί ευγενέστατα να του δώσουν την άδεια να κηρύξει», άδεια που του έδιναν ευχαρίστως, αφού προπαγάνδιζε την θεϊκή προέλευση της Τουρκοκρατίας. Το ίδιο δηλαδή προδοτικό και μοιρολατρικό μοτίβο: «Είναι θέλημα θεού η Πόλη να τουρκέψει». Οι Kανόνες αφορίζουν τους μάντεις, αλλά αρκετές προφητείες αποδίδονται στον ρασοφόρο Νοστράδαμο: «Θάρθει καιρός που θα διευθύνουν τον κόσμο τα άλαλα και τα μπάλαλα,θάρθει καιρός που ο διάβολος θα μπει σ’ένα κουτί και θα φωνάζει και τα κέρατά του θα είναι στα κεραμίδια» (ηλ.υπολογιστές, τηλεόραση). Πρέπει εδώ να σημειώσουμε ότι όπως όλοι αυτοί που θεωρούν πως εκπληρώνουν θεία αποστολή διαδίδει ή και πιστεύει πως ο Θεός παρακολουθεί με θαυμαστά φαινόμενα την πορεία του. Γράφει στον αδελφό του: «Του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον μου βεβαιούντος δια τινων επακολουθησάντων σημείων». Ο βιογράφος του Χριστοδουλίδης εξηγεί πως πρόκειται για ιαματικά θαύματα.

Το εβραϊκό αλφάβητο. Ορθόδοξοι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, μεταξύ των οποίων ένας Έλληνας Ορθόδοξος μοναχός. BREYDENBACH, Bernhard von. «Peregrinationes in Terram Sanctam», 1502.

Μερικά ακόμη δείγματα της άναρθρης προφητικής δεινότητας του αγίου και του είδους του διαφωτισμού που του αποδίδεται ακόμη και από την σχολική ιστοριογράφο κα Ρεπούση, στην ανόητη, πλην μάταιη, προσπάθειά της για ευτελείς συμψηφισμούς με την εθνικιστική και θρησκευτική Ιστοριογραφία, είναι και τα παρακάτω μαντικά παραληρήματα, κατασκευασμένα εκ των υστέρων τα περισσότερα: «Θάρθει καιρός που θα δεθεί ο κόσμος με μια λινιά κι’ οι άνθρωποι, όσο μακριά κι’ αν είναι θα μιλούν εύκολα συνατοί τους σαν νάναι στον πλαϊνό οντά κι’ ας είναι ο ένας στην Πόλη κι’ ο άλλος στη Μοσχοβιά. Θα δείτε να πετάνε άνθρωποι στον Ουρανό σαν μαυροπούλια και να ρίχνουν φωτιά στον κόσμο. Όσοι θα ζουν τότε θα τρέξουν στα μνήματα και θα φωνάξουν :“Βγάτε σεις οι πεθαμένοι να μπουμ’ εμείς οι ζωντανοί”. Θάναι καιρός που οι Ρωμιοί θα τρώγονται συνατοί τους. Θα ιδείτε στον κάμπο ένα αμάξι δίχως άλογα να ροβολάει γρηγορότερα από το λαγό. Οι πλούσιοι θα γίνουν φτωχοί και οι φτωχοί θα πεθαίνουν. Μετά το Γενικό Πόλεμο θα τρώει ο λύκος με τ’ αρνί. Καλότυχος ποιος θα ζήσει μετά το Γενικό Πόλεμο. Θα τρώει μ’ ασημένιο χουλιάρι. Εσείς δεν θα τα ιδείτε αυτά. Τα δισέγγονά σας αρίς και πού. Θα βάλουν φόρο στις κότες και στα παράθυρα. -Θάρθει καιρός που δεν θ’ ακούτε τίποτε. Οι Τούρκοι θα μάθουν το μυστικό τρεις μέρες γρηγορότερα από τούς Χριστιανούς. Θα έρθει ξαφνικά ή το βόιδι στο χωράφι ή το άλογο, στ’ αλώνι». Και μια προφητεία σαφέστατη, που επαληθεύτηκε απόλυτα: «Οι κληρικοί θα γίνουν οι χειρότεροι και οι ασεβέστεροι  των όλων».  (Η αγαπημένη προφητεία του ηθικολόγου μητροπολίτη Καντιώτη, αύξων αριθμ. προφητείας 57, επί συνόλου 122 ).

Πολλές από αυτές η παράδοση τις αποδίδει στον καλόγερο Παπουλάκο, αλλά προφανώς πρόκειται για ρήσεις που όπως συνέβη και με τον Νοστράδαμο, εκ των υστέρων προσαρμόστηκαν στις εξελίξεις και αποδόθηκαν στους δυο μάντεις. Σ’όποιον και να ανήκουν όμως, υπάρχει η απάντηση του Ευρυπίδη: «Οι χρησμοί των μάντεων είναι φαύλοι και γεμάτοι ψέμματα» (‘Ελένη’, 744).

Ο Bartholdy αναφέρει πως στα Γιάννενα εμπόδια για τη λειτουργία των σχολείων έφερνε ο δεσπότης και όχι ο πασάς. Ο Ιωαννίνων Κλήμης εξανάγκασε σε παραίτηση το σπουδασμένο στην Βενετία ιερέα Γεώργιο Σουγδουρή που δίδασκε Φυσική και Φιλοσοφία στην Σχολή Γκ(ι)ούμα, κατηγορώντας τον για θεολογικά ζητήματα στο πατριαρχείο, που τον κάλεσε το 1699 σε απολογία. Ο επόμενος σχολάρχης ιερέας Αναστάσιος Βασιλόπουλος, διέπρεψε ως κατήγορος του Μεθόδιου Ανθρακίτη, αλλά αργότερα μετάνιωσε. Ο Αλή πασάς έσωσε τον φυσικομαθηματικό Αθ.Ψαλίδα, σχολάρχη της Μαρουτσαίας, όταν το πατριαρχείο τον κατήγγειλε ως άθεο. Στην ίδια πόλη ο ευσεβής Σχολάρχης Κων.Μπαλανίδης (1799-1818) απαγόρευε την εκμάθηση ξένων γλωσσών διότι «γέμουσιν από αθεϊστικά βιβλία». Ο πρωθιερέας Μπαλάνος Βασιλόπουλος, διευθυντής της σχολής Γκιούμα από το 1723, ένας συντηρητικός που δεν ειχε σπουδάσει στο εξωτερικό, έστειλε σε ευρωπαϊκές ακαδημίες μια εσφαλμένη μελέτη για κάποιο μαθηματικό πρόβλημα που θεώρησε ότι έλυσε. Χολωμένος από το γεγονός πως ο Ευγένιος Βούλγαρης έκρινε το έργο του περιφρονητικά σε επιστολή του στον σύγκελο των Ιωαννίνων («τη του Αυγείου βουστασίη κρίνεται παραπλήσιον…Παραλογισμός γαρ εστί…»),    εξανάγκασε τον νεωτεριστή κληρικό να εγκαταλείψει την πόλη. Ο Βούλγαρης, προσέδωσε το 1753 μεγάλη αίγλη στην ξεφωνημένη από τον σοφό Παμπλέκη ως άντρο διαστροφών Αθωνιάδα σχολή αρρένων του Αγ.Όρους, προσφέροντας ευρύτατο φάσμα γνώσεων στους 200 μαθητές που προσείλκυσε. Οι καλόγεροι τον ανέχθηκαν 6 χρόνια, μέχρις ότου ο φθονερός πατριάρχης Κύριλλος Ε΄,  προειδοποίησε τον Βούλγαρη ότι «θα ανέβαινε από το μοναστήρι για να τον ξυλίση» και του σφράγισε το δωμάτιο, μη επιτρέποντάς του να πάρει ούτε τα ρούχα του και τα βιβλία του, ενώ η σχολή του χρωστούσε ακόμη 500 πιάστρες μισθό (Αγγέλου «Των Φώτων»). Όπως γράφει ο Μ.Γεδεών οι μοναχοί δεν μπορούσαν να αντέξουν το γεγονός ότι «έχαναν τους νέους υποτακτικούς των τρέχοντας εις την φιλοσοφίαν». Ο Άγγλος περιηγητής Leake σημειώνει πως «Η χυδαία αγέλη των καλογέρων είδε με φθονερό μάτι τη λειτουργία της σχολής». Ο Μοισιόδακας, δέκα χρόνια μετά (1769), σχολάρχης στο Ιάσιο διεκτραγωδούσε: «Μιά βολή όμματος θλιβερά επ΄εκείνη τη πολυκροτουμένη Σχολή του Άθωνος, η συμφορά και η ερημία της οποίας, ώστε να ομιλήσω τοιουτοτρόπως, έτι και νύν αχνίζει ενώπιον ημών. Που ο κλεινός Ευγένιος, που η πολυπληθής χορεία των μαθητών, ήτις εν χαρά της Ελλάδος πάσης συνεκρότει ένα Ελικώνα νέων Μουσών και μουσοτρόφων! Εφυγαδεύθη εκείνος, εφυγαδεύθη αυτή..η οικοδομική εκείνη,..κατήντησε οίμοι! η κατοικία, η φωλέα των κοράκων!» (Γερ. Σμυρνάκης, «Το Άγιον Όρος», Πανσέληνος-2005).

Ο Βούλγαρης, κατά την περίοδο που δίδασκε στην Πόλη, έγινε στόχος του Δωρόθεου του Μυτιληναίου, που τον κατηγόρησε «ως διδάσκοντα περιττά και άχρηστα μαθήματα, οποία ενόμιζε την αριθμητικήν, γεωμετρίαν..» και που μίσθωσε κάποιον παντοπώλη να εισβάλλει την ώρα της παράδοσης να ζητήσει λύση κάποιου μπακαλοπροβλήματος. Δεν πρόκειται για μεμονωμένο κρούσμα κακοήθειας. Ανάλογα έγιναν και κατά του  Ανθρακίτη και στο μάθημα της αριθμητικής στα σχολεία της Πόλης, το πατριαρχείο έστελνε μπακάληδες για να γελοιοποιήσουν τους δασκάλους, επειδή μόνο η μπακαλική έχει σχέση με τη «λογαριαστική» (Τ.Βουρνά, «Σχόλια στην Ιστορία του Φίνλεϋ», στις Εκδ. «Άτλας»-1960). Ο Μ.Γεδεών παραδέχεται πως φαίνεται ότι ο ίδιος ο πατριάρχης Σαμουήλ συνηγορούσε στις αθλιότητες διότι αν και «πεπαιδευμένος…απεδοκίμαζε την νεωτέραν μέθοδον της φιλοσοφίας…τους διδάσκοντας αυτήν απεστρέφετο και τα σχολεία αυτών κατεδίωκε…». Ο σπουδασμένος στην Ιταλία Βούλγαρης, ο οποίος αποδεχόταν το κύρος του Βολταίρου γράφοντας το 1766 «Ο καθ’ημάς εν ευκλεία περιών Ουολταίριος», αυτός που εισήγαγε στην γλώσσα μας και ασπάστηκε τον όρο «ανεξιθρησκεία», δεν δίστασε να περάσει στο αντίπαλο στρατόπαιδο, παίζοντας το παιχνίδι του πατριαρχείου, διορισμένος από την Αικατερίνη της Ρωσίας σε αρχιεπίσκοπο Χερσώνος. Στα 1790 κατατάσσει τον Βολταίρο στα «εξακουστά επί δυσεβεία ονόματα», για να δεχθεί τα πυρά του θαραλέου στοχαστή Αθανάσιου Ψαλίδα στο φυλλάδιό του «Καλοκινήματα» (σχόλια Τ.Βουρνά στην «Ιστορία….» του Φίνλεϋ). Ίσως  να κινήθηκε και από προσωπικούς λόγους, αφού το 1772 ο Βολταίρος τον ειρωνεύτηκε αποδομητικά σε ένα γεύμα του αντικληρικαλιστή βασιλιά Φρειδερίκου της Πρωσίας για  την δεισιδαιμονία της νηστείας. Η απάντηση του Βούλγαρη υπήρξε απειλητική, αντάξια των θρησκευτικών του ιδεοληψιώνγια έναν κακό θεό που εκδικείται όσους αμφισβητούν τα κόλπα των παπάδων του: «ει ορθά άπερ εγώ φρονώ, τότε οποία τιμωρία διαδέξεται σε…».

Το 1818 αναρριχήθηκε για τρίτη φορά στον θρόνο ο από Σμύρνης Γρηγόριος Ε΄, ο οποίος εξαπέλυσε εγκύκλιο κατά των φιλοσόφων και διωγμό κατά των σχολείων. Στο στόχαστρό του σε συνεργασία με τον τοπικό μητροπολίτη Πλάτωνα, μπήκε το Γυμνάσιο της Χίου και ο διευθυντής του αρχιμανδρίτης Νεόφυτος Βάμβας καθώς και το «Φιλολογικό Γυμνάσιο» της Σμύρνης, προπύργιο του Διαφωτισμού. Σε επιστολή του στον Ιάκωβο Ρώτα ο Κοραής χαίρεται διότι ο Βάμβας «ζή παρά πάσαν ελπίδα, ολίγον έλειψε να του σηκώση την ζωήν ο κατιμερτζής (ο Γρηγόριος)». Όπως μαρτυρεί ο Σμυρναίος ιατροφιλόσοφος Αντώνιος Λάτρης, ο διευθυντής του σχολείου λόγιος παπάς Κωνσταντίνος Οικονόμος «ήλεγξε πολλάκις…την αμάθειαν των ιερέων, οι ιερείς τον εμίσουν καθ’υπερβολήν, όθεν ενέπνευσαν εις τον λαόν άσπονδον μίσος...». Ο Οικονόμος θα γράψει αργότερα, πριν μεταστραφεί στα γεράματα και ο ίδιος σε εχθρό του Διαφωτισμού: «Το Σχολείον της Σμύρνης εδιώκετο δια ένα μόνον μεγάλο έγκλημα, ότι διδάσκει Μαθηματικήν και Φιλοσοφίαν…». Το 1819 ο όχλος, υποκινούμενος από τον μητροπολίτη και μετέπειτα πατριάρχη Άνθιμο, έκλεισε το Γυμνάσιο με γιουρούσι. Ο Άγγλος ιεραπόστολος Κάρολος Williamson, που βρισκόταν τότε στην Σμύρνη, γράφει για τους κληρικούς που «τυφλοί οδηγοί τυφλών ξεσήκωσαν τον όχλο». Γράμμα από την Σμύρνη που δημοσιεύθηκε το στο ελληνικό περιοδικό του Παρισιού την «Μέλισσα», γράφει για τους δυο «τυράννους και Ταρτούφους» τον Άνθιμο και τον επίσκοπο Ερυθρών Καλλίνικο, που ξεσήκωσαν μέσω των εξομολόγων ιερέων τον «ανόητον όχλον» και «κατηδάφισαν την σχολήν». Ο Κοραής σημειώνει ότι λόγω των βιαιοτήτων «…Πολλαί εγκαστρωμέναι απέβαλον. Η εκεί πλησίον εκκλησία των Δυτικών φοβηθείσα παραίτησε την λειτουργίαν και εσφάλισε….Τοιούτοι είναι φίλε οι άγιοί μας» (Καράς Γ., σ.127). To 1820 σε αναφορά προς την κυβέρνησή του o Γάλλος υποπρόξενος γράφει πως ο Οικονόμος κινδύνεψε να θανατωθεί όταν ο Άνθιμος και οι δημογέροντες τον κατήγγειλαν στις οθωμανικές αρχές ότι διδάσκει στο σχολείο τα μέσα για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού (Φ.Ηλιού «Τύφλωσον…»). Είναι οξύμωρο ότι ο ιδεολογικός υποκινητής των επεισοδίων Γρηγόριος ο Ε΄, αναγκάζεται αργότερα να υπερασπιστεί το σχολείο, αφού ο Οικονόμος ήταν προστατευόμενος του ηγεμόνα της Μολδαβίας. Ο Οικονόμος, που στα νιάτα του είχε φυλακιστεί στα Γιάννενα κατηγορούμενος για συμμετοχή στον ξεσηκωμό του ιερέα Ευθύμιου Βλαχάβα, βγήκε πληρώνοντας λύτρα και βρήκε αργότερα τον δρόμο του στην Οδησσό και στην Πετρούπολη όπου κατέφυγε όταν ξέσπασε η Επανάσταση, σιτιζόμενος ως κρατικός λόγιος πλουσοπάροχα και παρασημοφορημένος από τον τσάρο Αλέξανδρο και από τον Γερμανό βασιλιά Φρειδερίκο Γουλιέλμο Γ΄ και τίμησε δεόντως τον Γρηγόριο, εκφωνώντας τον επικήδειο του στην Οδησσό, σε μια κηδεία που ξεσήκωσε άδικα τον ορθόδοξο όχλο κατά των Εβραίων της Οδησσού, που είδαν τα καταστήματά τους να βανδαλίζονται. Στην Ελλάδα γύρισε μόλις στη σιγουριά του 1834, και θα εναντιωθεί όπως θα δούμε στην ίδρυση Πανεπιστημίου. Για την ιστορία τώρα, να πούμε πως οι περιπέτειες των ελληνικών σχολειών της Σμύρνης δεν τελειώνουν εδώ. Έγγραφο του Έλληνα πρόξενου τον Απρίλη  του 1892 κατηγορεί τον μητροπολίτη Βασίλειο, που ως «κακός δαίμων», που με αισθήματα «ήκιστα ελληνικά» προσπαθεί να θέσει την «Ευαγγελική Σχολή» κάτω από τον έλεγχό του, «προς ικανοποίησιν των παθών του», απειλώντας έτσι να προκαλέσει την οθωμανική παρέμβαση στο σχολείο («Μικρασιατικά Χρονικά», τ.21, Αθ.-2002).

Πασχαλινή τελετή της ελληνικής εκκλησίας στην Τρωάδα της Μ.Ασίας. Οι Ορθόδοξοι πιστοί παρακολουθούν τη λειτουργία της Ανάστασης. [1842-1885. «Ελλάδα, ιστορική, εικονογραφημένη. Μια πλήρης συλλογή ιστορικών, τοπογραφικών και καλλιτεχνικών εγγράφων, με 280 ιστορικά χαρακτικά»], Αθήνα, Nikolas Books, 1984.

Tα μαθηματικά, η τριγωνομετρία, η φυσική, οι λογάριθμοι και τα συναφή, προκαλούσαν αλλεργία στον Γρηγόριο Ε΄ που θεώρησε υποχρέωσή του να εκδώσει απανταχούσα τον Μάρτιο του 1819, διαμαρτυρόμενος που οι νέοι «…μανθάνωσιν αριθμούς και αλγέβρας και κύβους και κυβοκύβους και τρίγωνα και τριγωνοτετράγωνα και λογαρίθμους……και άτομα και κενά και δίνας και δυνάμεις και έλξεις και βαρύτητας, του φωτός ιδιότητας και βόρεια σέλα και θετικά τινά και ακουστικά και μύρια ταύτα και άλλα τερατώδη, ώστε να μετρώσι την άμμον της θαλάσσης…και να κινώσιν την γην». Πατριάρχης και η Σύνοδος, έβριζαν τους δασκάλους των θετικών επιστημών που δεν τηρούσαν τις…νηστείες: «Επιπολάζει…καταφρόνησις περί τα Γραμματικά μαθήματα…..και περί αυτήν επί πάση την διδασκαλίαν της υψηλοτάτης Θεολογίας, προερχομένη εκ της ολοτελούς αφοσιώσεως…εις μόνα τα μαθηματικά και τας επιστήμας, και αδιαφορία εις τας παραδεδομένας νηστείας, προκύπτουσα εκ τινων διεφθαρμένων ανδραρίων…». Αλλά και ο Καλλίνικος ο Στ΄, απεφάνθη πως «Η επιστήμη η φυσική προς τον ανθρώπειον βίον….ούτε χρήσιμος, ούτε αναγκαία εστί. Όθεν και ου διδακτέα…Επί πάσι δε η επιστήμη…άχρηστος ούσα…και ζωήν αιώνιον εμποδίζουσα, εκ των σχολών εξοριστέα εστί» (Ν.Ζαχαρόπουλου: «Η παιδεία…»). Διόλου περίεργο λοιπόν που ο προφήτης Παπουλάκος αποκαλούσε το ατμόπλοιο, «καρότσα του διαβόλου» (Δ.Φωτιάδη: «Όθωνας»). Όπως αποκαλύπτει ο Κολοκοτρώνης στα απομνημονεύματά του «το μεγαλύτερο μέρος των Αρχιερέων δεν ήξευρον παρά εκκλησιαστικά κατά πράξιν, κανένας όμως δεν είχε μάθησι». Ο Μ.Γεδεών, ομολογεί πως «Ολίγοι σχετικώς ήσαν οι πεπαιδευμένοι ιεράρχαι» και προσπαθεί να δικαιολογήσει τον άγιο Γρηγόριο. Επικαλείται «προλήψεις υποτρέφοντες και ύλην εις συκοφαντίας», τον «οίον είχεν ο Γρηγόριος Ε΄, χαρακτήρα», τους «χαλεπώτατους χρόνους», τις διαδόσεις που «εφόβιζον άρχοντας…ανεστάτωσαν τον όχλον… κρίσιμος εξεχείτο καταγγελία κατά των νέων φιλοσοφικών, κατά των νέων επιστημονικών εξ Ευρώπης συστημάτων. Αι νηστείαι καταργούντο αποτέλεσμα της σπουδής των μαθηματικών…». Όλα αυτά ανάγκασαν πατριάρχη, κλήρο, προύχοντες να γράφουν ότι «οι Πλάτωνες και Αριστοτέλεις και οι Νεύτωνες και οι Καρτέσιοι και τα τρίγωνα και οι λογάριθμοι, φέρουσιν αδιαφορίαν εις τα θεία».
O Ρήγας στα ‘Δίκαια του Ανθρώπου’, διεκήρυσσε το «χρέος» όλων ανεξαιρέτως «να γνωρίζουν γράμματα» διότι «εκ των γραμμάτων γεννάται η προκοπή με την οποία λάμπουν τα ελεύθερα έθνη». Πριν ακόμη δολοφονηθεί ο Ρήγας, το πατριαρχείο είχε επιβάλλει λογοκρισία στα βιβλία του «ίνα μη εκ των δολίως εν αυτοίς γραφομένων προξενήται λύμη και κοινή βλάβη και κατ’άμφω ζημία ψυχική και σωματική…». Ο Γρηγόριος ο Ε΄ το 1798 μετά τον θάνατο του Ρήγα, απαιτούσε από τους δεσποτάδες να κατασχέσουν την «Νέα Πολιτική Διοίκησή» του «…να μη παραπέσει τοιούτον σύνταγμα…ότι πλήρες υπάρχει σαθρότητος εκ των δολερών αυτού εννοιών τοις δόγμασι της ορθοδόξου ημών πίστεως εναντιούμενον». Παράλληλα ιδρύεται νέο πατριαρχικό τυπογραφείο ώστε να ελέγχωνται άμεσα οι εκδόσεις, «ίνα μη εκ των δολίως εν αυτοίς γραφομένων προξενήται λύμη…» (Δ.Ζακυνθηνού «Τουρκοκρατία», 1957). Την ίδια εποχή ο αγιορείτης Κύριλλος Λαυρειώτης, αποκαλεί τον Ρήγα «διεφθαρμένον την φρένα» και χαιρέκακα θριαμβολογεί γιατί ο ήρωας έγινε τροφή «τοις εν τω ποταμώ Ίστρω ιχθύσι…μετά των αυτού συνωμοτών και ύλη της αιωνίου κολάσεως» (Σχόλια Τ.Βουρνά στην Ιστορία του Φίνλεϋ. Βλ και Φ.Ηλιού «Η πατριαρχική καταδίκη του Ρήγα» (‘ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ’, τόμος 14ος , τεύχος 27-Δεκέμβριος 1997). Από κοντά και οι ευσεβείς λόγιοι όπως ο Μ.Περδικάρης, επιτίθεται στο έργο του «Ρήγας ή κατά ψευδοελλήνων» (1811) στην «μεγάλην κεφάλαν του περίφημου Ρήγα» τον οποίο συκοφαντεί ότι θέλει να επαναφέρει τους νόμους του Λυκούργου «επειδή εφλυάρησαν…ένας Βολταίρος φαυλόβιος και ένας Μιραβός (=Μιραμπώ) αφρονέστατος….άς κουρεύωνται και ας φλυαρώσιν». Υπέρτατος σκοπός πρέπει να είναι η διδασκαλία του «Αρχιατρού» (=Χριστού), «Να γένη ο άνθρωπος Θεού υιός κατά χάριν». Κατηγορεί τον Ρήγα πως θέλει «ν’ανατρέψη την θρησκείαν ως περιττήν», υπερασπίζεται τους αρχιερείς που ο Ρήγας

Mητροπολίτης-πατριάρχης-παπάς-διάκος: COVEL, John. «Some Account of the present Greek Church, with Reflections on their present Doctrine and Discipline…», Cambridge, Cornelius Crownfield, MDCCXXII (1722).

καταγγέλει πως «αποβλέποντες εις το ίδιον κέρδος, παραβλέπουν το Γένος» και έξαλλος γι’αυτό τον ονομάζει «βδελυρόν και αχρείον κάθαρμα». O Ρήγας έδωσε την ζωή του, ο Περδικάρης πέθανε χωρίς συμμετοχή στον αγώνα το 1828 ενώ ετοιμαζόταν να κατέβει στην Ελλάδα. Το 1805 αγ.Αθανάσιος ο Πάριος στον «Νέον Ραψάκη», ρουφιανεύει τον Ρήγα και τους «Ελληνόφρονες»: «…βιβλιάριον εξέδωκαν, Ρόπαλον του Ηρακλέως αυτό ονομάσαντες οι Ελληνόφρονες…διεγεργητικόν, ερεθιστικόν, παρακινητικόν, ώστε πάντες οι …χριστιανοί, εν ρητή ημέρα να δείξουν του Ηρακλέους την αλκήν εναντίον των τυραννούντων αυτούς…Η Θεία Πρόνοια….πρό του να διαδοθούν εις τον κόσμον εκείνα τα κακέμφατα ρόπαλα έκαμε και…..παρεδόθησαν εις το πυρ και οι κατά των ιδίων δεσποτών….ευτρεπίσαντες μάχαιραν, μάχαιραν εύρον….». Ο Γρηγόριος ο Ε΄ πάλι, με εγκύκλιό του ζητούσε «παρ’ενός εκάστου βιβλιοπώλου καθαράν καταγραφήν των όσων βιβλίων έχει» από τα οποία «όσα δε εστίν αντιβαίνοντα εις τα των αμωμήμων ημών δογμάτων κατά της επικρατούσης κραταιάς βασιλείας να αποδοκιμασθώσι και να σημανθώσιν…» (Αθ. Μαρρέ «Τουρκοκρατία στον Ελλαδικό χώρο»).

Ο εκκλησιαστικός έλεγχος στην πνευματική παραγωγή γίνεται ασφυκτικός. Το 1836, συνεστήθη από τον Γρηγόριο Στ΄ «Κεντρική Εκκλησιαστική και Πνευματική Επιτροπή», η οποία μελετούσε τα υπό έκδοσιν βιβλία, έδινε άδεια εκτύπωσης και στην συνέχεια αντιπαρέβαλε το τυπωμένο κείμενο με το αρχικό, δίνοντας άδεια πώλησης μόνο σε περίπτωση ταυτότητας των δυο κειμένων. Κανείς βιβλιοπώλης δεν μπορούσε να πάρει βιβλίο εκτός καταλόγου που είχε υπογράψει ο επίσκοπος που προήδρευε στην επιτροπή, για «να πωλώνται μόνον όσα βιβλία δεν εναντιούνται εις την θρησκείαν, εις την ηθικήν και εις την εξουσίαν» (Μ.Ι.Γεδεών «Η πνευματική κίνησις…». Υπογράφουν 17 μητροπολίτες). Ο Μ.Γεδεών, αναφέρει την εξέταση του δράματος «Βελισάριος», που υπεβλήθη για έγκριση το 1847 στον μητροπολίτη τ.Μεσημβρίας Σαμουήλ. Από τις μικρόνοες παρατηρήσεις του αναδύεται το σχολαστικό χωροφυλακίστικο πνεύμα του λογοκριτή. Ο ελεγχόμενος συγγραφέας, κατηγορεί όσους παρουσιάζουν τον Θεό «οργίλον», υποστηρίζει πως ο Θεός δεν χρειάζεται υπερασπιστές-«Πώς εποίησεν ο Μ.Κωνσταντίνος;» ερωτά τότε ο λογοκριτής-παρουσιάζει και εθνικούς (Αριστείδη, Μ.Αυρήλιο κλπ) προ του θρόνου του Θεού. Εντάξει, λέει ο ιεροκριτικός, αλλά ισότιμοι «μετά του Βελισαρίου εναρέτου ορθοδόξου και  βαπτισμένου»;  Και καταλήγει με την μόνιμη επωδό κάθε ανιχνευθέντος ατοπήματος: «Σκέψασθε».

Ο Ι.Φιλήμων, μαρτυρεί πως η τουρκική εξουσία προκάλεσε «εγκυκλίους παρά του Πατριάρχου…δι’ών αφωρίζωντι οι εν τη αλλοδαπή εκδίδοντες φιλελεύθερα συγγράμματα Έλληνες, εν οίς ωνομάζοντο ρητώς άλλοι τε και ο εν Παρισίοις Πίκκολος» [«Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελλ. Επαναστάσεως», τ.Α΄, Αθήνα 1859, σ.97. Ο αφορισμένος από το πατριαρχείο Νικόλαος Πίκκολος (1792-1865) ήταν γιατρός, φιλόλογος και καθηγητής της Φιλοσοφίας]. Ο Πίκκολος είχε δημοσιεύσει το 1820 στον «Λόγιο Ερμή» εθνεγερτήριο σάλπισμα με αναφορές στην αρχαία Ελλάδα και επίθεση κατά της Αμάθειας στην οποία καταγγέλει «το στίφος των τεράτων» της Εκκλησίας που διέλυσε το Φιλολογικό Γυμνάσιο της Σμύρνης. Αρχιλογοκριτής του πατριαρχικού τυπογραφείου ήταν ο αρχιμανδρίτης Ιλαρίων Σιναϊτης ο Κρής, «μοιχός της Εκκλησίας ιερεύς χρεώκοπος, με παντοίας ανοσιουργίας μολυσμένος…», στον οποίο ο πατριάρχης είχε τάξει επισκοπή (έγινε μητροπολίτης Τυρνόβου, της Βουλγαρίας),  και ο οποίος όπως εξιστορεί ο Πίκκολος «εδαιμονίσθη και ύβρισεν άπειρα όλους τους εν Παρισίοις σπουδάζοντας. Εμένα δε μ’εφοβέρισε να με προδώση εις την Πόρταν (τον Σουλτάνο)…..διορισθείς θυρωρός της τυπογραφίας…έδωκε γνώμην να παιδευθούν με ποινήν θανάτου πέντε εξ από τους θέλοντας να ενσπείρουν επανάστασιν….Ιδών …την λέξιν Ελευθερίαν εμάνη και είπεν ότι θέλει φέρει τον Κοραήν σιδεροδέσμιον… ο Άγιος Μουλαρίων ενήργησε να δοθή πατριαρχική προσταγή εις τους βιβλιοπώλας να μη πωλούν κανέν βιβλίον πριν το δείξωσιν εις την Πανοσιότητά του». Σε άλλο γράμμα κάποιου Σ.Π. που εμφανίζεται ως έμπορος από το Ιάσιο αναφέρεται η προηγούμενη δράση του Ιλαρίωνα που «κατηνάλωσεν ασώτως τα πουγγεία του Σινά όρους, τους ιδρώτας των πτωχών εις μεγαλοπρεπή δώρα προς τους ανθρώπους του Καπουδάν Πασά….προς δε τας κυρίας επρόσφερε σάλια και άλλα πολύτιμα δώρα δια να τας απολαμβάνη ευκολώτερα, εις χαρτοπαίγνια…εις τον πολυάριθμον χορόν υπηρετών, γραμματέων, κωπηλατών, μαγείρων, βαπτιστικών, κουμπάρων…». Ο Φ. Ηλιού που μελέτησε και ανέλυσε διεξοδικά τις επιστολές από το αρχείο του Θεόκλητου Φαρμακίδη, διαπιστώνει πως σε ένα τμήμα της ελληνικής διανόησης δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή η ίσως υπερβολική βεβαιότητα πως «προκειμένου να εξουδετερώσει τους νεωτεριστές αντιπάλους του το πατριαρχείο ήταν αποφασισμένο να χρησιμοποιήσει και τα πιό ακραία μέσα; κλείσιμο σχολείων, αφορισμούς,λογοκρισία, κάψιμο βιβλίων, καταδόσεις στους Τούρκους, δολοφονίες» (Ηλιού: «Τύφλωσον…»). Υπερβολή ή όχι δείχνει ποιά γνώμη είχαν οι φωτισμένοι Έλληνες για το πατριαρχείο. Ο ίδιος αναφέρει πως ανώνυμο μαχητικό φυλλάδιο που εκδόθηκε το 1819, τιτλοφορούμενο «Στοχασμοί του Κρίτωνος», το οποίο ζητούσε να περιορισθεί το ιερατείο στα εκκλησιαστικά καθήκοντα «παραδόθηκε στις φλόγες δημοσίως μέσα εις την αυλήν του πατριαρχείου με σύμφωνη γνώμη του Γρηγορίου Ε΄». Ανώνυμο φυλλάδιο τιτλοφορούμενο «Επιστολή της νέας φιλοσοφίας στηλιτευτική» που φέρεται πως γράφτηκε το 1817 και που αποδίδεται στον εφημέριο της παροικίας της Λειψίας Ιγνάτιο Σκαλιώρα, επιτίθεται κατά του Κοραή, ψευδολογώντας πως είναι κλέφτης χρημάτων και ιδεών. Ο Καϊρης, διεκτραγωδεί πως το 1814, διορισμένος από τον Ι.Καποδίστρια δάσκαλος στην Αθήνα, ο «θηριώδης τοπάρχης και δεσπότης» Αθηνών Γρηγόριος, την ώρα που εδίδασκε «αριστοτελικήν λογικήν», έστειλε δυο «ραβδούχους Τουρκαλβανούς να ποιούν σωματικήν έρευναν εις το εισερχόμενον ακροατήριον», που «μετά το τέλος του πρώτου και τελευταίου μαθήματος, εφοβείτο πλέον να εξέλθη άνευ της ιδικής μου εμπροσθοφυλακής…με ανήρπασαν τέσσερεις χειροδύναμοι ραβδούχοι και τη επιβλέψει του δεσπότου με ανεβίβασαν εις ένα κάρρον…με επιβίβασαν είς ένα σαπιοκάραβο και με ωδήγησαν είς τα αμπάρια του…» και από εκεί στη Σμύρνη (Γ.Μουστάκης-Δαυλός, Αυγ.-2003). Ακόμη και το 1839, ο μητροπολίτης Σμύρνης, κατεδίωκε τον φωτισμένο δάσκαλο Νεοκλή Παπάζογλου, αναγκάζοντας τους Σμυρνιούς να απευθύνουν έκκληση στον πατριάρχη που τους αποστόμωσε: «Άνθρωποι ευρωπαϊζοντες δεν φρονούν ορθώς, δια τούτο και αβελτέρους αυτούς αποκαλούμεν». Η προοδευτική «Αθηνά», σχολίασε πως ήταν καλύτερα να γράψουν στο Σουλτάνο, παρατηρώντας πως «Αμαθείς ως επί το πλείστον και οι άγιοί μας, είναι και οι πρώτοι διώκτες της παιδείας» (τ.587-23-1-’39). Ο πατριάρχης Κωνστάντιος Α΄ επιτέθηκε στον Κούμα αποκαλώντας τον  «ηχώ του δοκόφρονος Κοραή», ο οποίος «εθελοκακία δουλεύων» κ.λ.π. και απαγόρευσε το 1833 να γίνει μνημόσυνο του Κοραή. Ο ίδιος, σύμφωνα με τον βιογράφο του Θ.Μ.Αριστοκλή (1866), «τρόμω συσχεσθείς», είχε τρέξει να κρυφτεί στην Πρίγκηπο όταν ξέσπασε η Επανάσταση.

Να ανοίξουμε μια παρένθεση για  τους μικρούς Γαλιλαίους της ελληνορθόδοξης οθωμανικής Ανατολής. Ο ιερέας Βενιαμίν ο Λέσβιος κλήθηκε από το πατριαρχείο σε απολογία επειδή δίδασκε πως η Γη κινείται και εξέφραζε την θεωρία ότι ενδέχεται να υπάρχει ζωή και σε άλλους πλανήτες, ενώ υποστήριζε την δυνατότητα να κατασκευαστεί αερόπλοιο το οποίο θα μπορούσε να μεταφέρει γήινους σε άλλα ουράνια σώματα. (Αξίζει εδώ να σημειώσουμε πως και το τουρκικό ισλαμικό ιερατείο είχε φέρει εμπόδια σε προγενέστερες απόπειρες πτήσης με βάση τις σημειώσεις του  Ντα Βίντσι κλπ). Ο βιογράφος του Βενιαμίν Γ.Α.Αριστείδης (Αθ. 1880) σημειώνει: «Λέγεται ότι μοναχός τις Ιάκωβος, αμαθής και φαύλος τον βίον, κατήγγειλε τον Βενιαμίν εις τον τότε πατριάρχην Ιερεμίαν Δ΄ (1808-1813) ως διδάσκοντα την κίνησιν της γης…ως άθεον…Ο τότε Εφέσου έγραψε κεραυνοβόλον επιστολήν προς τον νέον Γαλιλαίον….». Γεγονός είναι πως από το 1805, ο απαίδευτος πατριάρχης Καλλίνικος ο Ε΄, ξεσηκωμένος από αναφορές των αγ.Αθανάσιου Πάριου, Μεγάλου Ιεροκήρυκα του θρόνου Δωρόθεου Βουλισμά και των μοναχών Σαμουήλ και Ιακώβου, συγκάλεσε Σύνοδο από 7 αρχιερείς, η οποία βασισμένη σε τετράδια μαθητών που υπεξαίρεσε ο Πάριος, σε γράμμα της προς τους κατοίκους των Κυδωνιών στην σχολή των οποίων δίδασκε ο Βενιαμίν, τον καλούσε να δηλώσει εγγράφως την πτώση του, απειλώντας τον με απομάκρυνση από την θέση του. Ανέθεσε επίσης στον Εφέσου Διονύσιο να συγκεντρώσει όλα τα τετράδια της «ψυχοφθόρου διδασκαλίας» (Γ.Μουστάκη «Ένας Έλληνας Γαλιλαίος», «Δαυλός»-τ.166). Όμως οι επιστολές στήριξης του Βενιαμίν που έστειλαν στη Σύνοδο οι Κυδωνιάτες, η ομολογία πίστεως και ο ελιγμός του κατηγορούμενου που απέφυγε να αναφερθεί στην συγκεκριμένη κατηγορία περί της κίνησης της γης, έκλεισε την υπόθεση χωρίς συνέπειες, ενώ ο Βουλησμάς έπεσε σε δυσμένεια. Συγκεκριμένα ο Βενιαμίν, προσποιήθηκε πως αντιλήφθηκε την εναντίον του κατηγορία ως δογματισμό υπέρ των πορισμάτων της Φυσικής, πράγμα που απέρριψε εύκολα γράφοντας πως «άπασαι αι της Φυσικής έννοιαι…ουκ εισίν έτερον τι ει μή απλή πιθανολογία» (Α.Αγγέλου «Των Φώτων»). Ο Βενιαμίν, στα 60 του πήρε ενεργό μέρος στον ξεσηκωμό του ’21 και πέθανε το 1824 στο Ναύπλιο από τύφο. Ο Αμβρόσιος Φιρμίνος Didot, που έζησε στις Κυδωνίες, αναφέρει πως οι ορθόδοξοι κληρικοί διέβαλαν τον Βενιαμίν στους Τούρκους πως δίδασκε επαναστατικές ιδέες, γι’αυτό και το 1806, διετάχθηκε το προσωρινό κλείσιμο της Σχολής. Ανάλογα έπαθε και ο επίσης κληρικός Νικηφόρος Θεοτόκης που το 1766 στην Φυσική του αναφέρει το σύστημα του Κοπέρνικου. Τo έσκασε νύχτα από το σχολείο του Ιασίου όπου δίδασκε, αλλά αργότερα μεταστράφηκε στην συντήρηση.. Το 1781 ο διάκος Ιώσηπος Μοισιόδακας εκθέτει τις απόψεις του Ηλιοκεντρικού συστήματος, αλλά αποφεύγει να το υιοθετήσει, φοβούμενος τις αντιδράσεις. Ο Κοδρικάς που το 1794 μετέφρασε το «De la pluralite des mondes» του εκλαϊκευτή της Επιστήμης Fontenelle όπου ο συγγραφέας υπερασπίζεται τον Κοπέρνικο, είδε το βιβλίο του να καταδικάζεται από την Εκκλησία. Το 1797 ο καθηγητής της πατριαρχικής Σχολής Σέργιος Μακραίος δημοσίευσε το βαρύγδουπο «Τρόπαιον της Ελλαδικής πανοπλίας κατά των οπαδών του Κοπέρνικου». Μέχρι τώρα η Ορθοδοξία δεν έχει βρει το θάρρος να ομολογήσει πως η Γη κινείται και δεν αποτελεί το κέντρο του Σύμπαντος. Ο γεωγράφος πατριάρχης Ιεροσολύμων Χρύσανθος Νοταράς, παρ’όλο που είχε σοβαρές αστρονομικές γνώσεις, υποτάσσει την αλήθεια στην θρησκευτική σκοπιμότητα, είτε συνειδητά είτε τυφλωμένος από την πίστη του και γράφει στην «Εισαγωγή εις τα Γεωγραφικά και Σφαιρικά»-Παρίσι 1716: «..η Γη …είναι αληθινόν…να είναι…Κέντρον του Παντός….χρεία είναι να αποδειχθή, ότι είναι και ακίνητος…πως είναι και ακίνητος δείκνυται πρώτον από την Θείαν Γραφήν». Οπαδός του γεωκεντρικού συστήματος ήταν και ο λόγιος μητροπολίτης Μελέτιος, όπως προκύπτει από την ανέκδοτη «Επιτομή της Αστρονομίας» («η Γη….ουδεμίαν κίνησιν ποιείται») και την «Γεωγραφία» του (1728). Άλλωστε η Γραφή ήταν σαφής «Και γαρ εστερέωσε την οικουμένην ήτις ου σαλευθήσεται» (Ψαλμός 92,1). Ο θεολόγος και μαθηματικός Βικέντιος Δαμοδός, υποστηρίζει το σύστημα του Tycho Brahe, επειδή «συμφωνεί τη θεία γραφή». Ο αρχιεπίσκοπος Ευγένιος Βούλγαρις, αν και αντιλαμβάνεται ότι ο Κοπέρνικος έχει δίκιο, απορρίπτει το σύστημά του επειδή «αντίκειται ταις ιεραίς σελίσιν». “Στήτω ο Ήλιος κατά Γαβαών…”. Ο αγ.Αθανάσιος ο Πάριος, στην Αντιφώνησή του, γράφει πως οι επιστήμες είναι μάταιες, η «επιθυμία του μανθάνειν» είναι «τυραννική» αφού «αναγκάζει τον άνθρωπον να αναβή και είς τους πλανήτας». Ο Κύριλλος ο Πατρεύς, επιτίθεται στον Ανθιμο Γαζή που «τόσον ερρόφησε την αθεϊαν της πολυκοσμίας», ώστε τόλμησε να αναφέρει σε κάποια υποσημείωση της «Γραμματικής των Φιλοσοφικών Επιστημών», τους «νοήσαντας την ακινησίαν του ηλίου». (Γ.Καράς). Στον ιερέα Ι.Πέζαρο, οπαδό του ηλιοκεντρικού συστήματος, δάσκαλο στον Τύρναβο, απαγορεύτηκε από τον Λαρίσης Ραφαήλ το 1805, το κήρυγμα στον ναό.

 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

 

 

 

Advertisements
This entry was posted in «Ιερές» Επενδύσεις, «Ιερή» Εξουσία, Γράμμα από το Ληξούρι, Logos. Bookmark the permalink.

11 Responses to Η Ελληνορθοδοξία απέναντι στη Φιλοσοφία και στην Επιστήμη [3]

  1. Ο/Η Βολταίρος λέει:

    https://www.pare-dose.net/4985

    Όσιος Αθανάσιος ο Πάριος – Ο φωτοσβέστης κι εχθρός της Ελληνικής Επαναστάσεως
    17/03/2013

    Ο Αθανάσιος ο Πάριος (πραγματικό όνομα Αθανάσιος Τούλιος), έζησε κατά τον 18ο και 19ο αιώνα (1721-1813) και υπήρξε ένας από τους πολυγραφότερους ταγούς της Εκκλησίας, καθώς κι ένας εκ των κυριότερων -ίσως ο κυριότερος- πολέμιων του Διαφωτισμού, των φιλελεύθερων και επαναστατικών ιδεών.

    Ξεκίνησε τις σπουδές του στη Σμύρνη και συνέχισε στο Άγιο Όρος κοντά στον Ευγένιο Βούλγαρη, με την παρότρυνση του οποίου ανέλαβε αργότερα την διεύθυνση της σχολής του Γένους στη Θεσσαλονίκη. Αργότερα θα επιστρέψει στο Άγιο Όρος, όπου και θα χειροτονηθεί πρεσβύτερος. Η συμμετοχή του όμως στο «κίνημα των Κολλυβάδων» (ήταν αντίθετοι στην τέλεση μνημοσύνων με κόλλυβα κατά την Κυριακή, επειδή, υποτίθεται, αμαυρώνονταν ο αναστάσιμος χαρακτήρας της -τέτοια «σοβαρά» προβλήματα ταλάνιζαν τους ιερωμένους), οδήγησε στον αποσχηματισμό του ως αιρετικού, το 1776. Αυτό όμως δεν θα τον εμποδίσει να συνεχίσει το συγγραφικό του έργο, πιστός στην ορθόδοξη παράδοση.

    Όπως κι ο Κοσμάς ο Αιτωλός, έδινε θεολογική κάλυψη στη σκλαβιά και τον οθωμανικό ζυγό κι έκανε ό,τι μπορούσε, σύμφωνα και με τη γραμμή του Πατριαρχείου, για να «κρατά τους ραγιάδες σε ησυχία», ενώ κατά μία σοβαρή εκδοχή, φέρεται να ήταν το δικό του χέρι που έγραψε την «Πατρική Διδασκαλία», ένα εμετικό και κατάπτυστο φιλότουρκο κείμενο, ένα μνημείο ραγιαδισμού.

    Η μισαλλοδοξία κι ο φανατισμός, είναι διάχυτα στοιχεία στα έργα του και, σε αντίθεση με ό,τι προστάζει το αποκαλούμενο «χριστιανικό ήθος», ο Πάριος δεν φείδεται βαρύτατων χαρακτηρισμών και ύβρεων εναντίον όσων θεωρεί αντιπάλους του…

    Στο βιβλίο του «Αλεξίκακον φάρμακον», στρέφεται εναντίον του Βολτέρου, κεντρική μορφή του Διαφωτισμού. Σε αντίθεση με τους Έλληνες εθνικούς που «εστάθησαν εναντίοι των αγίων Γραφών», ο Πάριος δεν αναγνωρίζει κανένα ελαφρυντικό στον «παράφρων», «παμμίαρο» και «άσπονδο εχθρό του Ιησού Χριστού», Βολτέρο, επειδή «ούτος ο κατάρατος εγεννήθη χριστιανός και έναν μόνο Θεό τρισυπόστατο εδιδάχθη»:

    Δεν είναι παράξενον, εις τας Αθήνας, ακούσαντες οι Αθηναίοι του Παύλου, οπού εκήρυττεν την εκ νεκρών Ανάστασιν του Ιησού, επεριγέλων και εχλεύαζον αυτόν, δεν είναι λέγω παράξενον τούτο, διατί ήσαν εθνικοί Έλληνες ανήκουστοι ολότελα, και στερημένοι από το φως της αποκαλύψεως, ήτοι των θείων Γραφών.
    […]
    Εστάθησαν εναντίοι των αγίων Γραφών, και άλλοι, όμως όχι χριστιανοί, αλλ’ Έλληνες εθνικοί, οίον κάποιος Κέλσος, κάποιος Πορφύριος Τύριος, και άλλοι· αλλ’ είχον εκείνοι λόγον να φανούν πολέμιοι του Ευαγγελίου, διατί το Ευαγγέλιον, και απλώς όλη η θεία Γραφή ανέτρεπε τον ελληνισμόν, τον οποίον επρέσβευον, όχι μόνο με λόγους και συγγράμματα, αλλά και με διωγμούς και αίματα, αλλ’ ούτος ο κατάρατος εγεννήθη χριστιανός και παιδιόθεν έναν μόνο Θεόν τρισυπόστατον εδιδάχθη· όθεν και καμμίαν αιτίαν δεν είχε να φέρεται κατά του Χριστιανισμού, και να αναιρή τα βιβλία οπού συσταίνουσιν τον Χριστιανισμόν, έξω μόνον μίαν άκραν κακίαν κατά του Ιησού Χριστού, ωσάν να τω έκαμε τα μέγιστα κακά.

    Το 1798, στο κείμενο «Απολογία χριστιανική», το οποίο όπως διευκρινίζεται στον υπότιτλο, γράφτηκε ανωνύμως και «αξιώσει του Παναγιωτάτου και Θειοτάτου Πατριάρχου Γρηγορίου» (Ε’), ο Πάριος χαρακτηρίζει «αιρετικούς» και «άθεους», όσους κηρύσσουν τον λόγο της «ψευδώνυμης» ελευθερίας και προειδοποιεί για τις συνέπειες:

    (Έχουν) σκοπόν και απόφασιν να εξαπλώσουν πανταχού, την θνητοψυχίαν, την ασέβειαν, την αθεΐαν, προβάλλοντες μεν εις τα πλήθη το ψευδώνυμον όνομα της λιμπερτάς, ήγουν ελευθερίας, σπέρνοντες δε όπου φθάσουν, φθοράς, αφανισμούς, λεηλασίας, ακαταστασίας και αρπαγάς· ωχ, τί να ειπώ; και τί να βοήσω; το κακόν είναι απερίγραπτον, είναι ανεκδιήγητον, τα αθεώτατα άρματα νικώσι, προχωρούσι, θριαμβεύουσι, τα δένδρα της αθεΐας (έτσι πρέπει να λέγωνται ορθότερον) πανταχού φυτέυονται και ριζώνουσι, και ο σταυρός του Χριστού (φεύ) ξερριζώνεται, και ατίμως εκβάλλεται.

    Στη συνέχεια, καλεί προς εξέταση την «πολυθρύλλητον τούτην ελευθερίαν» και εκθέτει τις απόψεις του γι’ αυτήν:

    Η ελευθερία λοιπόν είναι δύω λογιών, η μία είναι της ψυχής, η άλλη του σώματος· εξετάζοντες δε και εις τα δύω την φύσιν της ελευθερίας, ευρίσκομεν και είναι η αδουλωσύνη, ήγουν το να μη γνωρίζη τινάς καμμίαν εξουσίαν επάνω εις τον εαυτόν του, ουδέ από άλλον να προστάζηται. Αλλ’ αυτό ο ίδιος να είναι μόνος κύριος και εξουσιαστής εις τον εαυτόν του, και όχι κανένας άλλος εις τον κόσμον.

    Και λοιπόν όταν το είναι της ελευθερίας είναι τοιούτον, ώστε να μην υπόκειται εις κανέναν δεσπότη ο άνθρωπος, εγώ απόφημι, ήτοι αρνούμαι τοις όλοις το καθολικό δόγμα εκείνο των αφρονεστάτων αθέων, ότι δηλαδή οι άνθρωποι γεννώνται εις τον κόσμον ελεύθεροι, μάλιστα και λέγω, και διισχυρίζομαι, και αποδεικνύω, πως δεν δίδεται εις τον κόσμο μία τοιαύτη ελευθερία, αλλά και γεννώνται και ζώσιν εις τον κόσμον κατά πολλούς τρόπους δούλοι οι άνθρωποι.

    Και παρευθύς, διά να μην χασομερώμεν, τίς έχωντας σώας τας φρένας δεν ομολογεί πως όλη η ανθρώπινος φύσις, ωσάν δημιούργημα και ποίημα οπού είναι, είναι ομού με όλα τα κτίσματα δούλη του Θεού του δημιουργού και δεσπότου όλων; […] Λοιπόν δούλοι είναι και οι άνθρωποι του Θεού, καθώς και τα λοιπά κτίσματα. Και τόσον είναι αληθινόν, πως είναι δούλος ο άνθρωπος, ώστε οπού, όταν αγνωμονή, και δεν κάνη το προσταττόμενον, τρώγη και δαρμόν, και δαρμόν μάλιστα αιώνιον.
    […]
    Μωροί λοιπόν και άφρονες είναι εκείνοι, οπού και με το στόμα λέγουσι, και εν τάξει νόμου αποφασίζουσι, πως οι άνθρωποι γεννώνται ελεύθεροι. Της Επικούρου αγέλης είναι θρέμματα οι τοιαύτα λέγοντες, άθεοι, θνητόψυχοι, αποστάται των ουρανίων νόμων, αντάρται της θείας μεγαλειότητος, άξιοι να μισώνται και να βδελύσσωνται από όλα τα κτίσματα, ως εχθροί του δημιουργού και δεσπότου των όλων Θεού.
    […]
    (Ο μωρός λαός) με το κήρυγμα της ελευθερίας βλέπει τον εαυτόν του, έξω από κάθε ανθρωπίνην εξουσίαν, την οποίαν έπειτα ονομάζει τυραννίαν, και ας μην είναι και τυραννία. Με το κήρυγμα της ισότητος, φαντάζεται ο υδροφόρος και ο τους κοπρώνας καθαίρων, τον εαυτόν του ίσον με τους πλέον υψηλούς και υπερλάμπρους εις την ευγενείαν, αλλ’ ω μάταιοι και ανόητοι άνθρωποι, τί κέρδος πιθήκω, ει δοκεί λέων είναι, κατά τον θεολόγον Γρηγόριον; αν η μαϊμού λέγει, φαντάζεται, πως είναι λεοντάρι, τί διάφορον έχει από τη φαντασία εκείνην;
    […]
    Όλη η θεία Γραφή, εις την οποίαν μέσα περιέχεται η χριστιανική πίστις, διδάσκει τους εδικούς της μαθητάς, ήγουν τους χριστιανούς, να φυλάττουν με όλη την αλήθειαν, υποταγήν, και υπακοήν και σέβας εις τους βασιλείς και ηγεμόνας των πόλεων.

    Ακολούθως, ο Πάριος, ο οποίος ασφαλώς, σε άλλες εποχές, θα διέπρεπε ως ιεροεξεταστής, εκφράζει την απογοήτευσή του επειδή «ο νόμος της χάριτος δεν συγχωρεί θάνατον την σήμερον» και προτείνει εναλλακτικές λύσεις καταπολέμησης των «αιρετικών» και των «άθεων», που διαβρώνουν τις κοινωνίες με τις απόψεις τους περί ελευθερίας και ισονομίας:

    Ημπορεί όμως η ποινή να γίνηται, εις τα μιαρά εκείνων συγγράμματα, ήτοι να κατακρίνονται, και να καίωνται, καθώς οι ιεραί Σύνοδοι προστάζουσιν. Ό,τι παρά τη θεία Γραφή, εξίσου είναι μισητά, και ο ασεβών και η ασέβεια αυτού.

    Στον επίλογο του κειμένου, ο Πάριος συμβουλεύει τους χριστιανούς να καθίσουν ήσυχοι στ’ αβγά τους, ζώντας «χριστιανικά κατά το θέλημα του Θεού» και να μην παρασύρονται από τις σειρήνες των άθεων φιλοσόφων, αλλά να μένουν πιστοί στα προστάγματα της Εκκλησίας:

    Λοιπόν, χριστιανοί αδελφοί, επειδή ο σκοπός και το τέλος του παρόντος μου ταπεινού λόγου είναι να σας συμβουλεύσω ως αδελφός ζηλωτής, και να σας νουθετήσω, ως πρεσβύτερος κατά την ηλικίαν, να φυλάττητε καλώς την αγιωτάτην ημών θρησκείαν, διά τούτο σας παρακαλώ να θελήσητε να μου ακούσητε, πρώτον όσον είναι δυνατόν να ζήτε, τί λογής; Φθάνει να πω χριστιανικά, ήτοι κατά το θέλημα του Θεού. Ότι όταν έτσι ζήτε, και απέχεσθε από παντός μολυσμού σαρκός και πνεύματος, ποία αμφιβολία, πώς με τρόπον τούτον θέλετε μένει στερεοί εις την πατροπαράδοτον ευσέβειαν; επειδή ανίσως, κατά τους θείους πατέρας, και καθώς το ζωντανό παράδειγμα των Γάλλων μας διδάσκουν, ο φαύλος βίος, φαύλα γεννά δόγματα. Φανερόν ότι η ενάρετος πολιτεία, φυλάττει τον άνθρωπον, και δεν τον αφήνει να πλανηθή μακράν από την αλήθειαν.
    […]
    Αδελφοί ας μην ξεμακρύνουμε από την ανάγνωσιν των αγίων πατέρων και διδασκάλων της εκκλησίας, διατί εκείνοι μας θερμαίνουσι την ψυχήν, προς την μελέτην των θείων Γραφών. Ηξεύρω να ειπώ διά βέβαιον, ότι πολλοί σπουδαίοι από την μακράν συνήθειαν οπού κάμνουν εις τα ελληνικά και μάλιστα εις τον κατάπτυστον και βρωμερόν Λουκιανόν, ύστερον αηδιάζουσι να πιάσουν εις τα χείρας των βιβλίων εκκλησιαστικόν. Και κατά αλήθειαν εμπράκτως είδομεν ότι τούτο εστάθη εις πολλούς αίτιον ψύχρας θανασίμου προς τα θεία, και τελευταίον και απωλείας της εσχάτης, ήγουν αθεΐας παραίτιον, ότι και οι σοφοί της Ευρώπης αν εξετάσωμεν ακριβώς εντεύθεν κάνουσιν αρχήν του αθεΐσμού. Από την αρχή της σπουδής των, οπού είναι η γραμματική, έως το έσχατον τέλος της φιλοσοφίας, Θεού έννοια και λόγος ουδαμού γίνεται ή ακούεται· άλλο δεν βλέπουσιν, άλλο δεν ακούουσι, και άλλο δεν είναι εις τον νουν τους, πάρεξ αριθμοί, γραμμαί, σχήματα, κώνοι, κύλινδροι, πυραμίδες, τηλεσκόπια, πλάνητες, σώματα, μόρια, ύλη, φύσις. Θεού δε λόγος ή έννοια ουδαμού.
    […]
    Μην ακούετε τους φιλοσόφους, φιλοζόφους μάλλον ειπείν, αλλά τους θείους Αποστόλους· μη τους φαυλοβιωτάτους και εξωλεστάτους, αλλά τους σωφρονεστάτους, τους ασκητικωτεστάτους, τους αγιωτάτους· μη τους αμαθεστάτους κατά τα θεία, αλλά τους θεοσόφους και πνευματοφόρους· μη τους θνητοψύχους και υλόφρονας· μη τον αθεώτατον και βρωμερώτατον Βολταίρ, αλλά τον θεάνθρωπον Ιησού…
    […]
    Λοιπόν χριστιανοί αδελφοί προς εσάς στρέφω του λόγου το τέλος· προς εσάς οπού ευρίσκεσθε μέσα εις την κιβωτόν του Θεού την αγίαν μας εκκλησίαν, προς εσάς τα τέκνα του Θεού, βοώ και λέγω με όλον τον αδελφικόν ζήλον αδελφοί, αν θέλητε να γλυτώσητε από τον κατακλυσμόν της ασεβείας, μέσα στέκεσθε εις την κιβωτόν, μην ευγαίνετε έξω από την κιβωτόν, ήγουν εις τα όρια της εκκλησίας μένετε· δηλαδή εις τα προστάγματά της πείθεσθε, εις τα εντολάς της, αποστρεφόμενοι κάθε λογισμό απειθείας.

    Το 1802, στο έργο του «Περί της αληθούς φιλοσοφίας» (πλήρης τίτλος: «Περί της αληθούς φιλοσοφίας, ή αντιφώνησις προς τον παράλογον ζήλον των από της Ευρώπης ερχομένων φιλοσόφων και επί αφιλοσοφία το ημέτερον γένος ανοήτως οικτειρόντων»), το οποίο ο Πάριος υπέγραψε με το ψευδώνυμο «Ναθαναήλ Νεοκαισαρεύς», εκτόξευσε όσα βέλη διέθετε, τόσο προς την αρχαιοελληνική παιδεία, όσο και προς στον Διαφωτισμό, γενικότερα δε εναντίον της γνώσης και των επιστημών. Κάποια ενδεικτικά αποσπάσματα…

    Κεφάλαιο Α’: Εστιάζοντας κυρίως στην προσωπική ζωή των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, ο Πάριος τους απονέμει και τα «παράσημα» των «εξωλεστάτων» και «ρυπαρών υποκειμένων»:

    Πάντες λοιπόν οι τε παλαιοί και οι νέοι των Ελλήνων φιλοσόφων, μέχρι λόγων μόνον εφιλοσόφουν και μέχρι λόγων ετίμων και εδίδασκον την αρετήν, δούλοι εν τοις έργοις εξελεγχόμενοι των παθών προθυμότατοι. Τούτους δε τους κατά μεν την θρησκείαν τυφλούς, κατά δε την πράξιν εξωλεστάτους αναδέχονται την τιμήν να συστήσωσιν ημίν ως προαγωγούς της του Γένους ευδαιμονίας οι παράλογοι της φιλοσοφίας ζηλωταί, οι οικτείροντες το ημέτερον Γένος επί αφιλοσοφία, ο έστιν επί σπάνει των αθλίων και ρυπαρών τούτων υποκειμένων.

    Κεφάλαιο Β’: Αφού θυμίζει πως ο «μακάριος Παύλος» δίδαξε πως «τα μωρά τού κόσμου εξελέξατο ο Θεός, ίνα τους σοφούς κατεσχύνη» (Προς Κορινθίους Α’, 1: 27), επιπλήττει όσους αναφέρονται «μετ’ εγκαρδίου αισθήματος», στους «καταπτύστους εκείνους και μωρούς» Έλληνες φιλοσόφους:

    Μετά πάντων δε ταύτα, ω τάλανες φιλόζοφοι ή φιλόσοφοι, παρατρέχετε μεν και αποβάλλετε τους θειοτάτους εκείνους και τω όντι σοφωτάτους άνδρας, τους απλανείς εκείνους φωστήρας, τους εκ της πλάνης τον κόσμον επιστρέψαντας, τους ιερούς λέγω Αποστόλους, τον Πέτρον, τον Παύλον, τον Ανδρέαν, τον Ιωάννην, τον Ιάκωβον και τους λοιπούς, μετ’ εγκαρδίου δε αισθήματος αναφέρετε τους καταπτύστους εκείνους και μωρούς και δεν αισχύνεσθε καυχώμενοι επί τοις λήροις εκείνοις και άφροσιν ίνα οικτείρητε αλόγως τους θεοσόφους και πολίτας της άνω μακαριότητος, διότι λείπουσιν, ή δεν ευδοκιμούσιν εν τω Χριστώ νόμω, πληρώματι τα αμαρτωλά και άφρονα εκείνα καθάρματα;

    Κεφάλαιο Γ’: Ο Πάριος καλεί τους «χριστωνύμους λαούς, όπως γρηγορώσι και φυλάττωνται τους επιόντας εχθρούς και μάλιστα τους περί αθεωτάτους των αθέων, Βολταίρον και Ρενάνα» και συμπεραίνει με λύπη, ότι το δυστύχημα δεν είναι η απουσία των «Ζηνώνων και Ευκλειδών και των παραπλησίων άλλων μετεωρολεσχών», αλλά των «πατέρων» της Εκκλησίας, όπως «των Βασιλείων, των Γρηγορίων, των Χρυσοστόμων» κ.ά.:

    Τούτων αληθώς ένεκα είνε οικτιρμού άξιον το Ελληνικόν Έθνος, ουχί της απουσίας των Δημοκρίτων και Πλατώνων, των Ζηνώνων και Ευκλειδών και των παραπλησίων άλλων μετεωρολεσχών· ουχί διότι δεν σεμνύται επί Νεύτωσιν, Ουολφίοις και Λωκκίοις και άλλοις τοιούτοις φημιζομένοις, ότι υπερακόντισαν εις το έπακρον την φιλοσοφίαν· ουχί, λέγω, επί τοιούτοις λήροις και φληνάφοις, αλλ’ επί απουσία φεύ! των Βασιλείων, των Γρηγορίων, των Χρυσοστόμων, των Αθανασίων, των Κυρρίλων, των Αυγουστίνων, των Αμβροσίων, των Δαμασκηνών, των Σοφρωνίων· των ουρανοφρόνων τούτων ανδρών, των ομοτρόπων τοις Αποστόλοις, των όντως κοσμοσωτήρων, των πυξίων του Πνεύματος, των συνεργών του Χριστού κατά Παύλον· αλλ’ οίμοι! τί λέγω; ηφανίσθη πάμπαν και αθρόως απεσβέσθη ο ζήλος των αοιδ΄μων εκείνων διδασκάλων, ο εμψυχών και θερμαίνων και ζωογονών τους νενεκρωμένους τη αμαρτία, και εις τα ύψη του ουρανού αποκαθιστών αυτούς!

    Κεφάλαιο Δ’: Εάν η αρχαιοελληνική παιδεία ήταν αναγκαία και χρήσιμη, θα την δίδασκε και ο «πάνσοφος» Ιησούς· προφανώς όμως και δεν ήταν, καθώς «εδίδαξε τα αναγκαία προς σωτηρίαν». Οπότε:

    Εάν τυχόν λοιπόν τα θύραθεν μαθήματα ήσαν αναγκαία, διά την αιώνιον εκείνην του ανθρώπου ευδαιμονία, δυοίν θάτερον, ή Αυτός ώφειλε να τους διδάξη ταύτα πάντα τα λογικά και μαθηματικά, και φιλοσοφικά, και αστρονομικά, και τους αποδείξη σοφούς και ρήτορας, ή να επιτάξη αυτοίς, όπως απέλθωσιν εις τα Σχολεία και Λύκεια των Ελλήνων, και διδαχθώσι πρώτον τα του Πλάτωνος και Αριστοτέλους και των λοιπών Ελλήνων σοφών, είτα δε να παραδεχθή αυτούς μαθητάς.

    Αφ’ ου βέβαια εν τοσαύτη κείται η θύραθεν φιλοσοφία σπουδή, ώστε να οικτείροντα μεν οι μη μετέχοντες αυτής, να μακαρίζονται δε οι πλεονεκτούντες, τουναντίον, ώφειλεν ούτω να ποιήση προς τους αγροίκους εκείνους και απαιδεύτους πάντη μαθητάς.

    Αλλά τοιαύτην μη δους επιταγήν ο ουράνιος εκείνος και θείος διδάσκαλος και νομοθέτης, δεν παρέχει ημίν το ενδόσιμον του εκλαβείν την περί τούτου σιωπήν ως φανεράν της Αυτοσοφίας κρίσιν και απόφασιν, ότι προς το αιώνιον εκείνο του ανθρώπου αγαθόν ουδαμώς συντελούσι τα εξ ανθρώπων μαθήματα;

    Κεφάλαιο Ε’: Η γνώση αποτελεί κενοδοξία που δεν πρέπει σε έναν σωστό χριστιανό, ενώ και το ελληνικό έθνος δεν πρόκειται να ωφεληθεί απ’ αυτή. Αφήστε τις επιστήμες και κοιτάξτε προς τον ουρανό, γιατί εκεί βρίσκεται το μέλλον του ανθρώπου:

    «Τί γαρ ωφελήσει άνθρωπον, εάν κερδίση τον κόσμον όλον και ζημιωθή την ψυχήν αυτού;». Τί ωφελήσει τον άνθρωπον, εάν αποκτήση πάσαν γνώσιν και επιστήμην του κόσμου τούτου, έπειτα αδιακρίτως ως τις μωρών αποκλεισθή της βασιλείας των Ουρανών; Οποίον δε τί χρήμα είνε εκείνο ου το κέρδος αιώνιος ζημία; Αλγεινόν και ακούσαι.

    Διό δη ας περιλάβωμεν εαυτούς εντός των κεχαραγμένων των ανθρώπων ορίων, άτινα φιλανθρωπούσα η θεία Πρόνοια περιέγραψε τόσο στενά, ίνα μη επτοημένοι προς την επίγειον διατριβήν προσέχωμεν τοις κατ’ αυτήν και αμελώμεν των προς τον ουρανόν χριστιανικών καθηκόντων.

    Έπειτα δε και η σημερινή του Ελληνικού Έθνους τύχη, δεν δίδει ημίν τον λόγον ουδέ την ανάγκην του θηρεύειν τοιαύτην σπουδήν, ης η χρήσις ουδέν συμβάλλει προς την ημετέραν κατάστασιν, πλην πεφυσιωμένης οιήσεως και κενοδοξίας.

    Στον επίλογο του έργου, που φέρει τον τίτλο «Παραίνεσις αποτρεπτική», ο Πάριος προτρέπει τους χριστιανούς να μην έρχονται σε επαφή και να διώχνουν από κοντά τους, τους «μιαρούς» και «ψωραλέους» φιλοσόφους, για να μην «μολυνθούν» και οι ίδιοι από τη «νόσο» τους:

    Φυλάττεσθε όθεν, αδελφοί, από της φθοροποιάς και μιασματικής αυτών κοινωνίας, φεύγετε αυτούς ως αλαζόνας και ψευδωνύμους φιλοσόφους, μένετε εν οις εμάθετε και επιστώθητε, και αποφεύγητε αυτούς ως λύκους ψωραλέους, οίτινες εάν μη μεταδώσωσιν υμίν της νόσου, θέλουσιν προσπαθήσει και θέλουσιν ίσως γένησθε διά παντός θύματα θύματα της λύσσης αυτών.

    Ο Πάριος, δεν θα διστάσει να επιτεθεί και στον πρώην μαθητή του, Βενιαμίν Λέσβιο, ο οποίος έκανε το «λάθος», σε αντίθεση με ό,τι πρεσβεύει η Αγία Γραφή, να υπερασπιστεί το ηλιοκεντρικό σύστημα και θα τον καταγγείλει στο Πατριαρχείο, το 1803, ως αιρετικό και κακόδοξο. Σε επιστολή του προς τον ίδιο, αφού χαρακτηρίζει την Ευρώπη ως «το βάραθρον του Άδου», τον κατατάσσει στους «λιποτάκτες»:

    Τί θέλουν μας ωφελήση οι κύκλοι και αι πυραμίδες και τα τετράγωνα και τα αστρονομικά τηλεσκόπια; Ουδέν. Τα μαθήματα της έξω σοφίας δεν είναι αναγκαία προς την αληθινήν ευδαιμονίαν. Τίς λοιπόν η τοιαύτη ορμή και άκριτος επιθυμία, με την οποίαν οι περισσότεροι φέρονται εις απόκτησιν αυτής; Η Ευρώπη είναι το χάος της απωλείας, το βάραθρον του Άδου. Εγύρισες και με πολύν πλούτον φιλοσοφικών ειδήσεων και με φήμην μεγάλην πως είσαι, ή ένας άριστος γεωμέτρης, ή ένας τέλειος αστρονόμος, ή ένας άκρος φυσιολόγος, ή ένας θαυμάσιος αλγεβριστής. Τούτων απάντων εγώ βλέπω το κέρδος, όταν εσύ εβρίσκεσαι υπεύθυνος εις το κρίμα της λιποταξίας.

    Το 1805, στον λίβελο «Νέος Ραψάκης», ο οποίος αποτέλεσε απάντηση στην «Αδελφική Διδασκαλία» του Αδαμάντιου Κοραή (η οποία με τη σειρά της αποτελούσε απάντηση στην «Πατρική Διδασκαλία»), αφού εκφράζει την «κατανόηση» του για τα πάθη των σκλαβωμένων ραγιάδων, καταφέρεται εναντίον των «ελληνοφρόνων» που κινούνται προς την ελευθερία, με τρόπο «όχι τίμιον και χριστιανικόν και χριστιανοίς πρέποντα, αλλά βαρβαρικόν τωόντι και βαρβάροις πρέποντα». Ο Διαφωτισμός και η επαναστατική προπαρασκευή, στιγματίζονται ως «αντίθεος σκευωρία», που αποκάλυψε η «θεία Πρόνοια» και που είναι, σύμφωνα και με την Εκκλησία, «απηγορεύμενη από τους θείους νόμους εις τους μαθητάς του Χριστού»:

    Δεν ημπορεί τίνας να αρνηθεί, ότι τα πάθη και αι θλίψεις και τα βάσανα, οπού πάσχουν οι αδελφοί μας χριστιανοί υποκάτω εις τον ζυγόν των νυν κρατούντων, είναι και πολλά και πικρά, και δεινά και υπέρδεινα. Είναι τούτο ομολογούμενον και συμπάσχομεν τοις πάσχουσι και συστενάζομεν τοις στενάζουσι, κατά τον θείον Παύλον, οπού προστάζει λέγων «χαίρειν μετά χαιρόντων και κλαίειν μετά κλαιόντων» και πάλιν «είτε πάσχει εν μέλος, συμπάσχει πάντα τα μέλη».

    Ταύτα ίσως διανοούμενοι κάποιοι από τους εδικούς μας ομογενείς, και, τρόπον τίνα, ζήλω διαπύρω κινούμενοι υπέρ της ελευθερίας του Γένους, φιλόσοφοι μάλλον όντες ή φιλόχριστοι, και φιλάδελφοι μάλλον ή φιλόθεοι, και μάλλον γηινόφρονες ή ουρανόφρονες, τρόπον εξεύρον της των όλων ελευθερίας, όχι τίμιον και χριστιανικόν και χριστιανοίς πρέποντα, αλλά βαρβαρικόν τωόντι και βαρβάροις πρέποντα.

    Τίς και ποίος ούτος; Βιβλιάριον εξέδωκαν, «Ρόπαλον του Ηρακλέους» αυτό ονομάσαντες, οι ελληνόφρονες· βιβλίον δηλαδή διεγερτικόν, ερεθιστικόν, παρακινητικόν, ώστε πάντες οι απανταχού χριστιανοί, εν ρητή ημέρα, να δείξουν του Ηρακλέους την αλκήν εναντίον των τυρρανούντων αυτούς, και τα εξής· ο νοών νοείτω.

    Η θεία Πρόνοια ηλέησε το γένος των χριστιανών, και, προτού να διαδοθούν εις τον κόσμον εκείνα τα κακέμφατα ρόπαλα, έκαμε και εφανερώθη η αντίθεος αύτη σκευωρία, και παρεδόθησαν εις το πυρ· και οι κατά των ιδίων δεσποτών την κοινήν και καινήν ευτρεπίσαντες μάχαιραν, μάχαιραν εύρον μισθόν του παραλόγου ζήλου αυτών.

    Η αγία Εκκλησία, ταύτα μαθούσα, και φρίξασα επί τω καινώ και ολεθρίω τούτω ακούσματι, έτι δε και επιταγήν λαβούσα, εξέδωκεν εις το κοινόν, διά τινός αδελφού, ωσάν ένα σωτήριον αντίδοτον προς την ολέθριον εκείνην προτροπήν, μίαν πατρικήν και αδελφικήν παραίνεσιν, εις τους απανταχού χριστιανούς, κηρύττουσαν τοις πάσι και λέγουσαν: Αδελφοί, στώμεν καλώς· ότι, πρώτον μεν, μία τοιαύτη πράξις είναι από μιας απηγορεύμενη από τους θείους νόμους εις τους μαθητάς του Χριστού· δεύτερον δε, ότι και σφόδρα επικίνδυνον ήτον και είναι εις όλον το γένος των χριστιανών, όσοι ζουν υποκάτω εις τούτην την επικράτειαν, ένα τοιούτον τόλμημα· και πρέπει να το ομολογήση, όποιος δεν είναι στερημένος πανταπάσιν από συλλογιστικήν δύναμιν.

    Η αναφορά στο «Ρόπαλον του Ηρακλέους», φωτογραφίζει τον Ρήγα Φεραίο, ο οποίος το χρησιμοποιούσε ως σύμβολο της δύναμης των σκλαβωμένων που θα εξεγείρονταν. Ίσως το παραπάνω κείμενο, να ήταν περιττό, εάν ο Πάριος, παρέπεμπε απ’ ευθείας σε κάποια από τα κείμενα, του θεωρητικού της δουλείας, του «θείου» και «μακάριου» Παύλου, που πολλάκις επικαλείται ο συγκεκριμένος «όσιος», όπως: «Τους δούλους να τους νουθετείς να υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους, να τους ευαρεστούν σε όλα, να μη αντιμιλούν· να μη οικειοποιούνται τα ξένα πράγματα, αλλά να δείχνουν κάθε αγαθή πίστη· για να στολίζουν σε όλα τη διδασκαλία τού σωτήρα μας Θεού» (Προς Τίτον, 2: 9-10). (Βλέπε και: «Ο καθαγιασμός της δουλείας στον Χριστιανισμό»).

    Ο αντεπαναστατικός κι φωτοσβεστικός ζήλος του Αθανάσιου του Πάριου, δεν άφησε ασυγκίνητη την ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία το 1995 φρόντισε, έστω και καθυστερημένα, να τον εντάξει στο αγιολόγιό της, τιμώντας την μνήμη του στις 24 Ιουνίου. Η δε κατοπινή ελληνοχριστιανική ιστοριογραφία, κάνοντας ένα άνοστο και κακόγουστο αστείο στην ίδια την Ιστορία, τον συμπεριέλαβε και τον τοποθέτησε ανάμεσα στους «Διδασκάλους του Γένους» (όπως και τον άλλον «άγιο» σκοταδιστή και τουρκόδουλο καλόγερο, τον Κοσμά τον Αιτωλό), αγκαλιά δηλαδή με τον Αδαμάντιο Κοραή και τον Ρήγα Φεραίο, ή κατά πως εύστοχα λέει ο Δημήτρης Λιαντίνης, «ο Εφιάλτης αγκαλιά με τον Λεωνίδα».

  2. Ο/Η του κώλου λέει:


    Εφραίμ Β΄ Ιεροσολύμων


    Κύριλλος Ε΄


    Γρηγόριος Ε΄


    Επιστολή του Γρηγορίου Ε´με την οποία αποκηρύσσεται η εξέγερση και αφορίζεται ο Αλέξανδρος Υψηλάντης

    Ορθόδοξα συγχωροχάρτια-Τιμαί λογικαί




  3. Ο/Η Φιλήμων λέει:

    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=%2Fvar%2Fwww%2Fanemi-portal%2Fmetadata%2F3%2F8%2F0%2Fattached-metadata-146-0000010%2F246968.pdf&rec=%2Fmetadata%2F3%2F8%2F0%2Fmetadata-146-0000010.tkl&do=246968.pdf&width=516&height=728&pagestart=1&maxpage=71&lang=el&pageno=3&pagenotop=3&pagenobottom=2

    Μακαρίου Πρεσβυτέρου και Αρχιμανδρίτου Επωνυμίαν δε Καβαδίου, του Κεφαλλήνος, Λόγος Παραινετικός, Προς τους ιδίους Μαθητάς, ή κατά Ουολταίρου και των οπαδών, Προσπεφωνημένος τοις Μαθηταίς. Νυν πρώτον εκδοθείς, / Επιμελεία και δαπάνη του Συγγράψαντος, μετά και τριών Ύμνων του αυτού.

    Ημερομηνία έκδοσης: αωβ΄. 1802.

    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=%2Fvar%2Fwww%2Fanemi-portal%2Fmetadata%2F3%2F8%2F0%2Fattached-metadata-146-0000010%2F246968.pdf&rec=%2Fmetadata%2F3%2F8%2F0%2Fmetadata-146-0000010.tkl&do=246968.pdf&width=516&height=728&pagestart=1&maxpage=71&lang=el&pageno=4&pagenotop=4&pagenobottom=3

  4. Ο/Η Φιλήμων λέει:

    Πατριαρχείο: Οι άθεοι Γάλλοι επαναστάτες «μητρογαμούσιν, θηγατρογαμούσιν, και αδελφογαμούσιν ανυποστόλως και αθέως οι σοφώτατοι».

    Κύριλλος ο Πατρεύς ή Λαυριώτης

    

    (Πάτρα 1752 – ;). Μοναχός και λόγιος. Μόνασε στην Αγία Λαύρα των Καλαβρύτων, ενώ αργότερα πήγε στην Κωνσταντινούπολη και τελικά εγκαταστάθηκε στο Βουκουρέστι. Έγραψε την Ερμηνεία, έμμετρο έργο 8.500 στίχων, που αναφέρεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη.

    Κύριλλος ο Πατρεύς έγραφε:

    «ο διεφθαρμένος τα φρένα Ρήγας ως εκδούς εγκύκλια, γράμματα διεγερτικά κατά των νυν τυράννων άνευ της του Χριστού ευδοκίας κακώς κακός το ζην αποστερείται ποινή προσηκούσα τοις τω ποταμώ ιστρο ιχθύσι γενόμενος μετα των αυτού συνωμοτών και ύλης της αιωνίου κολάσεως». Δηλαδή καλώς έγιναν τροφή στα ψάρια του Δούναβη γιατί σκόπευαν Eπανάσταση κατά του κραταιού Σουλτάνου και ο μεγαλοδύναμος δικαίως τους έριξε στο αιώνιο πυρ της κολάσεως.

    Το πατριαρχείο την 1η Δεκεμβρίου του 1798 απέστειλε εγκύκλιο προς τους μητροπολίτες με το ακόλουθο περιεχόμενο: «Συνέπεσεν εις χείρας ημών εν σύνταγμα (…) επιγραφόμενο Νέα Πολιτική διοίκηση (…) και ανεμνήσθημεν του ποιμαντικού χρέους και διά τούτο γράφομεν τη αρχιερωσύνη σου να επαγρυπνής εις όλα τα μέρη της επαρχίας σου με ακριβείς ερεύνας και εξετάσεις. Όταν εμφανισθεί τοιούτου σύνταγμα ως άνωθεν, εις τύπον ή χειρόγραφον, να συνάξης άπαντα τα διασπειρώμενα και να τα εξαποστείλης εις ημάς εν τάχει μη επιμένων εις πλείονα (…) ότι πλήρης υπάρχει σαθρότητα εκ των θολερών αυτού εννοιών τοις δόγμασι της ορθοδόξου ημών πίστεως εναντιούμενον».

    Την ίδια χρονιά το Πατριαρχικό Τυπογραφείο εξέδωσε την «Πατριαρχική Απολογία» με το ακόλουθο αποσπασματικό περιεχόμενο. «Ο Θεός ύψωσεν την βασιλείαν αυτήν των Οθωμανών περισσότερον από κάθε άλλην διά να αποδείξη αναμφιβόλως ότι θείω εγένετο βουλεύματι. Αδελφοί μη πλανηθείτε (…) κλείστε τα αυτιά σας και μη δώσετε καμία ακρόαση εις τοιαύτας τας νεοφανείς ελπίδας της Ελευθερίας (…) Φυλάξατε στερεάν την πατροπαράδοτόν σας πίστη και ως οπαδοί του Ιησού Χριστού, απαρασάλευτον την υποταγήν εις την πολιτικήν διοίκηση (…) οι άθεοι Γάλλοι επαναστάτες «μητρογαμούσιν, θηγατρογαμούσιν, και αδελφογαμούσιν ανυποστόλως και αθέως οι σοφώτατοι». Την ίδια χρονιά ο Αδαμάντιος Κοραής στην «Αδελφική Διδασκαλία» χαρακτηρίζει το φυλλάδιο του Πατριαρχείου ως «μωράν και αντίθεος διδασκαλία».

    Πογκρόμ

    Το πρώτο πογκρόμ στην Οδησσό της Ρωσίας από Έλληνες με αφορμή την δήθεν διαπόμπευση του Γρηγόρη 5ου από τους Εβραίους

    http://web.archive.org/web/20090131053449/http://www.moria.farlep.net/vjodessa/en/pogroms.html

    Memories of the pogroms of 1821, 1859, 1871, 1881, 1886 and 1905 remained a sinister line running through the history of Jewish Odessa.

    https://en.wikipedia.org/wiki/Odessa_pogroms

    1821 pogrom
    The 1821 pogrom, perpetrated by ethnic Greeks rather than Russians, is named in some sources as the first in the modern period in Russia:

    In Odessa, Greeks and Jews were two rival ethnic and economic communities, living side by side. The first Odessa pogrom, in 1821, was linked to the outbreak of the Greek War for Independence, during which the Jews were accused of sympathizing with the Ottoman authorities and of aiding the Turks in killing the Greek Patriarch of Constantinople, Gregory V, dragging his dead body through the streets and finally throwing it into the Bosphorus.

    Στην Οδησσό, οι Έλληνες και οι Εβραίοι ήταν δύο αντίπαλες εθνοτικές και οικονομικές κοινότητες, που ζούσαν δίπλα-δίπλα. Το πρώτο πογκρόμ της Οδησσού, το 1821, συνδέθηκε με το ξέσπασμα του Ελληνικού Πολέμου για την Ανεξαρτησία, κατά τη διάρκεια του οποίου οι Εβραίοι κατηγορήθηκαν ότι συμπαθούσαν τις οθωμανικές αρχές και βοήθησαν τους Τούρκους να σκοτώσουν τον Έλληνα Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης Γρηγόριο Ε, σέρνοντας το νεκρό σώμα του μέσα στους δρόμους και τελικά ρίχνοντάς το στο Βόσπορο..

    • Ο/Η Πατριώτης λέει:

      Επίκαιρος ο Μακρυγιάννης όσο ποτέ:
      http://thriskeftika.blogspot.com/2014/03/blog-post_8772.html?m=1 .Επίσης η σορός του απαγχονισνενου πατριάρχη πράγματι διαπομπεύτηκε από τους Εβραίους δεν χωράει αμφιβολία γι αυτό το αναφέρουν τόσοι και τόσοι ιστορικοί.

      • Ο/Η laskaratos λέει:

        Αρκεί και μόνο το ρατσιστικό τσουβάλιασμα «από τους Εβραίους», δηλαδή από όλους; (η καταδικασμένη ναζιστική αρχή της συλλογικής ευθύνης), για να κριθεί η σοβαρότητα του ισχυρισμού σας.
        Αν όμως ενδιαφέρεστε για την ιστορική αλήθεια σχετικά με το συγκεκριμ’ένο, σας παραπέμπω σε τεκμηριωμένα σχόλια αναγνωστών μας:

        https://roides.wordpress.com/2018/06/06/6june18/#comment-107786

        Ο/Η Ιωάννης Δάσκαλος λέει:
        07/06/2018 στο 7:50 πμ
        Προ δεκαετιών, είχα διαβάσει την «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» τού Φίνλεϋ σε έκδοση Τολίδη μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη με σχόλια Τάσου Βουρνά.
        Για την πληρότητα του θέματος, θα επιθυμούσα να παραθέσω την υποσημείωση (του Τάσου Βουρνά) στη σελ. 256 α΄ τόμου:
        * [Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὁ ἑβραϊκὸς ὄχλος στὴν Πόλη ἔσερνε στοὺς
        δρόμους τοῦ Φαναριοῦ τὸ πτῶμα τοῦ Πατριάρχη Γρηγορίου τοῦ Ε΄. Ὅσα εἶ-
        χαν γραφεῖ εἶναι φαντασίας καὶ φανατισμοῦ γεννήματα. Σύμφωνα μὲ τὶς
        νεώτερες ἔρευνες μόνο τρεῖς Ἑβραῖοι, οἱ Μουτάλ, Μπιταχῆ καὶ Λεβῆ, δέ-
        χτηκαν τὴν προσταγὴ τοῦ Μεγάλου Βεζύρη Μπεντερλῆ Ἀλῆ πασᾶ καὶ πῆ-
        ραν τὸ πτῶμα τοῦ Γρηγορίου καὶ τὸ ἔρριξαν στὴ θάλασσα. Οἱ τουρκικὲς πη-
        γὲς διασώσανε καὶ τὰ λόγια τοῦ Τούρκου Μεγάλου Βεζύρη: «Καλῶς ἤρ-
        θατε, ὦ Ἑβραῖοι (Χόσε γκελντενί), νά, κρεμάστηκε ὁ κοινός μας ἐχθρός.
        Πετάξτε τον στὴ θάλασσα, σᾶς τὸ διατάσσω!» (βλ. M. Franco: Les
        Juifs dans l᾽ Empire Ottoman au dix-neuvieme siècle, στὴ
        Revue des Etudes Juives τ. 26, (1893) σ. 111 καὶ πέρα. Βλ. καὶ
        καθηγητοῦ Ἀνδρεάδου: Ἀνακοίνωση στὴ συνεδρία τῆς Ἀκαδη-
        μίας Ἀθηνῶν (14 Φεβρ. 1926) καὶ Πρακτικὰ τ. ΣΤ (1929) σ. 35 – 36].
        Διευκρινίζω ότι αφενός ο σχολιασμός του Βουρνά γίνεται μέσα σε αγκύλες [ ] ώστε να διαφέρει απ’ αυτόν του Φίνλεϋ και αφετέρου διατήρησα την αυθεντική ορθογραφία γι᾽ αυτό και τα λάθη στα γαλλικά (κάποιες παραλείψεις τόνων).

        https://roides.wordpress.com/2018/06/06/6june18/#comment-107816

        Ο/Η Άγριος λέει:
        08/06/2018 στο 8:41 πμ
        Η αναφορά τού Franco:
        «L’exécution de Grégoire, patriarche grec de Constantinople,
        fut indirectement la cause du massacre de plusieurs milliers de
        Juifs. Voici ce qu’ont rapporté sur cet événement quelques témoins
        oculaires 2 . En 1821, les Grecs insurgés avaient capturé dans
        l’Archipel un vaisseau venant de la Mecque et avaient maltraité
        les passagers, le mollah de la Mecque et son harem. Ces cruautés,
        exercées sur des femmes enceintes et sur un vieillard vénéré pour
        son haut rang dans la magistrature ottomane, excitèrent au der-
        nier degré l’indignation des musulmans. Le 27 avril 1821, premier
        jour de la Pâque chrétienne, le Grand-Vizir Benderli-Ali-Pacha
        se rendit chez le Patriarche de Fanar, suivi d’un bataillon de Ja-
        nissaires. Par l’ordre de Benderli, le Patriarche fut saisi et pendu
        en présence de la foule, à la porte de son palais.
        Aux assistants, composés surtout de Grecs, étaient venus se
        mêler quelques Juifs, que la curiosité seule avait attirés. Benderli-
        Ali-Pacha les ayant remarqués , les interpella en ces termes :
        « Soyez les bienvenus (hoche gneldeniz), vous, Juifs l Le voilà
        » pendu, votre ennemi et le nôtre ! Traînez-le à la mer ; je vous
        » l’ordonne. »
        De gré ou de force, trois Israélites dont la chronique a conservé
        les noms : Moutal, Bitchachi et Lévy, traînèrent le cadavre
        jusqu’au rivage de la Corne d Or. Ce simple fait donna naissance
        à une légende absurde. Les Grecs firent d’abord circuler le bruit
        que les Juifs avaient inspiré au gouvernement l’idée de ce meurtre.
        Puis, quand cette nouvelle arriva en Grèce, elle avait été tellement
        exagérée qu’on racontait que c’étaient les Israélites de Constanti-
        nople qui avaient pendu le Patriarche. On estime à 5,000 le
        nombre des Juifs massacrés à cette occasion, en Morée, par la po-
        pulace grecque. Il se trouve encore des historiens grecs qui rap-
        portent cette histoire avec des réflexions peu obligeantes pour nos
        coreligionnaires.»

        Η αναφορά τού Ανδρεάδη:
        «Πασίγνωστον εἶναι ὅτι οὐδὲν συμβεβηκὸς ἐγέννησε παρ’ ἡμῖν τόσην πικρίαν ὅσον ἡ συμμετοχή Ἰουδαίων εἰς τὸ μαρτύριον Γρηγορίου τοῦ Ε’. Ὁ M. Franco ἐν μελέτῃ περὶ τῶν Ἑβραίων ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ κατὰ τὸν δέκατον ἔνατον αἰῶνα ἀπέδειξεν ὅτι οἱ ρίψαντες τὸ πτῶμα τοῦ Πατριάρχου Ἑβραίοι ἦσαν μόνον τρεῖς (3) καὶ ὅτι ἐνήργησαν τῇ ρητῇ διαταγῇ αὐτοῦ τοῦ Μεγάλου Βεζύρου Μπεντερλῆ – Ἀλῆ πασά, ὅστις ἰδῶν Ἑβραίους μεταξὺ τῶν περὶ τὴν πύλην τῶν Πατριαρχείων ὄχλου, προσηγόρευσεν αὐτούς ὡς ἐξῆς: «Καλῶς ἤλθατε (hoche gueldeniz), ὦ Ἰουδαίοι. Ἰδοῦ ἀπηγχονίσθη ὁ κοινός μας ἐχθρός. Ρίψατέ τον εἰς τὴν θάλασσαν, σᾶς τὸ διατάσσω».

        https://roides.wordpress.com/2018/06/06/6june18/#comment-107788
        Ο/Η Λητώ λέει:
        07/06/2018 στο 10:07 πμ
        Από το γυμνάσιο έχω κρατήσει μόνο 2 βιβλία: τη Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής της πρώτης του Αχιλλέως Τζαρτζάνου («εν πομπή και παρατάξει – μπαίνει ο Τζάρτζανος στην τάξη – και στην έδρα του καθίζει – και το μάθημα αρχίζει) και την Ιστορία της έκτης (έχουμε και κάποια ηλικία) κάποιων Χ. Θεοδωρίδου – Α. Λαζάρου. Το βιβλίο της Ιστορίας το κράτησα, αν και και γέμει σφαλμάτων, διότι είχαμε ένα ρέκτη φιλόλογο-ιστορικό (χάρις σ’ αυτόν αγάπησα την Ιστορία) που μας είχε βάλει να κάνουμε τις μύριες όσες διορθώσεις πάνω στο βιβλίο. Στο θέμα μας, στη σελ. 274 αναγράφεται «…παρεδόθη εἰς τοὺς Ἑβραίους, οἱ ὁποίοι τὸ ἔσυραν διὰ τῶν ὁδῶν τοῦ Φαναρίου χλευάζοντες καὶ βλασφημοῦντες καὶ τὸ ἔρριξαν εἰς τὴν θάλασσαν.». Λοιπόν, μας έβαλε να αντικαταστήσουμε τη λέξη «τοὺς» με τη λέξη «τρεῖς», να προσθέσουμε «κατ’ ἐντολήν τοῦ Μ. Βεζύρη» και να διαγράψουμε τις λέξεις «τὸ ἔσυραν διὰ τῶν ὁδῶν τοῦ Φαναρίου χλευάζοντες καὶ βλασφημοῦντες καὶ». Επομένως, στο βιβλίο μου (όπως είχε διορθωθεί) διαβάζω: «παρεδόθη εἰς τρεῖς Ἑβραίους, οἱ ὁποίοι κατ’ ἐντολήν τοῦ Μ. Βεζύρη τὸ ἔρριξαν εἰς τὴν θάλασσαν.»! Εδώ και 10ετίες, αν και αγνοούσα ονόματα και λεπτομέρειες, θεωρούσα αυτονόητο (μου είχε εντυπωθεί) ότι μόνον 3 ισραηλίτες είχαν πάρει το πτώμα και το είχαν πετάξει στη θάλασσα.

        https://roides.wordpress.com/2018/06/06/6june18/#comment-107790

        Ο/Η Λητώ Βρακάκη, ενδοκρινολόγος λέει:
        07/06/2018 στο 12:14 μμ

        Oι 3 Εβραίοι, από την πλέμπα προφανώς των Εβραίων που κατά κανόνα ήταν νοικοκυραίοι, αν μπορούσαν ας κάναν κι αλλιώς.
        Οι Οθωμανοί είχαν δώσει άσυλο στους Εβραίους που καταδιώκονταν άγρια στα χριστιανικά βασίλεια και που η Ορθόδοξη Εκκλησία του βρίζει και σήμερα συκοφαντικά μέσα από τα εκκλησιαστικά και λειτουργικά της κείμενα.

        https://roides.wordpress.com/2018/06/06/6june18/#comment-107818
        Ο/Η Γερμανοφιλλανδοαγγλοαμερικανοεβραιοτσολιάς λέει:
        08/06/2018 στο 9:54 πμ
        Από όλες, λοιπόν, τις πηγές αποδεικνύεται (και καταδεικνύεται) ότι μόνον 3 ισραηλίτες πήραν, απλά (δεν έβριζαν ούτε χλεύαζαν), το πτώμα του πατριάρχη [αυτού που είχε αφορίσει (δις) τους Σουλιώτες, καθώς και τον Υψηλάντη, τον Σούτσο και όλους τους Φιλικούς] επειδή έτυχε να βρίσκονται εκεί (μαζί με άλλους περίεργους), διατάχθησαν και δεν είχαν άλλη επιλογή [δεν μπορούσαν να μην υπακούσουν τη διαταγή του μεγάλου βεζύρη (πρωθυπουργού)].
        Εδώ, βλέπουμε και ότι το ποσοστό των σημερινών εκπαιδευτικών που αγαπούν τη δουλειά τους είναι σαφώς μικρότερο με αυτό των παλαιών. Πολλάκις έχω διαφωνήσει με σημερινούς εκπαιδευτικούς, που «οχυρώνονται» πίσω από την ατάκα: «έτσι το γράφει το σχολικό βιβλίο». Μα, το σχολικό βιβλίο το έγραψε ένας μπούρδας που, με μέσον, πήρε τη σύμβαση έργου (υπάρχουν και ελάχιστες εξαιρέσεις – γι’ αυτό και είναι εξαιρέσεις). Όσον αφορά το συγκεκριμένο βιβλίο των Χ. Θεοδωρίδου – Α. Λαζάρου, ο ένας (δεν θα γράψω ποιος) από τους δύο είχε καλή φήμη· οι εξηγήσεις είναι δύο: α΄ ήταν κι αυτός μπούρδας και, τεχνηέντως, είχε δημιουργήσει αυτή την καλή φήμη (στην Ελλάδα ζούμε), β΄ όντως ήξερε ιστορία αλλά δεν ασχολήθηκε καθόλου με τη συγγραφή του βιβλίου (έβαλε το όνομα του, ανέθεσε τη συγγραφή στον άλλο, που ήταν καταφανώς μπούρδας, και ούτε καν έκανε τον κόπο να κοιτάξει τί είχε γραφεί).
        Επίσης, αυτή η ρατσιστική προπαγάνδα (περί «εβραϊκού όχλου») έδωσε «άλλοθι» (αν είναι δυνατόν) σε κάποιους ελληναράδες να «δικαιολογούν» (αν είναι δυνατόν) τις μετέπειτα σφαγές ισραηλιτών. Με πρόφαση αυτό το «γεγονός» επακολούθησε σφαγή ισραηλιτών ακόμη και στην … Οδησσό. Μη ξεχνάμε ότι αφενός κατά την άλωση του Αγρινίου, ενώ ελάχιστοι μουσουλμάνοι σφαγιάσθησαν, όλοι σχεδόν οι ισραηλίτες σφαγιάσθησαν και αφετέρου κατά την άλωση της Τριπόλεως, εκτός της γνωστής σφαγής όλων σχεδόν των μουσουλμάνων [γεγονός που απογοήτευσε και μετέστρεψε πολλούς φιλέλληνες (μεταξύ αυτών και ο Goethe)], και όλοι σχεδόν οι ισραηλίτες σφαγιάσθησαν.
        Τέλος, θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναφέρω μία σύγχυση που επιχειρείται από πολλές ρατσιστικές sites και blogs. Επειδή κάποιοι σαν εσάς πάρα πολύ σωστά αγωνίζεσθε να λάμψει η ιστορική αλήθεια (και σας συγχαίρω) μερικοί ρατσιστές προσπαθούν να δημιουργήσουν σύγχυση στο internet με την προβολή του ψευδούς ισχυρισμού ότι οι Μουτάλ, Μπιταχή και Λεβή ήταν δήθεν οι επικεφαλής του «εβραϊκού όχλου»· γεγονός ψευδέστατο. Βέβαια, όταν επί 197 έτη ο κόσμος έχει «βομβαρδισθεί» ότι ο «εβραϊκός όχλος» (γιατί;) «σκύλευσε» το πτώμα του πατριάρχη και έχει γραφεί ακόμη και σε σχολικά βιβλία ότι το έσυραν στους δρόμους «χλευάζοντες καὶ βλασφημοῦντες», μην έχουμε την απαίτηση ο κάθε άνθρωπος να ασχοληθεί και να ψάξει την αλήθεια.
        __________________

        Όσο για τον παρανοϊκό, τοκογλύφο, αρχαιοκάπηλο και αγράμματο Μακρυγιάννη, εδώ:

        https://roides.wordpress.com/2011/03/21/21mar11/
        Μακρυγιάννης: Ένας (μισαλλόδοξος) Ρωμιός [2]

        και [1]
        https://roides.wordpress.com/2011/03/18/18mar11/

      • Ο/Η Ειρήνη λέει:

        Ο Ιωάννης Μακρυγιάννης (ομοίως: Κοσμάς ο Αιτωλός και Θεόδωρος Κολοκοτρώνης) ήταν και ρατσιστής. Και οι τρεις τους, επιδίωξαν εθνοκάθαρση και θρησκοκάθαρση – κάλλιστα, θα μπορούσαν να παρομοιασθούν και με τους Σέρβους εγκληματίες πολέμου της τελευταίας δεκαετίας του προηγουμένου αιώνα.
        Επομένως, κάθε αναφορά στο Μακρυγιάννη είναι «ατυχής».

        Και εδώ τίθεται και ένα ερώτημα που ποτέ δεν πρόκειται να απαντηθεί:
        Ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτα· ό,τι ξέρουμε ότι φέρεται να είπε, πράγματι αυτό εννοούσε ή είναι «χτενισμένο» με ό,τι ήθελε να περάσει ο Πλάτων; Ο Χριστός (εάν τυχόν υπήρξε) δεν έγραψε τίποτα· ό,τι ξέρουμε ότι φέρεται να είπε, πράγματι αυτό εννοούσε ή είναι «χτενισμένο» με ό,τι ήθελε να περάσει ο απόστολος Παύλος; Ο Μακρυγιάννης δεν έγραψε τίποτα· ό,τι ξέρουμε ότι φέρεται να είπε, πράγματι αυτό εννοούσε ή είναι «χτενισμένο» με ό,τι ήθελε να περάσει ο Βλαχογιάννης;

  5. Ο/Η laskaratos λέει:

    Ρασοφόροι συμφορά του Έθνους

    Οι εγκύκλιοι του αγίου Γρηγορίου και των ομοίων του ρασοφόρων, κατά των Μαθηματικών, της Φιλοσοφίας και των Επιστημών
    Από τη σελίδα 90
    https://www.scribd.com/document/114932176/%CE%A1%CE%B1%CF%83%CE%BF%CF%86%CF%8C%CF%81%CE%BF%CE%B9-%CE%A3%CF%85%CE%BC%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%88%CE%B8%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%82

    Eπίσης:
    https://roides.wordpress.com/2012/03/24/24mar12/

    Ο Κ.Μαρξ (1854) για τους Έλληνες κληρικούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

    Διάλεξα από δυο κείμενα του Καρλ Μαρξ τα σημεία που αναφέρονται στα προνόμια του ελληνικού κλήρου κάτω από το καθεστώς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το οποίο διαδέχθηκε το Ορθόδοξο Ανατολικό ρωμαϊκό Κράτος. Ο Μαρξ δείχνει ιδιαίτερα ενήμερος και κάνει εύστοχες παρατηρήσεις ακόμη δε και αστεία πάνω στο θεοκρατικό τραγέλαφο των ιερατικών προνομίων της «Τουρκοκρατίας», ως συνέχειας του βυζαντινού καθεστώτος, ο οποίος στην Ελλάδα έχει εξωραϊστεί σε βαθμό ιστορικής παραχάραξης, για να διευκολυνθεί η ιδεολογική χρήση της Ιστορίας. Η μετάφραση είναι δική μου και η μόνη δάφνη που διεκδικεί είναι η ειλικρινής (αλλά ομολογώ πολύ βιαστική) προσπάθεια να αποδοθεί το γράμμα και το πνεύμα του κειμένου. Δίνω πάντως τους συνδέσμους για να οδηγηθεί ο αναγνώστης στα αγγλικά κείμενα.

    Α) Ο Karl Marx στη «New-York Herald Tribune» (άρθρο γραμμένο 28 Μαρτίου 1854).
    https://www.marxists.org/archive/marx/works/1854/03/28.htm
    ………………………

    Β) «Η Ελληνική Εξέγερση», Karl Heinrich Marx, in Karl Marx, Frederick Engels: Collected Works, vol. 13, Marx and Engels, 1854-1855, translated by Susanne Flatauer and Barrie Selman. (International Publishers, New York, NY, 1980). σελ. 70-72.

    http://www.hekmatist.com/Marx%20Engles/Marx%20&%20Engels%20Collected%20Works%20Volume%2013_%20M%20-%20Karl%20Marx.pdf

  6. Ο/Η laskaratos λέει:


    Ένας γενναίος και τίμιος ιερέας:
    ΠΑΠΑ-ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΡΠΑΘΙΩΤΑΚΗΣ

    http://www.iefimerida.gr/news/439505/pethane-o-iereas-poy-eihe-telesei-tin-kideia-toy-nikoy-kazantzaki-1957-eihe-perasei-apo

    Πέθανε ο ιερέας που είχε τελέσει την κηδεία του Νίκου Καζαντζάκη το 1957 -Είχε περάσει από Στρατοδικείο
    25|08|2018


    ΠΑΠΑ-ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΡΠΑΘΙΩΤΑΚΗΣ

    Σε ηλικία 86 ετών έφυγε από τη ζωή ο παπα-Σταύρος Καρπαθιωτάκης. Ο ιερέας άφησε την τελευταία του πνοή στο σπίτι του στον Άι-Γιάννη Κνωσού, στο Ηράκλειο.

    Πρόκειται για τον ιερέα που τέλεσε την κηδεία του Νίκου Καζαντζάκη το Νοέμβριο του 1957 και ο οποίος στη συνέχεια πέρασε από Στρατιωτικό Δικαστήριο.

    Η κηδεία του ιερέα θα γίνει στις 12 το μεσημέρι της Κυριακής από τον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννη Κνωσού.

    Ο Σταύρος Καρπαθιωτάκης το Νοέμβριο του 1957 ήταν στρατιωτικός ιερέας και υπηρετούσε στο Ηράκλειο. Κι όπως είχε πει σε συνέντευξή του:

    «Τον Νοέμβριο του 1957 ήμουνα στρατιώτης και παπάς και υπηρετούσα την θητεία μου στο Ηράκλειο. Μια μέρα πριν την κηδεία του Καζαντζάκη, ο διοικητής κάλεσε όλους τους στρατιωτικούς και έδωσε διαταγή να μην βγει κανείς έξω από το στρατόπεδο στις 5 Νοέμβριου. Οι αρχές και ο στρατός φοβόνταν μεγάλες φασαρίες, γιατί είχε έρθει εκκλησιαστική διαταγή να μην ταφεί ο Καζαντζάκης. Όταν θα το ‘παιρναν χαμπάρι οι Κρητικοί θα έκαναν μεγάλες φασαρίες. Εγώ σαν παπάς ένιωσα πολύ άσχημα. Η συνείδηση μου με πείραζε πολύ. Ήμουν παπάς. Δεν άντεχα να πάρω στον λαιμό μου τέτοιο άδικο. Δεν μπορούσα να αρνηθώ τα ιερά μυστήρια σ’ ένα βαφτισμένο Χριστιανό που δεν έκανε ποτέ κάτι ανήθικο η εγκληματικό. Όσο αφορά τα βιβλία του δεν είμαι εγώ άξιος να τον κρίνω. […] Το ‘σκασα κρυφά από τον στρατό την μέρα της κηδείας. Πήρα αθόρυβα τα ράσα μου και έτρεξα στον Μαρτινέγκο και τον έθαψα. […] Όλοι νόμισαν ότι με έστειλε η εκκλησία να τον κηδέψω. Είχαν δει και τον Μητροπολίτη Ευγένιο στον Άγιο Μηνά. Δεν ήξερε κανείς τι γινόταν στα παρασκήνια! […] Πέρασα από στρατιωτικό δικαστήριο και μπήκα φυλακή για έξι μήνες».

    Πηγή: ekriti.gr

    • Ο/Η Κ. λέει:

      http://www.candiadoc.gr/2018/08/26/giati-para-tin-apagorefsi-kidepsa-ton-kazantzaki-ti-iche-pi-o-papa-stavros-pou-efyge-chthes-sta-86-tou-vinteo/


      Στην πράξη αυτού του θαρραλέου ιερέα από την Κρήτη αναφέρθηκε αργότερα και ο τότε Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος ο οποίος είχε πει: «Οταν έφτασε η σορός του στο Μαρτινέγκο, κάποιος έβγαλε επικήδειο λόγο. Τον επικήδειο εκφώνησε ο Μενέλαος Παρλαμάς, μα κανείς κληρικός δεν ήταν γύρω για να θάψει τον νεκρό. Σκεφτείτε τώρα μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου και τις φωτογραφικές μηχανές του διεθνούς Τύπου! Πουθενά παπάς. Οι βρακοφόροι Κρητικοί άρχισαν να φουρτουνιάζουν, έμαθα από άλλους παρόντες, άναψαν τα αίματα και ήθελαν να βουτήξουν το φέρετρο και να το θάψουν με τα ίδια τους τα χέρια. Εκείνη την τραγική στιγμή, ως εκ θαύματος παρουσιάστηκε ένα νέος παπάς με ράσα και θυμιατό! Ούτε ήξερα ποιος ήταν και πώς βρέθηκε εκεί, από πού ξεφύτρωσε! Κανείς δεν ήξερε!»

  7. Ο/Η Κ. λέει:

    Mενέλαος Παρλαμάς
    Εκφώνησε τον Επικήδειο



    Κρήτης Ευγένιος
    Ξεκαθάρισε τα γεγονότα

    https://www.lifo.gr/team/sansimera/55424

    Ο πατριάρχης Αθηναγόρας δεν επέτρεψε τον αφορισμό του σπουδαίου πεζογράφου που το 1883 γεννιέται στο Ηράκλειο

    Η «Ασκητική» ήταν το πρώτο βιβλίο για το οποίο κινδύνεψε ο Νίκος Καζαντζάκης να καθήσει στο εδώλιο «επί χλευασμώ της θρησκείας» το 1930. Αργότερα, κατηγορήθηκε ως ιερόσυλος, αφού στον «Τελευταίο Πειρασμό» ο συγγραφέας παρουσίαζε το Χριστό με ανθρώπινες αδυναμίες. Το ίδιο και στο έργο του «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», στο οποίο έγραφε για τις αμαρτωλές αδυναμίες των ιερέων. Ωστόσο ο «Καπετάν Μιχάλης» ήταν το έργο του που χαρακτηρίστηκε «αντιχριανικόν και αντιεθνικόν». Υπήρξε μάλιστα επιστολή προς το Ιερατείο που ανέφερε ότι το βιβλίο αυτό εξευτελίζει τον αγώνα των Κρητών γιατί περιγράφει τον καπετάν Μιχάλη ως μέθυσο και τον Πολυξίγκη ως ερωτύλο. Και προσβάλει και την εκκλησία γιατί στο κεφάλαιο με την κατήχηση της Εμινέ εκείνη λέει ότι ο Θεός είναι γέρος κοτσωνάτος και ο Χριστός ο γλυκός, ντεληκανής γιός του. «Μου δώσατε μια κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή: Σας εύχομαι να ‘ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου και να ‘στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ». Αυτή ήταν η δημόσια απάντηση του συγγραφέα στις απειλές της εκκλησίας για αφορισμό.

    Η Ελένη Κατσουλάκη εξομολογείται «1972, λίγο μετά το Πάσχα.

    Το περιοδικό ΤΑΞΙΔΙ των Αθηνών μ’ έστειλε στην Κρήτη να κάνω ένα ρεπορτάζ για τον τουρισμό. Ο πρώτος μου σταθμός ήταν το Ηράκλειο – η γενέτειρα του Καζαντζάκη. Το ιστορικό μουσείο Κρήτης που φιλοξενούσε δυο αίθουσες με προσωπικά αντικείμενα του Καζαντζάκη δεν ήταν πολύ μακριά. Περπάτησα μέχρι εκεί με λαίμαργη λαχτάρα. Ο Ανδρέας Καλοκαιρινός -που δώρισε το κτίριο στο μουσείο Κρήτης- ήταν ένας σπάνιος άνθρωπος. Μορφωμένος, αξιοπρεπής, ευγενικός. Οσφράνθηκε την συμπόνια μου για τον Καζαντζάκη από την πρώτη στιγμή και ένιωσε την έντονη ταραχή που φώλιαζε μέσα μου. Μια μέρα καθώς το ‘φερε η κουβέντα τον ρώτησα για τον αφορισμό του Καζαντζάκη. Ο Ανδρέας σοβαρεύτηκε μεμιάς και κούνησε αρνητικά το κεφάλι. Κάτι πήγε να πει, αλλά κοντοστάθηκε.

    —Κάτι ξέρετε και δεν θέλετε να μιλήσετε;

    Πήγαινε στην Αρχιεπίσκοπο της Κρήτης Ευγένιο να του μιλήσεις, μου απάντησε επιτακτικά. Μην του πεις ότι σε έστειλα εγώ. Είσαι τετραπέρατη Κρητικιά, θα βρεις ένα τρόπο να τον ψαρέψεις. Τότε και μόνο θα μάθεις πράγματα για τον Καζαντζάκη πού ‘ναι θαμμένα χρόνια . Ούτε μια χούφτα άνθρωποι στον κόσμο δεν τα ξέρουν. Αν τον καταφέρεις να σου μιλήσει, θα είσαι η μεγαλύτερη κατάσκοπος του αιώνα ! Μετά έλα εδώ και θα σου ‘χω την μεγαλύτερη έκπληξη της ζωής σου—το πιο πολύτιμο υλικό για την ερευνά σου για τον Καζαντζάκη! Από νευρικότητα, είχα σταθεί από τις δέκα το πρωί έξω από την Αρχιεπισκοπή.

    Παρόλο που ψιχάλιζε, άρχισα να ιδρώνω. Το ευγενικό παπαδάκι με πλησίασε αργότερα ντροπαλά και με οδήγησε στην αίθουσα που με περίμενε ο Αρχιεπίσκοπος Ευγένιος. Κυπαρισσένιος, εύσωμος επιβλητικός, μου ‘δωσε το χέρι του να το φιλήσω. Δεν ξέρω τι βιδώθηκε στο μυαλό μου κείνη την αστραπιαία στιγμή και του λεω με ναζιάρικο χαμόγελο.

    —Σεβασμιότατε αν μου φιλήσετε το δικό μου, θα σας φιλήσω το δικό σας!

    Ο Ιεράρχης άλλαξε χρώμα και έμεινε με ανοιχτό το στόμα. Και πριν προλάβει να συνέλθει του λέω αστειευόμενη:

    —Καλέ, πως βγήκατε εσείς λαμπάδα και εγώ κερί; Ούτε στην μέση δεν σας φτάνω! Κράτησε το στομάχι του από τα τρανταχτά γέλια και έτσι έσπασε ο πάγος μεταξύ μας. Μιλούσαμε πια σαν παλιοί καλοί φίλοι. Μου πρόσφερε ένα δίσκο από Λαμπριάτικα κουλουράκια , κόκκινα αυγά και τσουρέκι. Μου μίλησε με ενθουσιασμό για ώρα πολύ για την σχολή εικονογραφίας. Με ρώτησε πως μου φάνηκε το Ηράκλειο. Τότε ταράχτηκα. Βούτηξα την ευκαιρία από τα μαλλιά.

    —Τα Χανιά είναι πιο όμορφα, γραφικά, η γενέτειρα του Βενιζέλου! Το μόνο που έχει να καυχιέται το Ηράκλειο είναι ο τάφος του Καζαντζάκη!

    Γέλασαν τα μουστάκια του Αρχιεπισκόπου. Τέντωσε με περηφάνια τις θεόρατες πλάτες του και κορδώθηκε σαν παγώνι. Εγώ τον αγαπούσα πολύ τον Καζαντζάκη, μου εξομολογείται χωρίς δισταγμό. Τον θαύμαζα στα κρυφά. Ξέρετε, η εκκλησία είναι στενοκέφαλη. Δεν μπορούσα να εκφράσω τα πραγματικά μου αισθήματα.. Θα με πετούσαν έξω. Έχω διαβάσει όλα του τα βιβλία του. Τι πένα είναι αυτή κοπελιά μου; Πιάνει πουλιά στον αέρα! Ο Καζαντζάκης κατά μένα είναι ο πρωτοψάλτης της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η εκκλησία τον παρεξήγησε. Ο Καζαντζάκης ήταν φιλόσοφος και αλληγορικός συγγραφέας.

    —Μα η εκκλησία τον αφόρισε! Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας

    Δεν είναι αλήθεια. Ο Καζαντζάκης ποτέ δεν αφορίστηκε , αγαπητή μου. Η Ιερά Συνοδός τον καταράστηκε και τον αφόρισε και ζήτησε από τον Πατριάρχη Αθηναγόρα να επικυρώσει την αφόριση του. Ο Πατριάρχης πέταξε την αίτηση σ’ ένα συρτάρι και ακόμα εκεί είναι. Ποτέ δεν την υπέγραψε. Όχι μόνο αυτό, αλλά τα βιβλία του Καζαντζάκη στολίζουν και τώρα ακόμα την βιβλιοθήκη του Πατριαρχείου!

    —Είχα μείνει άφωνη, λύγισαν τα γόνατα μου. Έκαμα κόμπο την καρδιά μου και σώπασα.

    Εγώ, δεσποινίς Κατσουλάκη πήγα και στην κηδεία του! Παρ’ όλες τις απειλές, διαταγές, εκκλήσεις και κατάρες που πήρα γραπτώς και προφορικώς -μπροστά μου και πίσω από την πλάτη μου- έδωσα άδεια να μπει η σορός του στον Άγιο Μηνά και έκανα μάλιστα και την νεκρική δέηση! Ο Νίκος Καζαντζάκης με τις αδελφές του Αναστασία και Ελένη, τον αδελφό της μητέρας του, Αντώνη Χριστοδουλάκη, τη μητέρα του Μαρία και τα εξαδέλφια του Με τη σύζυγό του Ελένη —Δεν φοβηθήκατε; Ήταν δύσκολη η θέση μου. Είχα μεγάλη πίεση και από την Ιεραρχία και από τις τοπικές αρχές. Αν δεν άφηνα την σορό του Καζαντζάκη στον Άγιο Μηνά, θα γινόταν η επανάσταση του 1821 και θα αιματοκυλιόμαστε εδώ κάτω! Οι Κρητικοί το ‘χαν πάρει πολύ πατριωτικά το θέμα. Ήταν ανήμερα θηρία! Στην κηδεία κόντεψε να γίνει μεγάλο μακελειό. Κάμποσοι κληρικοί χωρίς ράσα ακολούθησαν την νεκρική πομπή βρίζοντας τον νεκρό, αρπάχτηκαν στα χέρια με ντόπιους Κρητικούς. Δύσκολες ώρες και για μένα ένα ανώτατο κληρικό! —Εσείς τον θάψατε; Όχι, αλίμονο μου! Θα με αφόριζε η Ιερά Σύνοδος! Είχαμε διαταγή να μην γίνει η ταφή του από κανένα Ορθόδοξο παπά. Εγώ δεν ήμουνα κοντά στην σορό του Καζαντζάκη. —Οι εφημερίδες έγραψαν ότι θάφτηκε από ιερέα ο Καζαντζάκης. Ο κόσμος είχε άγνοια. Όταν έφτασε η σορός του στο Μαρτινέγκο, κάποιος έβγαλε επικήδειο λόγο. ( Σημείωση: Τον επικήδειο εκφώνησε ο Μενέλαος Παρλαμάς) Μα κανείς κληρικός δεν ήταν γύρω για να θάψει τον νεκρό. Σκεφτείτε τώρα μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου και τις φωτογραφικές μηχανές του διεθνούς τύπου! Πουθενά παπάς. Οι Βρακοφόροι Κρητικοί άρχισαν να φουρτουνιάζουν, έμαθα από άλλους παρόντες, άναψαν τα αίματα και ήθελαν να βουτήξουν το φέρετρο και να το θάψουν με τα ίδια τους τα χέρια. Κείνη την τραγική στιγμή ως εκ θαύματος παρουσιάστηκε ένα νέος παπάς με ράσα και με θυμιατό! Ούτε ήξερα ποιος ήταν και πως βρέθηκε εκεί, από πού ξεφύτρωσε! Κανείς δεν ήξερε!

    —Τώρα ξέρετε ποιός ήταν;

    Αρκετά, είπαμε κοπελιά. Ας αφήσουμε αυτήν τη συζήτηση για τον Καζαντζάκη και δώσε μου το τηλέφωνο σου στο ξενοδοχείου που μένεις να σε καλέσω για τραπέζι μια από αυτές τις μέρες. Και στείλε μου το περιοδικό όταν θα γράψεις το άρθρο για την σχολή εικονογραφίας. Τον φίλησα στο μάγουλο και πήδηξα τα σκαλιά σαν αγριοκάτσικο.»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.