Ένας Βρετανός Ιστορικός του 19ου αι. επίκαιρος για την Ελλάδα του σήμερα

[Τα διαχρονικά ελαττώματα των Ρωμιών]

του συνεργάτη μας Επαμεινώνδα Παπαγιάννη
Ο γνωστός ιστορικός, νομικός (Πανεπιστήμια Glasgow, Göttingen και Glasgow) και φιλέλλην George Finlay, LL.D., αν και Σκωτσέζος, γεννήθηκε στο Faversham (Kent) το 1799 και αποβίωσε στην Αθήνα το 1875. Γνωστές και οι κατοικίες του στην Πλάκα [η πρώτη Αδριανού 120, η δεύτερη γωνία Αδριανού & Χιλλ, η τρίτη γωνία Επιχάρμου & Σχολείου (γνωστή και ως «πύργος» Richard Church) και η τέταρτη γωνία Κέκροπος & Θουκυδίδη]. Ηράσθη μία Aρμένισσα εκπάγλου ωραιότητος, κάτοικο Κωνσταντινουπόλεως. Αλλά, οι γονείς της δεν τον ήθελαν. Ο George Finlay, LL.D., λοιπόν, μετήλθε το εξής τέχνασμα: τής έστειλε μία κασσέλλα, στην οποία θα έμπαινε και θα ταξίδευε, με πλοίο, από την Κωνσταντινούπολη στον Πειραιά με παραλήπτη τον ερωτευμένο. Όμως, αυτή δίστασε και η αδελφή της (ασχημούλα μεν χορευταρού δε) τής πήρε την θέση, κλείσθηκε στην κασσέλλα, έφθασε (έτσι) στον Πειραιά και τον πανδρεύθηκε. Είναι γνωστή και η προσωπικότης του και τα έργα του.

Θα επιθυμούσα να σταθούμε στην «Ιστορία τής Ελληνικής Επανάστασεως», που κυκλοφόρησε το 1861. Δυστυχώς, τα βιβλία που πραγματεύονται τα τής Ελληνικής Επαναστάσεως, με ρεαλισμό (χωρίς «ωραιοποιήσεις»), είναι μάλλον άγνωστα στο ευρύ κοινό. Ένα από αυτά είναι και το δίτομο τού George Finlay, LL.D. («History of the Greek Revolution»). Μετά από προσεκτική ανάγνωση, επέλεξα ορισμένα αποσπάσματα που αποτυπώνουν με τον πιο παραστατικό τρόπο την κατάσταση τής εποχής, τη νοοτροπία (μάλλον διαχρονική) και τις συνθήκες. Μετά από κάθε απόσπασμα τού αγγλικού κειμένου, παραθέτω και την ελληνική μετάφραση αφενός τού Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και αφετέρου τής Αλίκης Γεωργούλη.

Τα αποσπάσματα:

GEORGE FINLAY, LL.D.
HISTORY OF THE GREEK REVOLUTION

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The character of the Moreots was not viewed with favour by the other Greeks. The primates were accused of retaining the intriguing, treacherous, and rancorous disposition which the imperial historian Cantacuzenos tells us characterised them in the fourteenth century. Nor were either the citizens or the peasants supposed to be more imbued with the spirit of truth and justice. … their deficiency in candour, courage, and honesty was almost proverbial. A Moreot was supposed, as a matter of course, to be more inconsistent, envious, and ungrateful than any other Greek.
(volume I., book first, chapter I., page 31)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ὁ χαρακτὴρ τῶν Μοραϊτῶν ἐθεωρεῖτο οὐχὶ μετ’ εὐνοίας παρὰ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων. Οἱ πρόκριτοι κατηγοροῦντο ὡς διασώζωντες τὸ ρᾳδιουργικὸν ἐκεῖνο, τὸ διπρόσωπον καὶ μνησίκακον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον μᾶς λέγει ὁ αὐτοκρατορικὸς ἱστοριογράφος Καντακουζηνὸς ὅτι τοὺς ἐχαρακτήριζε κατὰ τὸν ΙΔ΄ αἰῶνα. Ἀλλὰ καί οἱ ἀστοὶ καί οἱ ἀγρόται δὲν ὑποτίθενται περισσότερον ἐμποτισμένοι ἀπὸ δικαιοσύνην καὶ ἀλήθειαν. Ἡ φιλοπονία καί ἡ νοημοσύνη ἀνεγνωρίζοντο· ἀλλ’ ἡ δολερότης των, τὸ ἄνανδρον καὶ τὸ ἀνειλικρινὲς ἦσαν σχεδὸν παροιμιώδη. Πᾶς Μοραΐτης ὑπετίθετο ἐν γένει ὡς πλέον ἀσυνεπής, φθονερὸς καὶ ἀγνώμων ἢ πᾶς ἄλλος Ἕλλην.
(τόμος πρώτος, βιβλίο πρώτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 70-71)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Οἱ ἄλλοι Ἕλληνες δὲν ἔβλεπαν μὲ καλὸ μάτι τοὺς Μοραΐτες. Τοὺς χαρακτήριζαν σὰν ἀνθρώπους μηχανορράφους, μνησίκακους καὶ προδότες, ἰδιότητες ποὺ τοὺς ἀποδίδει, ἀπὸ τὸ δέκατο τέταρτο αἰῶνα, ὁ ἱστορικὸς τῆς βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας Καντακουζηνός. Ἀπὸ τὴ σκιάγραφηση αὐτὴ δὲν ἐξαιρούνταν οὔτε οἱ κάτοικοι τῶν ἀστικῶν κέντρων οὔτε οἱ ἀγρότες, ποὺ δὲν διακρίνονταν οὔτε γιὰ περισσότερο πνεῦμα φιλαληθείας οὔτε γιὰ δικαιοσύνη. … ἡ ἔλλειψη εἰλικρίνειας, θάρρους καὶ τιμιότητος εἶχε γίνει σχεδὸν παροιμιώδης. Ἔτσι, ἔφτασε νὰ θεωρεῖται φυσικὸ γιὰ τὸ Μοραΐτη, νὰ ἐκδηλώνει μεγαλύτερη ἀσυνέπεια, φθόνο καὶ ἀγνωμοσύνη ἀπὸ κάθε ἄλλο Ἕλληνα.
(τόμος α΄, βιβλίο πρώτο, κεφάλαιο I., σελ. 40-41)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
But no regular armatoli ever existed in the Morea. … They were crafty and cruel, …
(volume I., book first, chapter I., page 32)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ἀλλ’ οὐδέποτε ὑπῆρξαν τακτικοὶ ἀρματωλοί εἰς τὸν Μορέαν. … Ἦσαν πανοῦργοι καὶ σκληροί, …
(τόμος πρώτος, βιβλίο πρώτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 71)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ὡστόσο, στὸ Μοριὰ ποτὲ δὲν ὑπῆρξαν ἀρματολοί. … Ἦταν δόλιοι καὶ βάναυσοι, …
(τόμος α΄, βιβλίο πρώτο, κεφάλαιο I., σελ. 41)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
… servility. The Greeks possessed both in a high degree. A wicked government requires unprincipled agents; and during the whole of the eighteenth century the Greeks held several important offices in the sultan’s government because they were without principle.
(volume I., book second, chapter I., page 128)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
… καὶ τὴν δουλικότητα. Οἱ Ἕλληνες κατεῖχον καὶ τὰ δύο εἰς μέγιστον βαθμόν. Μοχθηρὰ κυβέρνησις χρειάζεται ἀσυνειδήτους πράκτορας· καὶ καθ’ ὅλην τὴν ΙΗ΄ ἑκατονταετηρίδα οἱ Ἕλληνες κατεῖχον διάφορα σπουδαῖα ἀξιώματα ἐν τῇ κυβερνήσει τοῦ Σουλτάνου ἐπειδὴ ἦσαν ἄνευ ἀρχῶν.
(τόμος πρώτος, βιβλίο δεύτερο, κεφάλαιο α΄, σελ. 153)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
… καὶ γιατὶ δὲν ἦταν δουλοπρεπής, ἰδιότητες ποὺ διέθεταν σὲ μεγάλο βαθμό οἱ Ἕλληνες. Μιὰ φαύλη κυβέρνηση ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ ὄργανα χωρὶς ἀρχές. Ἔτσι ἐξηγεῖται πῶς οἱ Ἕλληνες, ἐπειδὴ δὲν εἶχαν ἀρχές, εἶχαν ἀναδειχθεῖ σὲ ὑψηλὰ ἀξιώματα στὴ σουλτανικὴ διοίκηση καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ δέκατου ὄγδοου αἰώνα.
(τόμος α΄, βιβλίο δεύτερο, κεφάλαιο I., σελ. 157)

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The Greeks have ever been self-willed and presumptuous. Every Greek has always been eager to enforce judgment on others, and ready to defy law whenever he could do so to his own personal advantage with a hope of impunity.
(volume I., book second, chapter I., page 129)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
… ἡ ἔμφυτος φιλαυτία, ἡ ἰδιοτέλεια καὶ ἰσχυρογνωμοσύνη των.
(τόμος πρώτος, βιβλίο δεύτερο, κεφάλαιο α΄, σελ. 154)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Γενικὸ χαρακτηριστικὸ τῶν Ἑλλήνων ἀνέκαθεν εἶναι ἡ ἰσχυρογνωμοσύνη καί ἡ κομπορρημοσύνη. Καθένας δείχνει πὼς ἐνδιαφέρεται νὰ ἐπιβάλλει τὴ δικαιοσύνη στοὺς ἄλλους καί, ταυτόχρονα, δὲν διστάζει νὰ καταπατήσει τὸ νόμο, ὅποτε τοῦ παρουσιάζεται ἡ εὐκαιρία νὰ τὸ κάνει γιὰ ἀτομικό του ὄφελος, μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ μὴν ὑποστεῖ ἐνδεχόμενες κυρώσεις.
(τόμος α΄, βιβλίο δεύτερο, κεφάλαιο I., σελ. 158)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
… but with the usual dilatory habits of the Greeks in carrying even their wisest resolutions into execution, …
(volume I., book second, chapter III., page 218)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
… ἀλλὰ μὲ τὰς συνήθεις ἀργοπορίας τῶν Ἑλλήνων εἰς τὸ ἐκτελεῖν …
(τόμος πρώτος, βιβλίο δεύτερο, κεφάλαιο γ΄, σελ. 224)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ἡ συνηθισμένη, ὡστόσο, ἀναβλητικότητα τῶν Ἑλλήνων στὴν ἐκτέλεση ἀκόμη καὶ τῶν πιὸ συνετῶν ἀποφάσεών τους, …
(τόμος α΄, βιβλίο δεύτερο, κεφάλαιο III., σελ. 243)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The Greeks are ambitious, intriguing, and presumptuous, and few are restrained by any moral principle in seeking selfglory and self-advancement. No men are, consequently, less adapted to bear sudden elevation, or to be intrusted with great power.
(volume I., book third, chapter I., page 284)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Οἱ Ἕλληνες εἶνε φίλαρχοι, ρᾳδιοῦργοι καὶ οἰηματίαι, καὶ ὀλίγοι παρεμποδίζονται ἐκ τίνος ἠθικῆς ἀρχῆς τοῦ νὰ ζητῶσι τὴν αὐτοδοξίαν καὶ τὴν αὐτοπαραγωγήν. Δὲν ὑπάρχουσιν ἄρα ἄλλοι παρ’ αὐτοὺς ὀλιγώτερον προσφυεῖς εἰς τὸ νὰ βαστάσωσι τὴν αἰφνιδίαν ἀνύψωσιν, ἢ νὰ καταπιστευθῶσι μεγάλην δύναμιν.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 278)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Οἱ Ἕλληνες εἶναι ἀπὸ φυσικοῦ τους φιλόδοξοι, δολοπλόκοι καὶ ἀλαζονικοὶ καὶ πολὺ ὀλίγο τοὺς ἐνδιαφέρουν οἱ ἠθικὲς ἀξίες, προκειμένου νὰ ἀναδειχθοῦν καὶ νὰ ἀποκτήσουν δόξα. Γι’ αὐτό, ὅταν ἀνυψωθοῦν ἀπότομα ἢ ὅταν πάρουν στὰ χέρια τους μεγάλη δύναμη, γίνονται οἱ πιὸ ἀκατάλληλοι ἄνθρωποι.
(τόμος α΄, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο I., σελ. 305-306)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
Had Kolokotrones possessed any military capacity, …
(volume I., book third, chapter III., page 360)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ἐάν ὁ Κολοκοτρώνης εἶχε στρατηγικήν τινα ἱκανότητα, …
(τόμος πρώτος, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο γ΄, σελ. 341)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ἄν ὁ Κολοκοτρώνης εἶχε ἐλάχιστο στρατηγικό μυαλό, …
(τόμος α΄, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο III., σελ. 371)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
History, which is too often the record of party passions and national prejudices, has repeated the fable.
(volume I., book third, chapter III., page 363)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ἡ ἱστορία, ἥτις συχνὰ γίνεται ἠχὼ κομματικῶν παθῶν καὶ ἐθνικῶν προλήψεων, ἐπανέλαβε τὸν μῦθον.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο γ΄, σελ. 343)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Καί ἡ Ἱστορία ποὺ ἐπηρεάζεται πολλὲς φορὲς ἀπὸ κομματικὰ πάθη καὶ προκαταλήψεις, ἐπανέλαβε τὸ μῦθο.
(τόμος α΄, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο III., σελ. 373)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
Indeed, the Greeks generally appear to have considered the loan as a small payment for the debt due by civilised society to the country that produced Homer and Plato. The modern Greek habit of reducing everything to a pecuniary standard, made Homer, Plato, & Co. creditors for a large capital and an enormous accumulation of unpaid interest.
(volume II., book third, chapter IV., page 26)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Πράγματι, ἐν γένει οἱ Ἕλληνες φαίνεται ὅτι ἐθεώρησαν τὸ δάνειον ὡς μικρὰν δόσιν τοῦ χρέους τοῦ ὀφειλομένου ὑπὸ τῆς πεπολιτισμένης κοινωνίας εἰς τὴν χώραν ἥτις ἐγέννησε τὸν Ὅμηρον καὶ τὸν Πλάτωνα. Ἡ ἕξις τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων τοῦ νὰ ὑποβιβάζωσι τὰ πάντα εἰς χρηματικὴν βάσιν, κατέστησε τὸν Ὅμηρον, τὸν Πλάτωνα καὶ Σαν ἐγγυητὰς δι’ ἓν μέγα κεφάλαιον καὶ δι’ ἀμέτρητον σωρείτην ἀπλήρωτων τόκων.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο δ΄, σελ. 376-377)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Φαίνεται πώς οἱ Ἕλληνες πίστευαν πραγματικὰ ὅτι αὐτὸ τὸ δάνειο ἦταν μιὰ προσφορὰ κάτι σὰν χρέος ποὺ ὄφειλαν οἱ πολιτισμένες κοινωνίες στὸν τόπο ποὺ γέννησε τὸν Ὅμηρο καὶ τὸν Πλάτωνα. Αὐτή ἡ συνήθεια τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων νὰ μετατρέπουν τὰ πάντα σὲ χρηματικὸ σύμβολο, μετέβαλε τὸν Ὅμηρο καὶ τὸν Πλάτωνα κι ὅλη τὴν συντροφία σὲ πιστωτὲς ἑνὸς μεγάλου κεφαλαίου καὶ ἑνὸς ὑπέρογκου ποσοῦ ἀπὸ τόκους ποὺ συσσωρεύτηκαν καὶ ποτὲ δὲν καταβλήθηκαν.
(τόμος β΄, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο IV., σελ. 30)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
It has been mentioned that the Kolokotrones’s civil war embittered the last months of Lord Byron’s life, by doubts of the propriety of intrusting the Greeks with large sums of money. He foresaw that selfishness would find more nutriment in foreign loans than patriotism.
(volume II., book third, chapter IV., page 29)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Εἴπομεν ἤδη ὅτι ὁ ἐμφύλιος πόλεμος τοῦ Κολοκοτρώνη ἐπίκρανε τοὺς τελευταίους μῆνας τῆς ζωῆς τοῦ Βύρωνος, δι’ ἀμφιβολιῶν περὶ τοῦ ἂν ἐσύμφερε νὰ ἐμπιστευθῶσιν εἰς τοὺς Ἕλληνας μεγάλα ποσὰ χρημάτων. Προέβλεπεν ὅτι ἡ ἰδιοτέλεια θὰ εὔρισκε περισσοτέραν τροφὴν εἰς τὰ ξενικὰ δάνεια ἤ ἡ φιλοπατρία.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο δ΄, σελ. 379)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ἔχουμε ἤδη ἀναφέρει πώς ὁ ἐμφύλιος πόλεμος τοῦ Κολοκοτρώνη δηλητηρίασε τοὺς τελευταίους μῆνες τῆς ζωῆς τοῦ Λόρδου Βύρωνος. Τὸν ἔκανε νὰ ἀμφιβάλει ἂν ἦταν σωστὸ νὰ ἐμπιστευθεῖ κανεὶς στοὺς Ἕλληνες μεγάλα χρηματικὰ ποσά. Μὲ τὴν διορατικότητά του εἶδε ὅτι τὰ δάνεια ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸ θὰ ἔτρεφαν πολὺ περισσότερο τὸν ἐγωϊσμό τους παρὰ τὸν πατριωτισμό τους.
(τόμος β΄, βιβλίο τρίτο, κεφάλαιο IV., σελ. 33-34)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
Selfishness and party animosity were more powerful than patriotism.
(volume II., book fourth, chapter I., page 73)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ἰδιοτέλεια καὶ κομματικὴ ἐμπάθεια ἦσαν ἰσχυρότερα τῆς φιλοπατρίας.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 416)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ὁ ἐγωϊσμὸς καί ὁ κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς ἦταν πολὺ πιὸ δυνατὸς ἀπὸ τὸν πατριωτισμό.
(τόμος β΄, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο I., σελ. 75)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
Kolokotrones, with his usual military incapacity, …
(volume II., book fourth, chapter I., page 80)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ὁ Κολοκοτρώνης μὲ τὴ συνήθη στρατιωτικὴν ἀνικανότητά του, …
(τόμος πρώτος, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 422)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ὁ Κολοκοτρώνης, μὲ τὴν συνηθισμένη στρατιωτικὴ ἀνικανότητα ποὺ τὸν διέκρινε, …
(τόμος β΄, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο I., σελ. 82)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The military operations of Kolokotrones and the other Peloponnesian chiefs were conducted without union, vigour, or judgment.
(volume II., book fourth, chapter III., page 114)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Αἱ στρατιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τῶν ἄλλων Πελοποννησίων ἀρχηγῶν διεξήγοντο ἄνευ ἑνότητος, στιβαρότητος ἢ εὐθυκρισίας.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο γ΄, σελ. 451)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Τὶς στρατιωτικὲς ἐπιχειρήσεις τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τῶν ἄλλων Πελοποννησίων ὁπλαρχηγῶν δὲν τὶς διέκρινε οὔτε ἑνότητα, οὔτε ζῆλος, οὔτε ἰδιαίτερη ἀνδρεία, οὔτε κρίση ὀρθή.
(τόμος β΄, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο III., σελ. 115)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
… but before their Albanian crews would get their vessels under weigh, they sent a deputation to the arch-admiral asking for the payment of a month’s wages in advance. … In vain the arch-admiral urged the duty they owed to their country. No seaman could trust his country for a fortnight’s wages. Without waiting for orders, the crews of the ships ready for sea weighed anchor and returned to Hydra and Spetzas, from whence some of them sailed on pri-vateering and piratical cruises. The spectacle of this dispersal of the Greek fleet, though humiliating, was impressive.
(volume II., book fourth, chapter III., page 157-158)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
… ἔπεμψαν πρεσβείαν πρὸς τὸν ἀρχιναύαρχον ἀπαιτοῦντα προκαταβολὴν μισθῶν ἑνὸς μηνός. … Μάτην ὁ ἀρχιναύαρχος ὑπέμνησε τὸ χρέος τὸ ὁποῖον ὤφειλον εἰς τὴν πατρίδα των. Οὐδὲ εἷς ναυτικὸς ἠδύνατο νὰ πιστώσῃ τὴν πατρίδα του διὰ μισθοὺς δεκαπενθημέρου. Χωρὶς νὰ περιμείνωσι διαταγάς, τὰ πληρώματα τῶν πλοίων ἦραν ἀγκύρας κ’ ἐπέστρεψαν εἰς Ὕδραν καὶ Σπέτσας, ὁπόθεν τινά ἐξ αὐτῶν ἔπλευσαν εἰς καταδρομικοὺς καὶ πειρατικοὺς πλοῦς. Ἡ διασπορὰ αὔτη τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου ἦτο θέαμα τόσον ἔκπαγλον ὅσον καὶ ταπεινωτικόν.
(τόμος πρώτος, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο γ΄, σελ. 490)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
… οἱ Ἀρβανίτες ἔστειλαν ἕναν ἀπεσταλμένο τους στὸν ἀρχιναύαρχο καὶ ἀπαίτησαν νὰ τοὺς πληρώσουν προκαταβολικά. … Ὁ ἀρχιναύαρχος, χωρὶς κανένα ἀποτέλεσμα, τοὺς ἐτόνισε τὸ καθῆκον τους ἀπέναντι στὴ πατρίδα τους. Κανένας θαλασσινὸς δὲν λογάριαζε τὴν πατρίδα του μπροστὰ σὲ δεκαπέντε ἡμερῶν μισθό. Χωρὶς νὰ περιμένουν καμμιὰ διαταγή, τὰ πληρώματα σήκωσαν τὶς ἄγκυρες καὶ σαλπάρισαν γιὰ τὴν Ὕδρα καὶ τὶς Σπέτσες. Ὅταν ἔφθασαν ἐκεῖ, μερικοὶ ἀπὸ τοὺς ἄνδρες ἄρχισαν ἐπιδρομὲς καὶ πειρατικὲς ἐξορμήσεις. Τὸ θέαμα τῆς διαλύσεως τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου ἦταν ταυτόχρονα ἐπαίσχυντο καὶ ἐντυπωσιακό.
(τόμος β΄, βιβλίο τέταρτο, κεφάλαιο III., σελ. 155)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The Greeks were astonished to find the Emperor Alexander, whom they had always believed to be a firm friend, coolly aiming a mortal blow at their national independence.
(volume II., book fifth, chapter I., page 166)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Οἱ Ἕλληνες ἐξεπλάγησαν βλέποντες ὅτι ὁ Αὐτοκράτωρ Ἀλέξανδρος τὸν ὁποῖον εἶχον πιστεύσει πάντοτε ὡς ἀσφαλῆ φίλον, ψυχρῶς κατάφερε θανάσιμον πλῆγμα κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας των.
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 14)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Οἱ Ἕλληνες ἔμειναν κατάπληκτοι μὲ αὐτὴ τὴν ἐνέργεια τοῦ αὐτοκράτορος Ἀλέξανδρου. Πίστευαν ὅτι ἦταν ἕνας σταθερὸς φίλος τους, ἐνῶ αὐτὸς ἔδωσε ἐν ψυχρῷ ἕνα θανάσιμο πλῆγμα στὴν ἐθνική τους ἀνεξαρτησία.
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο I., σελ. 162)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The greater part of the Greek chiefs, imitating the example of Kolokotrones, occupied themselves in collecting the public revenues in order to pay the personal followers they collected under their standard. … and the whole military strength of the nation was, by this system of brigandage and anarchy, diverted from opposing the Turks.
(volume II., book fifth, chapter I., page 174-175)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν Ἑλλήνων ἀρχηγῶν, μιμούμενον τὸ παράδειγμα τοῦ Κολοκοτρώνη, ἠσχολοῦντο εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων προσόδων, χάριν τῆς πληρωμῆς τῶν προσωπικῶν ὀπαδῶν τοὺς ὁποίους ἐστρατολόγουν ὑπὸ τὴν σημαίαν των. … καὶ ὅλη ἡ στρατιωτικὴ ἰσχὺς τοῦ ἔθνους ἦτο, διὰ τοῦ συστήματος τούτου τῆς ληστείας καὶ ἀναρχίας, μεμακρυσμένη τοῦ ν’ ἀνθίσταται εἰς τοὺς Τούρκους.
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 22)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Σχεδὸν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὁπλαρχηγοί, ἀκολουθώντας τὸ παράδειγμα τοῦ Κολοκοτρώνη, εἶχαν γιὰ μοναδική τους ἀπασχόληση τὴν συγκέντρωση τῶν δημοσίων ἐσόδων, ποὺ τὰ μάζευαν μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ πληρώνουν ὅσους προσωπικοὺς ἀκολούθους εἶχαν κάτω ἀπὸ τὸ μπαϊράκι τους. … Ἔτσι, γενικά, τὶς στρατιωτικὲς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος δὲν τὶς ἀπασχολοῦσε ἡ ἀντίσταση ἐναντίον τῶν Τούρκων ἀλλά ἡ ληστεία καί ἡ ἀναρχία.
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο I., σελ. 171)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
The chieftains were everywhere intent on drawing as many rations as possible, and several of them made illicit gains by selling the supplies, which were furnished to Greece by Philhellenic societies, to men in the Turkish service.
(volume II., book fifth, chapter I., page 187)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Οἱ καπεταναῖοι πανταχοῦ ἦσαν πρόθυμοι νὰ λαμβάνωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν πολλὰ σιτηρέσια, καὶ ἱκανοί ἐξ αὐτῶν ἐπορίζοντο ἀθέμιτα κέρδη πωλοῦντες τὰς ζωοτροφάς, τὰς χορηγουμένας ὑπὸ τῶν Φιλελλήνων εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς ἀνθρώπους ἐν τῇ Τουρκικῇ ὑπηρεσίᾳ.
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 33)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Μοναδικὸ σκοπό τους οἱ καπετάνιοι εἶχαν νὰ παίρνουν ὅσα πιὸ πολλὰ τρόφιμα κατάφερναν καὶ μάλιστα, ἀρκετοί, ἔκαναν πλούτη πουλώντας στὸν τουρκικὸ στρατὸ τὰ ἀγαθὰ ποὺ ἔστελναν στὴν Ἑλλάδα τὰ φιλελληνικὰ κομιτάτα.
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο I., σελ. 183)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
About fifty Ionian boats, entirely manned by Greeks, were almost constantly employed for several months in carrying provisions to Ibrahim’s troops …
(volume II., book fifth, chapter I., page 191)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Περὶ τὰ πεντήκοντα ἑπτανησιακὰ πλοῖα, μὲ πληρώματα Ἑλλήνων ἐξ ὁλοκλήρου, διαρκῶς σχεδὸν ἐχρησιμοποιοῦντο ἐπὶ μῆνας, κομίζοντα τρόφιμα πρὸς τά ἐν Ἑλλάδι στρατεύματα τοῦ Ἰμπραῒμ …
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 36)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Πενήντα καΐκια ἀπὸ τὰ Ἑπτάνησα, μὲ πληρώματα μόνο Ἕλληνες, μῆνες ὁλόκληρους μετέφεραν τρόφιμα γιὰ τὰ στρατεύματα τοῦ Ἰμπραὴμ …
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο I., σελ. 186)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
But like most lessons that inculcated order and system, the lesson was not studied by the rulers of Greece.
(volume II., book fifth, chapter I., page 193)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Πλὴν ὅμως πολλὰ ἄλλα διδάγματα ἐπιβάλλοντα τάξιν καὶ σύστημα, καὶ τὸ μάθημα τοῦτο δὲν ἐμελετήθη ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τῆς Ἑλλάδος.
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο α΄, σελ. 38)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ὅμως, οἱ Ἕλληνες ἡγέτες δὲν μελέτησαν καλὰ τὴν περίπτωση αὐτὴ ποὺ δίδασκε τάξη καὶ σύστημα, πράγμα ποὺ ἄλλωστε παρέλειπαν πάντα νὰ κάνουν ὅταν θίγονταν παρόμοια θέματα.
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο I., σελ. 188)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
Justice was powerless, … The historian is not required to sully his pages with a record of the deeds of lust and rapine which were committed by the Greek troops, …
(volume II., book fifth, chapter II., page 241)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Ἡ δικαιοσύνη ἦτο ἀνίσχυρος, … Ὁ ἱστορικὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μολύνῃ τὰς σελίδας του δι’ ἀναγραφῆς τῶν σκηνῶν τῆς ἀκολασίας καὶ ἁρπαγῆς τῶν διαπραχθεισῶν ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν, …
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο β΄, σελ. 79)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Ἡ δικαιοσύνη ἦταν ἀνίσχυρη. … Ἂς ἀποφύγει καλύτερα ὁ ἱστορικὸς νὰ βρωμίσει τὶς σελίδες τοῦ βιβλίου του ἀπαριθμώντας καὶ περιγράφοντας τοὺς βιασμοὺς καὶ τὶς ἁρπαγές, στὶς ὁποῖες διακρίθηκαν οἱ Ἕλληνες στρατιῶτες.
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο II., σελ. 232)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
… not reflecting that the deeds of vengeance which excited his indignation were considered by the native population as a necessary restraint on a ferocious and faithless race, …
(volume II., book fifth, chapter II., page 243)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
… αἱ πράξεις τῆς ἐκδικήσεως αἵτινες ἐξήγειρον τὴν ἀγανάκτησίν του ἐθεωροῦντο ὑπὸ τοῦ αὐτόχθονος πληθυσμοῦ ὡς ἀναγκαῖος χαλινὸς ἐναντίον θηριώδους καὶ ἀπίστου φυλῆς, …
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο β΄, σελ. 80)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
… ἡ ἐκδίκηση ἦταν γιὰ τοὺς Μανιάτες τὸ ἀναγκαῖο χαλινάρι γιὰ τὴν ἀνελέητη καὶ ἄπιστη φυλή, …
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο II., σελ. 234)

*

Κείμενο George Finlay, LL.D.:
Foreign interference rarely saves a nation from the direct consequences of its own vices, and anarchy was the natural result of the repeated illegalities which every party in Greece had committed.
(volume II., book fifth, chapter III., page 261-262)

Μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη:
Σπανίως ξενικὴ ἐπέμβασις σώζει ἔθνος τι ἀπὸ τῶν ἀμέσων συνεπειῶν τῶν ἰδίων κακιῶν του, καί ἡ ἀναρχία ἦτο τὸ φυσικὸν πόρισμα τῶν ἐπανειλημμένων παρανομιῶν, τὰς ὁποίας πᾶν κόμμα ἐν Ἑλλάδι εἶχε διαπράξει.
(τόμος δεύτερος, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο γ΄, σελ. 95)

Μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη:
Πολὺ σπάνια ἡ ἐπέμβαση τῶν ξένων ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ σώσει ἕνα κράτος ἀπὸ τὰ ἐπακόλουθα τῶν δικῶν του σφαλμάτων καὶ τῆς δικῆς του ἐπιπολαιότητος. Ἡ ἀναρχία ἐρχόταν, λοιπόν, τώρα σὲ φυσικὴ συνέπεια τῶν ἀλεπάλληλων ἀνοησιῶν, παρανομιῶν καὶ παραβάσεων ποὺ εἶχαν κάνει ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ κόμματα στὴν Ἑλλάδα.
(τόμος β΄, βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο III., σελ. 250)

Advertisements
This entry was posted in σκέψεις, τυχοδιωκτικός πατριωτισμός, Logos. Bookmark the permalink.

19 Responses to Ένας Βρετανός Ιστορικός του 19ου αι. επίκαιρος για την Ελλάδα του σήμερα

  1. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Ο ασήμαντος εθνικός μας ποιητής, είπε πως εθνικόν είναι το αληθές. Αυτή την φράση η Ρωμιοσύνη την έχει περί πολλού, και την χρησιμοποιεί για να δίνει αληθοφάνεια στα ιστορικά ψεύδη της.
    Ολόκληρη η ιστορία που αφορά το Βυζάντιο, τον Οθωμανική τυραννία και την σύγχρονη νεοελληνική περιόδο αποτελείται σχεδόν από ψεύδη. Ο νεοέλληνας «βγάζει σπυράκια», αν του αμφισβητήσεις την ιστορία που έμαθε από το επίσημο κράτος και την παράδοση.
    Οταν όμως οι πολίτες μαθαίνουν μια ιστορία στην οποία οι ευθύνες για τις όποιες εθνικές καταστροφές μεταθέτονται στους άλλους, στους ξένους, στους βαρβάρους και η ελληνική πλευρά είναι εξ ορισμού άμοιρη ευθυνών, τότε παράγεις παθητικούς «πολίτες» οι οποίοι βρίσκονται διαρκώς σε κατάσταση σύγχυσης, απόγνωσης και οργής. Και φυσικά, έχεις ένα λαό που είναι ανίκανος να επέμβει στα κακώς κείμενα και να τα αλλάξει.
    Για παράδειγμα, οι νεοέλληνες έχουν μια ιδανική εικόνα για τους ήρωες της επανάστασης του ’21.
    Αν κάποιος τολμήσει να αμφισβητήσει αυτή την εξιδανικευμένη εικόνα και στην θέση της να παρουσιάσει μία άλλη που βρίσκεται πιο κοντά στην ιστορική αλήθεια και συνεπώς θέτει υπο αμφισβήτηση τις γνώσεις τους, τότε βγάζουν την ισχυρογνωμοσύνη τους στην επιφάνεια (δηλαδή την ημιμάθεια), και τον αποκαλούν.. εβραιομασόνο..
    Παρ’ όλα αυτά, όσοι επιμένουν να ερευνούν την ιστορική αλήθεια και να μην αρκούνται στα ρωμαίικα παραμυθάκια, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να συνεχίσουν να ταράσσουν τις ιστορικές, εθνικές και πολιτικές ψευδαισθήσεις του νεοέλληνα.
    Ακολουθεί ένα μικρό απόσπασμα από το διαδικτυακό περιοδικό «Ελεύθερη Ερευνα» παρμένο από το βιβλίο με τον τίτλο » Ο Σολωμός χωρίς παρωπίδες» του Γιάννη Λάζαρη (7 Οκτ. 2016).

    «O Διονύσιος Σολωμός δεν έλαβε μέρος στα πολεμικά γεγονότα του ʼ21 αν και τότε ήταν νεός 23 ετών, υγιέστατος.

    Ποτέ του δεν κράτησε όπλο ούτε καν πάτησε το πόδι του στην Ελλάδα, ακόμα και μετά τη δημιουργία του κράτους.

    Αν και είχε μεγάλη περιουσία δεν διέθεσε τίποτε για τις ανάγκες των επιχειρήσεων του ʼ21.

    Ποτέ δεν αποδείχθηκε, ότι ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας, όπως δήθεν αφήνουν να διαφανεί διάφοροι βιογράφοι του.

    Γράφτηκε στη Νομική Σχολή ιταλικού πανεπιστημίου, αλλά δεν αποφοίτησε, παρόλο, που διέθετε όλα τα απαιτούμενα υλικά μέσα.

    Ουδέποτε απόκτησε οικογένεια, ούτε είχε ποτέ του σχέσεις με γυναίκα.

    Ήταν ευερέθιστος, ιδιότροπος, μισάνθρωπος, ακοινώνητος, δυσπρόσιτος, δύσπιστος προς τους γνωστούς του, αλλά και άβουλος· ένας οκνηρός και αργόσχολος πλούσιος, που μεθούσε. Ένας αλκοολικός.

    Ο εβραϊκής καταγωγής πλούσιος πατέρας του, του είχε αφήσει μεγάλη κληρονομιά, η οποία όμως, διεκδικήθηκε κι από διάφορους άλλους. Η μοναδική του έγνοια σε όλη του τη ζωή ήταν να μην χάσει στα δικαστήρια την περιουσία αυτή και τίποτε άλλο.

    Τα ποιήματα που έγραφε, ούτε ο ίδιος τα είχε σε εκτίμηση. Χρημάτιζε τους κριτικούς να του γράφουν καλές κριτικές, όπως έχει ο ίδιος παραδεχθεί.

    Λόγω της οκνηρίας του τα παρατούσε χωρίς καν να τα τελειώσει. Μόνο δυο ποιήματά του είναι ολοκληρωμένα, τα οποία εκδόθηκαν όσο ζούσε. Όλα τα υπόλοιπα, που είχαν μείνει ανολοκλήρωτα, τα μάζεψε ένας φίλος του και τα εξέδωσε μετά το θάνατό του.

    Η χριστιανική κι εθνικιστική κριτική της Ρωμιοσύνης έντυσε το Σολωμό με πυκνή ομίχλη από διάφορους μύθους. Στο βιβλίο επιχειρείται να διαλυθούν οι μύθοι αυτοί, να παρουσιαστεί χωρίς παρωπίδες και να αποκαλυφθεί ο πραγματικός βίος και πολιτεία του Διονύσιου Σολωμού, ο οποίος επί σχεδόν δυο αιώνες βρίσκεται στο απυρόβλητο.

    Στα πρώτα κεφάλαια περιγράφονται άγνωστες –ενοχλητικές για το κατεστημένο– λεπτομέρειες της ζωής του.
    Στη συνέχεια γίνεται κριτική του έργου του (άτεχνοι ημιτελείς στίχοι, αντιγραφές από άλλους ποιητές ή εκκλησιαστικά κείμενα κ.λπ.).

    Τέλος, αναλύεται ένα μακάβριο, εμπνευσμένο από την «Παλαιά Διαθήκη» ποίημα του, πρωτοφανούς αγριότητας, εθνικιστικού και θρησκευτικού μίσους, γεμάτο αίμα, φρίκη, θάνατο και αποτροπιασμό, στο οποίο δοξολογείται η σφαγή αμάχων κι εξυμνούνται οι σφαγιαστές, ενώ τα θύματα απαξιώνονται. Πρόκειται για τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν», οι δύο πρώτες στροφές του οποίου αποτελούν τον εθνικό ύμνο του κράτους μας.»

  2. Ο/Η laskaratos λέει:


    O Στέφανος Κασιμάτης κάνει κάποιες αυτονόητες σκέψεις με αφορμή την Ιστορία του Φίνλεϊ, αλλά δέχεται την επίθεση αυτών που θεωρούν πως αληθές είναι το (στενά) συμφέρον

    http://www.kathimerini.gr/812895/opinion/epikairothta/politikh/ola-exoyn-xa8ei-apo-th-maxh-toy-peta
    ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ
    Ολα έχουν χαθεί από τη μάχη του Πέτα
    26.04.2015

    ​…. Εδώ και ένα μήνα ξεκίνησα να διαβάζω την Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του Γεωργίου Φίνλεϊ, στη μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που εκδόθηκε πρώτη φορά το 2008 από το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. Πρόκειται για ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα, το οποίο μου είναι αδύνατο να το αφήσω· και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα, όπως θα εξηγήσω στη συνέχεια.

    Κατ’ αρχάς, μολονότι δεν έχω στη διάθεσή μου το πρωτότυπο κείμενο στα αγγλικά, είναι φανερό από τη μετάφραση ότι ο Φίνλεϊ είναι ένας πολύ ικανός συγγραφέας, με έλεγχο της δομής του έργου και διακριτό, έντονα πολεμικό ύφος, το οποίο ο Παπαδιαμάντης καταφέρνει να αποδώσει. (Ειδικά το χιούμορ και η ειρωνεία του Φίνλεϊ αποκτά, μέσω της καθαρεύουσας του Παπαδιαμάντη, έναν σχεδόν Ροΐδειο τόνο). Εκτός από γοητευτικός συγγραφέας, όμως, ο Φίνλεϊ, που είχε σπουδάσει νομικά στο Εδιμβούργο, είναι και ικανός ιστορικός, με αξιόλογη αναλυτική σκέψη. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι είχε μελετήσει καλά τους μεγάλους ιστορικούς του παρελθόντος και είχε διδαχθεί από τη μέθοδό τους.

    Εκείνο όμως που με κάνει να χαρακτηρίζω την εξιστόρηση του Φίνλεϊ συναρπαστική είναι ότι γίνεται από την οπτική γωνία των αξιών που ο ίδιος υπερασπίζεται. Ο Φίνλεϊ, που ήλθε στην Ελλάδα με την Επανάσταση και έκτοτε έμεινε για πάντα εδώ, δεν έχει αυταπάτες ούτε για τους Ελληνες και τον χαρακτήρα τους ούτε για το διοικητικό σύστημα μέσα στο οποίο απέκτησαν τις αντιλήψεις τους περί πολιτικής διοίκησης. Εξιστορεί τα συμβάντα, περιγράφει περιστατικά που έζησε και αναζητεί το νόημα της ευρύτερης εξέλιξης των γεγονότων του αγώνα υπό το πνεύμα του ευρωπαϊκού (και, ειδικότερα, του βρετανικού) φιλελευθερισμού. Ο Φίνλεϊ αγαπά τον τόπο και τους κατοίκους του και θέλει να δει την ανεξάρτητη Ελλάδα να καταλαμβάνει τη θέση που πιστεύει ότι της αρμόζει μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών της εποχής του: είναι, όπως θα λέγαμε σήμερα, ένας «εκσυγχρονιστής».

    Μη νομίσετε όμως ότι οι κρίσεις του για πρόσωπα και καταστάσεις υπακούουν στις θέσεις και τις πεποιθήσεις του. Συνολικά μιλώντας και εξαιρώντας την περίπτωση του Κολοκοτρώνη (bete noir για τον Φίνλεϊ…), περισσότερο αυστηρός είναι με την πλευρά τη δική του, εκείνων δηλαδή που δίνουν προτεραιότητα στη δημιουργία ισχυρής εκτελεστικής εξουσίας και πειθαρχημένου στρατεύματος. Αυτούς μέμφεται διαρκώς, όχι μόνο για την προσωπική ανικανότητα ή την ιδιοτέλειά τους, αλλά και επειδή δεν προσπάθησαν να αξιοποιήσουν προς όφελος των υπό δημιουργία κρατικών δομών τους προϋπάρχοντες τοπικούς θεσμούς αυτοδιοίκησης.

    Δεν αμφιβάλλω ότι οι επαγγελματίες ιστορικοί θα έχουν διάφορες ενστάσεις, με τις οποίες η επιστημονική αξία του έργου του Φίνλεϊ θα τίθεται εντός συγκεκριμένου πλαισίου. Εξάλλου, στην εισαγωγή του, ο Κων. Σβολόπουλος διατυπώνει ορισμένες. Εντούτοις, η ματιά του μένει συνεπής στις αξίες του και, από αυτή την πλευρά, το έργο είναι πολύτιμο για αναγνώστες που τους ενδιαφέρει ο διφυής χαρακτήρας της χώρας μας μεταξύ Δύσης και Ανατολής (η λεγόμενη ιδιαιτερότητα…) και ο γεωπολιτικός προσανατολισμός της.

    Αυτή η ματιά, λοιπόν, είναι που κάνει την ανάγνωση του Φίνλεϊ εμπειρία συναρπαστική και, συγχρόνως, οδυνηρή, σε κάποια σημεία μάλιστα σχεδόν αφόρητη. Η βασική θέση που χτίζεται με την αφήγησή του είναι ότι, οι εξεγερμένοι Ελληνες ή, πιο σωστά, η ηγεσία τους, κάλυψαν το κενό της σουλτανικής εξουσίας με όσες μεθόδους και πρακτικές είχαν μάθει στην υπηρεσία του Αλή Πασά. Θα μπορούσε να πει κάποιος επιγραμματικά (πάντα με μια δόση υπερβολής) ότι ο στρατιωτικός αγώνας του επαναστατημένου έθνους τελματώθηκε και παρά λίγο να χαθεί (ας είναι καλά οι μεγάλες δυνάμεις…), επειδή οι ισχυροί του τόπου, αντί να φτιάξουν ένα στοιχειώδες κράτος, προτίμησαν να μοιράσουν μεταξύ τους την εξουσία του σουλτάνου, με σκοπό –τι άλλο;– να την απολαύσουν.

    Οι παραλληλισμοί με το σήμερα είναι αναπόφευκτοι, καθώς διαβάζεις τα αδιανόητα καμώματα των «πατέρων του έθνους» και μάλιστα εν καιρώ πολέμου. Σας το λέω ειλικρινά ότι όλοι οι απίθανοι χαρακτήρες που έχουμε ζήσει στον δημόσιο βίο τα τελευταία χρόνια και εξακολουθούμε να ζούμε τώρα, με την απερίγραπτη συμπεριφορά τους, τη χυδαία απληστία τους και την ψωνάρα τους, όλοι υπάρχουν στον κόσμο που περιγράφει ο Φίνλεϊ. Ο χώρος επιτρέπει μόνο ένα παράδειγμα και ελπίζω ότι διάλεξα το καλύτερο…

    Βρισκόμαστε, φαντασθείτε, στο Μεσολόγγι λίγο πριν ξεκινήσει η μεγάλη πολιορκία και στο ελληνικό στρατόπεδο «εις φιλόπατρις επιμελητής» προσπαθεί να βάλει τάξη και να ελέγξει τη διαφθορά που εξανεμίζει το δάνειο. Ζητεί λοιπόν να μετρήσει τους στρατιώτες του Μακρή, καθώς γνωρίζει ότι ο Μακρής δηλώνει τους δεκαπλάσιους από όσους έχει και εισπράττει αναλόγως από την κυβέρνηση. «Οι στρατιώται του Μακρή, κατά παρακίνησιν του αρχηγού των», γράφει ο Φίνλεϊ, «εδήλωσαν ότι το να μετρή τις τους οπλίτας είνε αυθαίρετος και δεσποτική πράξις, κ’ εκήρυξαν ότι ο μεταρρυθμιστής εκείνος επίτροπος ήτο εχθρός της συνταγματικής ελευθερίας». Τον έσπασαν στο ξύλο μάλιστα και έμεινε στο κρεβάτι κάτι εβδομάδες ο άνθρωπος…

    ……….αναρωτιέμαι αν είναι δυνατόν να αναιρέσουμε τον προσανατολισμό που έχει πάρει η χώρα σχεδόν δύο αιώνες τώρα, επειδή απλώς δεν μπορούμε να χωνέψουμε ότι οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να μας πληρώνουν για να ζούμε αξιοπρεπώς…

    http://www.istorikathemata.com/2015/06/george-finlayi.html

    Στέφανος Κασιμάτης και George Finlay[i]
    αναρτήθηκε από Ιωάννης Φιλίστωρ Ιουνίου 01, 2015

    γράφει ο κ. Πέτρος Στ. Μακρής-Στάϊκος

    Στο άρθρο του στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της Κυριακής 25.4.2015, με τίτλο Όλα έχουν χαθεί από τη μάχη του Πέτα, ο Στέφανος Κασιμάτης υποπίπτει σε βαρύ ολίσθημα:
    Αν και εδώ και πολλά χρόνια, είναι κοινώς γνωστό πως ο Βρετανός «ιστορικός» George Finlay, στο έργο του History of the Greek Revolution, εμφανίζεται εμπαθής έως και κακοήθης, ο αρθρογράφος τον θεωρεί αυθεντία, υιοθετώντας όλες τις απόψεις και κρίσεις του σχετικά με προσωπικότητες και πράγματα της Επανάστασης του 1821. Έτσι, στις στήλες 5 και 6 του άρθρου του, όχι μόνον επαναλαμβάνει έναν από τους πλέον συκοφαντικούς ισχυρισμούς του Finlay, αλλά και πλειοδοτεί, προσθέτοντας τις δικές του παρατηρήσεις.
    ………………………..
    ___________________________________________
    ___________________________________________

    Ανάλογη μεταχείριση επιφυλάχτηκε από τους πατριώτες μας στον επίσης φιλέλληνα Γάλλο Εδμόνο Αμπού,που δεν έκρυψε κάτω από το χαλί τα απερίγραπτα χάλια των Ρωμιών της εποχής του,συχνά με ειρωνικό τρόπο.

    http://www.kathimerini.gr/945931/gallery/politismos/vivlio/o-ellhnas-poy-den-allazei-pote

    30.01.2018
    Ο Ελληνας που δεν αλλάζει ποτέ
    ΝΙΚΟΣ ΒΑΤΟΠΟΥΛΟΣ
    ……………………..
    θα διαπιστώσετε τη διαχρονικότητα της κριτικής του Αμπού. Λέει ότι οι Ελληνες «τυφλώνονται κατά τρόπο περίεργο σχετικά με τη σπουδαιότητα της Ελλάδας. Κατά τη γνώμη τους όλα τα γεγονότα της Ευρώπης έχουν για επίκεντρο και σκοπό την Ελλάδα. Αν η Αγγλία κάνει διεθνή έκθεση, ο λόγος είναι για να προβληθούν τα προϊόντα της Ελλάδας. Αν η Γαλλία κάνει επανάσταση, ο λόγος είναι για να τροφοδοτήσει τις αθηναϊκές εφημερίδες με ενδιαφέροντα άρθρα (…). Ο Σηκουάνας και ο Τάμεσης είναι υπόγειοι παραπόταμοι του Ιλισού και του Κηφισού». Η ειρωνεία του «μισέλληνα» (για τους πολλούς Ελληνες) Αμπού δεν είναι μονομανής. Βλέπει πολλά θετικά, αλλά δεν εθελοτυφλεί.
    Προερχόμενος από τη Γαλλία που ζει τα πρώτα πομπώδη χρόνια της Β΄ Γαλλικής Αυτοκρατορίας υπό τον Ναπολέοντα Γ΄, ο Αμπού έρχεται στη φτωχή Αθήνα του Οθωνα που είναι ακόμη περιορισμένη γύρω από την Ομόνοια και το Σύνταγμα. Για τα ευρωπαϊκά μέτρα, η ζωή στην Ελλάδα είναι πρωτόγονη αλλά σαφώς γοητευτική και εξωτική. Το πορτρέτο της Αθήνας όπως το δίνει ο Αμπού είναι πολύτιμο, διασκεδαστικό και με όλη την πρώτη ύλη για αυτογνωσία διαρκώς επίκαιρη.

    • Ο/Η Po λέει:

      ό,τι κι αν γράψει ο Κασιμάτης γίνεται στόχος αισχρών ύβρεων και επιθέσεων των… προοδευτικών. αριστερών, μικροΕξουσιαστών κ.α. που αφθονούν στη χώρα της κατουρημένης ποδιάς.

  3. Ο/Η Όφη Σόφη λέει:

    Λίγοι ξέρουν πως η Γεωργούλη μετέφραζε, π.χ. Ντοστογιέφσκι κά.

    • Ο/Η Ζωζώ Σ. λέει:

      AΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ, η μεταφράστρια

      http://www.ladylike.gr/articles/columns/men-we-love/alekos-aleksandrakhs-o-erasths-toy-ellhnikou-theatroy.3130246.html

      Αλέκος Αλεξανδράκης: Ο εραστής του ελληνικού θεάτρου

      Έτσι κι αλλιώς ήδη, στο Πικ νικ όπου παίζει σε σκηνοθεσία Μάριου Πλωρίτη έχει γνωρίσει μια άλλη γυναίκα, που τον ελκύει, τον εμπνέει, τον μαγεύει. Η Αλίκη Γεωργούλη – ταλαντούχα, διανοούμενη, ενταγμένη στην Αριστερά – είναι μια αληθινή καλλονή.

      »Η Γεωργούλη με τον Αλεξανδράκη ήταν από τα ωραιότερα ζευγάρια που έχουν περάσει από το ελληνικό θέατρο», θα πουν αργότερα όσοι τους γνώρισαν. Όταν, το 1957 αποφάσισαν να παντρευτούν, η είδηση έκανε τον κύκλο των κοσμικών στηλών.

      »Με την Αλίκη μέναμε μαζί αρκετό καιρό. Όμως δεν ήθελα να λένε ότι απλώς είμαστε ζευγάρι. Είχε και μια θεία. Τη θεία Μαρία που με αγαπούσε πολύ και εγώ τη λάτρευα.(…) Δεν ήθελα λοιπόν η θεία της να στενοχωριέται για το αν θα παντρευτεί η Αλίκη. Έτσι αποφασίσαμε να παντρευτούμε. Την Αλίκη την αγάπησα πολύ. Ήταν σπουδαίος άνθρωπος. Μείναμε μαζί οκτώ χρόνια. Ήταν μία από τις πιο δημιουργικές περιόδους της ζωής μου», θα παραδεχόταν ο Αλεξανδράκης αργότερα.


      Αλέκος Αλεξανδράκης, Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Κατράκης, Βασίλης Διαμαντόπουλος και Αλίκη Γεωργούλη στο μπαρ του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά το 1966

      http://www.poiein.gr/archives/21366/index.html

      «Έγκλημα και τιμωρία» του Φ. Ντοστογιέφσκι
      ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΒΑΣΤΙΚΟΓΛΟΥ,
      ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΕΥΘΥΜΙΑΤΟΥ,
      ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ,
      ΔΙΑΣΚΕΥΗ: ΑΡΟΥ ΓΚΑΜΠΡΙΕΛ,

      Ακούγονται οι ηθοποιοί: ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ,


      http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=404776

      «Αυτή η ταινία δεν με αφορά, δεν με αντιπροσωπεύει.

      Για μένα τελείωσε στη λογοκρισία της». Είναι σχεδόν τραγική ειρωνεία που ο σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής μιας ταινίας τόσο σημαντικής για την Ιστορία της χώρας μας όσο η «Συνοικία το Ονειρο» (1961) αναφερόταν σε αυτήν πάντοτε με λύπη. Ο Αλέκος Αλεξανδράκης δεν ξέφυγε ποτέ από τη μαύρη σκιά της «σφαγής» που ακολούθησε τη δημιουργία της δεύτερης και τελευταίας ταινίας που σκηνοθέτησε. Μιας ταινίας που εφέτος κλείνει μισό αιώνα από τη δημιουργία της και επαναπροβάλλεται αποκλειστικά στον Ζέφυρο.

      Σε μια εποχή όπου η Ακροδεξιά έκανε πάρτι στην Ελλάδα, η «Συνοικία το Ονειρο» λογοκρίθηκε έχοντας προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων επειδή « δυσφημούσε την εικόνα της ευημερούσας Ελλάδας ». Τι ήταν όμως αυτό που είχε προκαλέσει το μένος του κράτους και των αρχών; Ηταν η «ενοχλητική» εικόνα μιας φτωχογειτονιάς της Αθήνας, του Ασύρματου. Μιας παραγκούπολης ανάμεσα στον λόφο του Φιλοπάππου και τα Ανω Πετράλωνα. Το κέντρο του κόσμου για τους κατοίκους της, οι οποίοι με κάθε τρόπο προσπαθούν να ξεφύγουν από τη φτώχεια και την ανέχεια, χωρίς ωστόσο να χάσουν την αξιοπρέπειά τους.

      Ανάμεσά τους ο Ρίκος (Αλεξανδράκης), πρώην κατάδικος, νυν μικροκομπιναδόρος, αλλά με καλή καρδιά. Η αγαπημένη του Στεφανία ( Αλίκη Γεωργούλη ), που φλερτάρει με πλούσιους και με την ιδέα να ξεφύγει μια και καλή από τη φτωχογειτονιά. Ο ασκητικός «Νεκροθάφτης» ( Μάνος Κατράκης ), που σέρνεται ενώ προσπαθεί να επιβιώσει σε ένα περιβάλλον εφιαλτικό, όπου ακούς μωρά να κλαίνε και επιθετικές γυναίκες να φωνάζουν. Μια τουαλέτα και ένα τηλέφωνο υπάρχουν για ολόκληρη την περιοχή. Νερό, στου διαόλου τη μάνα… Ο ιταλικός νεορεαλισμός του Ντε Σίκα και του Ροσελίνι ενσωματωμένος στην ελληνική πραγματικότητα της αυγής της δεκαετίας του ΄60.

      Αναζητώντας τον Ασύρματο
      Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Αλέκος Αλεξανδράκης και η τότε σύντροφός του Αλίκη Γεωργούλη αναζητούσαν μια φτωχή περιοχή για τα γυρίσματα της ταινίας τους. Δεν γνώριζαν τον Ασύρματο, μια συνοικία που ονομαζόταν έτσι επειδή εκεί ήταν τοποθετημένος ο ασύρματος των Γερμανών επί Κατοχής. Κάποιος είπε στον Αλεξανδράκη να δει την περιοχή. Το έκανε και είδε στις παράγκες, τις φτιαγμένες από κωνσταντινουπολίτες πρόσφυγες, το ιδανικό σκηνικό του. Θα μπορούσες να πεις ότι βρήκε το ντεκόρ της ταινίας… στο πιάτο. Το ίδιο συνέβη και με τους κομπάρσους. Οι ίδιοι οι ντόπιοι κάτοικοι της περιοχής, αυτοί που διέμεναν στις παράγκες, έπαιξαν στη «Συνοικία».

      «Μας έφεραν κοντά,πάνω απ΄ όλα, τα κοινά ιδανικά μας,οι κοινοί στόχοι, η πίστη του ενός στον άλλον και πρωταρχικά η συναίσθηση πως έχουμε όλοι μας την υποχρέωση να προσφέρουμε κάτι ουσιαστικό στην ελληνική κινηματογραφία ξεκόβοντας πια από τις ανούσιες υπηρεσίες που της προσφέραμε οι περισσότεροί μας από πολλά χρόνια» αναφέρει η Αλίκη Γεωργούλη σε κείμενό της δημοσιευμένο στο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης» της εποχής (1961).

      Καθώς οι βασικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας ταινίας δεν έπαψαν ποτέ να είναι το κεφάλαιο, το θέμα και το έμψυχο υλικό, οι σεναριογράφοι Κώστας Κοτζιάς και Τάσος Λειβαδίτης άφησαν για τέσσερις μήνες κάθε άλλη δουλειά τους, ο Αλεξανδράκης σταμάτησε τις ως τότε επικερδείς κινηματογραφικές εμφανίσεις του, ο Τάσος Ζωγράφος άρχισε να προετοιμάζει τα ντεκόρ. Οσο για τη Γεωργούλη, παράλληλα με τους ρόλους της πρωταγωνίστριας και της διευθύντριας παραγωγής, ανέλαβε και καθήκοντα φροντιστή. « Είχα βγάλει έναν κατάλογο από πάρα πολλά μεταχειρισμένα και φθαρμένα ρούχα, σκεύη και έπιπλα που ήταν αδύνατον να βρεθούν αλλού εκτός από τα ίδια τα σπίτια του συνοικισμού » έγραφε η ηθοποιός στην «Ε.Τ.». « Η ποδιά με τα 100 μπαλώματα πάνω στα 100 άλλα μπαλώματα που φορά η Σαπφώ Νοταρά αποτελούσε το αναγκαίο υλικό για να δοθεί ο επιζητούμενος ρεαλισμός ».

      Η απογοήτευση και ο θρύλος
      Τα όσα συνέβησαν μετά τα γυρίσματα άνοιξαν μια πληγή που δεν θε ραπεύτηκε ποτέ- απόδειξη τα λεγόμενα του ίδιου του Αλέκου Αλεξανδράκη όποτε τον ρωτούσαν για την ταινία. Τις φράσεις στην εισαγωγή αυτού του κειμένου τις είχε πει στον δημοσιογράφο Χρήστο Βασιλόπουλο με αφορμή τη μονογραφία του για τον ηθοποιό στην τηλεοπτική εκπομπή «Η μηχανή του χρόνου». Το φιλμ προβλήθηκε κατακρεουργημένο- και προφανώς ποτέ δεν τον εξέφρασε πλήρως.

      Σε συνέντευξή του στα «Νέα» ο Αλέκος Αλεξανδράκης είχε πει ότι χάρη στην προσωπική παρέμβαση της Ελένης Βλάχου στον Κωνσταντίνο Καραμανλή η ταινία μπόρεσε τελικά να παιχτεί, έστω και πετσοκομμένη. Οσο για τις σκηνές που κόπηκαν, κάηκαν στην πυρά! Και πάλι όμως, η πρώτη προβολή του «Συνοικία το Ονειρο» έγινε μέσα σε επεισόδια, καθώς η αστυνομία αποπειράθηκε να εμποδίσει την είσοδο του κοινού στον κινηματογράφο και η παρακολούθησή της ουσιαστικά κατέληξε να είναι πράξη αντίστασης.

      « Τι πράγματα είναι αυτά που δείχνετε;» είχε ρωτήσει τον Αλέκο Αλεξανδράκη αστυνομικός διευθυντής που σταμάτησε την προβολή της ταινίας. «Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν πεινασμένοι ούτε τρελοί που να κυκλοφορούν ελεύθεροι.Κάνετε κομμουνιστική προπαγάνδα ». Επίσης η «Συνοικία» δεν προβλήθηκε σε επαρχιακές πόλεις- ειδικά στις «εθνικά ευαίσθητες περιοχές» εκδόθηκε αυστηρή διαταγή απαγόρευσης.

      Σε εμένα προσωπικά ο Αλεξανδράκης είχε αναφερθεί λέγοντας απλώς ότι «έγινε με πολλούς αγώνες,με πολλά κυνηγητά και τελικά με πολλά χρέη». Οντως, η «Συνοικία το Ονειρο», μετά την προβολή της στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και παρά την εύνοια της κριτικής, κατέληξε σε τρομερή αποτυχία. Κατά ένα μέρος συνέβαλε και αυτό στον θρύλο που δημιουργήθηκε γύρω της, θρύλος ο οποίος διατηρείται ακόμη και σήμερα αλώβητος.

      Εκτός όμως από το ίδιο το θέμα της ταινίας, εκτός από το κυνηγητό που της ασκήθηκε από τη Δεξιά, για τη μυθοποίηση της «Συνοικίας» έπαιξαν ρόλο και άλλα πράγματα. Το τραγούδι που ερμήνευε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, το «Βρέχει στη φτωχογειτονιά» σε στίχους του ποιητή Τάσου Λειβαδίτη και μουσική Μίκη Θεοδωράκη, έγινε «ύμνος» της φτωχολογιάς και αποτελεί μια από τις σημαντικότερες στιγμές στην ιστορία του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Τέλος, υπήρξε και το μυστηριώδες παρασκήνιο γύρω από τον Αλεξανδράκη και τη Γεωργούλη: το φιλμ σήμανε την οικονομική καταστροφή τους αλλά και το τέλος της σχέσης τους. Από τότε, μόνο δυσάρεστες θα ήταν οι αναμνήσεις και των δύο για τη «Συνοικία το Ονειρο».

      ΔΥΟ ΝΤΟΠΙΟΙ,ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΩΝ ΓΥΡΙΣΜΑΤΩΝ,ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ
      Η Φωτεινή του μπίλι-μπομ
      Γέννημα θρέμμα των Ανω Πετραλώνων και ένας από τους πιο ηλικιωμένους σήμερα κατοίκους της περιοχής,ο κ.Παναγιώτηςθυμάται πολύ καλά τα γυρίσματα της ταινίας στο τέρμα της οδού Υπερίωνος: «Ακριβώς δίπλα στα σκαλάκια που οδηγούσαν στο βουνό βρισκόταν το σπίτι του αδελφού μου.Στο αριστερό σου χέρι βρισκόταν ο συνοικισμός,που ήταν το φόντο της ταινίας.Πολλοί κάτοικοι της περιοχής βοήθησαν στα γυρίσματα παραχωρώντας τα σπίτια τους.Ο πατέρας της Φωτεινής που τραγουδάει στο μαγαζί του Βασίλη το “Βρέχει στη φτωχογειτονιά” πουλούσε μαστίχα μπίλι-μπίλι-μπομ.Τη λέγαμε “η Φωτεινή,του μπίλι-μπομ η κόρη”».

      «Σεισμός» για τον Γρηγόρη

      Παιδάκι δώδεκα χρόνων την εποχή της ταινίας,ο κ.Μανώλης δεν θα ξεχάσει ποτέ την εμπειρία της σκηνής στο νυχτερινό κέντρο,τότε που όλη η γειτονιά της πλατείας Μερκούρη βρέθηκε στο πόδι για να παρακολουθήσει τα γυρίσματα.Η άφιξη του Γρηγόρη Μπιθικώτση βρήκε τον Μανώλη στην απέναντι μονοκατοικία της ταβέρνας στην Καλλισθένους,όπου μαζί με την παρέα του είχε κατασκηνώσει στην ταράτσα προσπαθώντας να διακρίνει μέσα από τις γρίλιες τι διαδραματιζόταν μέσα.Ο κ.Μανώλης θυμάται σαν να ήταν χθες τη φωνή τρόμου της γιαγιάς του,η οποία φοβόταν ότι από την πολυκοσμία «θα κατέβαινε το ταβάνι».

      Ο «Βασίλης» της «Φτωχογειτονιάς»

      Η ταβέρνα όπου έγιναν τα γυρίσματα της σκηνής του Γρηγόρη Μπιθικώτση (επάνω), με τον Αλέκο Αλεξανδράκη να χορεύει χασαποσέρβικο φωνάζοντας «άτιμε ντουνιά!», υπάρχει ως σήμερα, αλλά με διαφορετική ονομασία. Λέγεται «Της κακομοίρας» (δεξιά), ενώ κατά την περίοδο εποχή των γυρισμάτων της «Συνοικίας» ήταν απλώς «Ο Βασίλης», από το όνομα του πρώην ποδοσφαιριστή κ. Βασίλη Δεδιώτη ο οποίος είχε τη διαχείρισή της. Τα χρώματα στην αφήγηση του κ. Δεδιώτη είναι πολύ έντονα καθώς θυμάται τον Αλέκο και την Αλίκη, «τα καλύτερα παιδιά στον κόσμο», να ξενυχτούν στο μαγαζί του, που ήταν ένα από τα στέκια της παραγωγής. «Το συνεργείο έπαιζε κουμ-καν και η ατμόσφαιρα ήταν πάντα χαρωπή» θυμάται ο κ. Δεδιώτης για τον «Βασίλη»- τη δημοφιλέστατη ταβέρνα για γυρίσματα ταινιών εκείνης της εποχής, με τον ίδιο τον εστιάτορα να εμφανίζεται σε ρόλους κομπάρσων.

      Η ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΑΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ

      «Ο Αλέκος Αλεξανδράκης δεν μιλούσε ποτέ για τη Γεωργούλη, όπως και η Γεωργούλη δεν μιλούσε ποτέ για τον Αλεξανδράκη» λέει ο φωτογράφος κ.Γιώργος Καλφομανώλης (κάτω δεξιά,στην είσοδο του κινηματογράφου Ζέφυρος), γιoς της Αλίκης Γεωργούλη (επάνω δεξιά,όπως εμφανιζόταν στη «Συνοικία το Ονειρο») από τον δεύτερο γάμο της και σήμερα κάτοχος των δικαιωμάτων της ταινίας.«Αυτό που ξέρω είναι ότι η μητέρα μου και ο Αλεξανδράκης δεν είχαν παρτίδες μετά τον χωρισμό τους». Μάλιστα,στις δυο-τρεις φορές που ο Καλφομανώλης έτυχε να φωτογραφίσει τον Αλεξανδράκη,όποτε του είχε αναφέρει ότι είναι γιος της Γεωργούλη,η αντίδραση του ηθοποιού «δεν ήταν ενθουσιώδης.Νομίζω ότι είχαν μια πολύ μεγάλη διαμάχη ως προς το θέμα της παραγωγής της ταινίας»λέει.«Διότι ο Αλεξανδράκης ως σκηνοθέτης ήθελε να εμφανίζεται και ως παραγωγός, ενώ στην ουσία αυτή η δουλειά έγινε από τη Γεωργούλη.Η αριστερή που έβαλε τον Αλεξανδράκη σε αυτή την υπόθεση ήταν η μητέρα μου.Εκείνη είχε τις γνωριμίες με τον Κατράκη και τον Θεοδωράκη.

      Και νομίζω ότι αυτό ήταν που τους διέλυσε».

  4. Ο/Η Βολταίρος λέει:

    http://www.triaridis.gr/keimena/keimD035.htm

    Θανάσης Τριαρίδης

    Η «Ελευθερία» που σφάζει αμάχους

    1

    Εδώ και αρκετές εβδομάδες αφιέρωσα μια σειρά επιφυλλίδων για να καταγράψω το πώς, κατά τη γνώμη μου, οι θρησκείες χρησιμοποιούν τους ανθρώπινους μύθους και τους μετατρέπουν σε φριχτές «Μεγάλες Αλήθειες» που σκλαβώνουν και αιματοκυλίζουν τους ανθρώπους. Ψάχνοντας μια αντιπρόταση στις θρησκείες, μοιραία κανείς αναλογίζεται την ελευθερία – εξάλλου με ετούτη τη λέξη ορίζουμε τον αντίποδα της σκλαβιάς. Μα η ελευθερία (: η δυνατότητα να υπάρχουμε δίχως αφέντες που προστατεύουν και προορίζουν τη ζωή μας) όσο προσπαθείς να την ζυγώσεις, μοιάζει με μαγική εικόνα – ή με τον ίσκιο της μυθικής Ευρυδίκης: για αιώνες η φιλοσοφία πασχίζει να την περιγράψει, να την καταστήσει κάτι χειροπιαστό, κάτι περισσότερο από ένα όνειρο, μια αυταπάτη, έναν θαμπό αντικατοπτρισμό που ωστόσο δίνει ένα νόημα στη ματαιότητά μας. Πιθανώς για αυτό να γοητεύει τόσο πολύ τους ανθρώπους – για τον ίδιο λόγο που τους τρομάζει: γιατί η ελευθερία είναι μια παρτίδα που πρέπει να ρισκάρουν αφήνοντας κατά μέρος βεβαιότητες, γιατί είναι ένα κομμάτι της τραγωδίας τους – δηλαδή είναι ένα κομμάτι της ζωής που έχουν να ζήσουν.

    Κι όμως: εδώ και διακόσια χρόνια, μια από τις χειρότερες στρεβλώσεις της ανθρώπινης ιστορίας, ο εθνικισμός, καπηλεύτηκε ετούτη τη μεταιχμιακή και διαρκώς αναζητούμενη ανθρώπινη ελευθερία και την έκανε πρόσχημα και σύνθημα σφαγών, μακελειού, μίσους και θανάτου. Συμβαίνει με όλες τις ωραίες λέξεις (και με όλους τους ωραίους μύθους): γίνονται εύκολα αφιόνι που μετατρέπει τους ανθρώπους σε δολοφόνους. Παρόμοια και η ελευθερία: ως λέξη διαστρεβλώθηκε, ως ιδέα βιάστηκε, έγινε πρόφαση για γενοκτονίες και ολοκαυτώματα, για ομαδικούς τάφους σφαγμένων, για μνημεία που δοξάζουν εγκλήματα και φονιάδες, για γιορτές και παρελάσεις μίσους. Κι αν οι θρησκείες αιματοκυλίζουν τους ανθρώπους για να τους κρατήσουν υποχείριά τους τα τελευταία χίλια εφτακόσια χρόνια, οι φονικοί εθνικισμοί ήρθαν στο ξεκίνημα του 19ου αιώνα για να συμπληρώσουν το παμπάλαιο έργο των θρησκειών: για να ρημάξουν το σώμα και να σκλαβώσουν τον νου. Κι εκεί που οι θρησκείες βάζουν τη «Σωτηρία», οι εθνικισμοί βάζουν, δυστυχώς, την «Ελευθερία», έτσι με κεφαλαίο Εψιλον…

    Δεν υπάρχει χώρα που να μην έχει διαπράξει εθνικιστικά εγκλήματα, που να μην έχει στα θεμέλια της εθνικής βιτρίνας (στο σκοτεινό υπόγειό της, έγραψα άλλοτε) της πτώματα αθώων. Φυσικά όλοι μιλούμε για τα εγκλήματα των άλλων – για τα δικά μας βυθιζόμαστε στη βολική σιωπή. Ίσως γι αυτό στέκομαι και ξαναστέκομαι (μονότονα επαναληπτικά) σε μια ιστορία που όλοι όσοι ζούμε στην Ελλάδα την ξέρουμε μα δεν μιλάμε για αυτήν: είναι μια ιστορία φρίκης που για δυο αιώνες ένας ολόκληρος λαός πασχίζει (αλίμονο, εντελώς συνειδητά) να τη μετατρέψει σε «σελίδα δόξας» – ή έστω σε εφαρμογή κανόνων ιστορικής νομοτέλειας. Τα γεγονότα είναι γνωστά: στις 22 Σεπτεμβρίου του 1821 οι δυνάμεις των επαναστατημένων Ελλήνων υπό την αρχηγία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη καταλαμβάνουν την Τριπολιτσά, όπου έχουν συγκεντρωθεί περίπου 40.000 Τούρκοι και Εβραίοι της Ηπειρωτικής Πελοποννήσου και μαζί τους 1500 ένοπλοι Αρβανίτες (ετούτοι οι τελευταίοι αποτελούν και την ουσιαστική άμυνα της πόλης). Η σφαγή που ακολουθεί είναι μία από τις μεγαλύτερες (πιθανώς η μεγαλύτερη) που γνώρισε ποτέ η Πελοπόννησος: επί τρεις ημέρες οι Έλληνες σφαγιάζουν τους αμάχους Τούρκους και Εβραίους, τις γυναίκες, τα παιδιά και τα βρέφη (αφού προηγουμένος βιάσανε, βασάνισαν, εκπαραθύρωσαν, κάψανε, λιώσανε κεφάλια μωρών σε τοίχους – δηλαδή: κάνανε τα «ιερό χρέος τους» σύμφωνα με τα ελληνικά σχολικά βιβλία). Ο, εκ των θεμελιωτών του φιλελληνικού κλίματος στην Δυτική Ευρώπη, περιηγητής και ιστορικός Φρανσουά Πουκεβίλ δεν διστάζει να γράψει ότι «μονάχα αν βάλει κανείς στον νου τους τις χειρότερες βιβλικές καταστροφές όπου σφάζανε ακόμη και τα κατοικίδια ζώα, θα έχει μια πιο πιστή εικάνα της σφαγής της Τριπολιτσάς». Ο Έλληνας ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων είναι ακόμη γλαφυρότερος μιλώντας για την σφαγή: «Γυναίκες ων η λευκότης διεφιλονείκει και προς αυτήν την χιόνα, νεανίδες, ων ουδ’ ο θάνατος κατεμάρανε την χιόνα, βρέφη, τα μεν χειραπτάζοντα τους μαστούς και βαβάζοντα, τα δε το στόμα έχοντα επί μαστού αιμοφύρτου, νέοι, γέροντες, άντρες, ανάμικτοι κατέκειντο θέαμα βαρυπενθές… Ιδίως δε η εκ της πύλης των Καλαβρύτων μέχρι του σατραπείου λεωφόρος από λιθοστρώτου μετεσχηματίσθη, ιν’ είπωμεν, εις πτωματόστρωτον, και ουθ’ ο πεζός, ουθ’ ο ίππος επάτει επί της γης, αλλά επί πτωμάτων». Αλλά και ο ίδιος ηθικός αυτουργός της σφαγής Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (αφού φρόντισε να διαφύγουν σώοι οι 1500 οπλισμένοι Αρβανίτες, με τους οποίους είχε κάνει συμφωνία – γεγονός που αποδεικνύει πως είχε τον απόλυτο έλεγχο του ασκεριού του, άρα το επιχείρημα περί του «ανήμπορου Κολοκοτρώνη να ελέγξει την δίκαιη εκδικητική ορμή των στρατιωτών του» πέφτει στο κενό) μιλάει στα Απομνημονεύματά του (τα οποία υπαγόρευσε το 1839 στον Γεώργιο Τερτσέτη) με πρωτοφανή ειλικρίνια (και εντυπωσιακή λακωνικότητα): «το ασκέρι όπου ήτον μέσα το ελληνικό έκοβε και εσκότωνε από Παρασκευή έως Κυριάκη, γυναίκες, παιδιά και άντρες, 32.000, μια ώρα ολόγυρα της Τριπολιτσάς…» (βλ. Διήγησις συμβάντων της Ελληνικής φυλής, Απομνημονεύματα Κολοκοτρωναίων, Εκδόσεις Νάστου, τόμος 1, σελ. 112). Μετά από τρεις ημέρες σφαγής, δεν υπήρχαν άλλοι ζωντανοί άμαχοι για να δολοφονηθούν: «Η φρενίτις εκείνη της φυλετικής εκδικήσεως δεν εγνώρισεν όρια. Έφτασε μέχρι των τάφων. Το τουρκικόν κοιμητήριον ανεσκάφη, και οστά και νεκροί ταφέντες προ ολίγου καιρού ερρίφθησαν εις τους δρόμους.» (Διονυσίου Κόκκινου Η Ελληνική Επαναστασις, Μέλισσα 1957, τόμος Γ΄, σελ. 318). Πολύ σύντομα τα έκθετα πτώματα των 32.000 σφαγμένων μαζί με τα ξεθαμμένα κουφάρια προκάλεσαν θανατηφόρα επιδημία που άπλωθηκε σε ολόκληρη την Πελοπόννησο (Κόκκινος, ο.π. σελ. 334). Για να αισθητοποιήσουμε τον αριθμό των σφαγμένων, θυμίζω: τα σκοτωμένα παιδιά του σχολείου στο Μπεσλάν ήταν 350, οι νεκροί της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001 περίπου 4.000, οι νεκροί της Σάμπρα και της Σατίλα 2.000, οι νεκροί της Σρεμπρένιτσα περίπου 8.000…

    Η σφαγή της Τριπολιτσάς ήταν εξ αρχής αδιαμφισβήτητο γεγονός (για να το αρνηθεί κάποιος θα έπρεπε να βγάλει τρελούς όλους τους έλληνες και ξένους ιστορικούς, αλλά και τον ίδιο τον Κολοκοτρώνη, μαζί του και τον Τερτσέτη): μοιραία ολάκερη η επίσημη «ελληνική ιστοριογραφία» (δηλαδή, η «ελληνική» εκδοχή της αλήθειας) επιχείρησε να βρει ηθική υπόσταση στη σφαγή (!) αποδίδοντας την στη «δίκαιη αγανάκτηση των Ελλήνων για τα 400 χρόνια της σκλαβιάς», υποσημειώνοντας πως «όλα δείχνουν ότι οι νεκροί δεν ήταν 32.000 αλλά μέχρι 12.000», θαρρείς και 12.000 νεκροί είναι ένα «νόμιμο» νούμερο σφαγμένων αμάχων (ο θλιβερός αυτός ισχυρισμός αυτός έχει την ακόμη θλιβερότερη συνέχεια ότι ο «Γέρος» είχε ξεμωραθεί ελαφρώς όταν υπαγόρευε στον Τερτσέτη). Γενικό συμπέρασμα όλων αυτών: ναι μεν η σφαγή έγινε, αλλά ούτε ο Κολοκοτρώνης έφταιγε, διότι ήταν «ανήμπορος να ελέγξει το δίκαιο μένος του στρατού του, μόλο που το προσπάθησε», ούτε το ασκέρι των σφαγιαστών έφταιγε, διότι «είχε στην πλάτη του τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς»… Ποιος έφταιγε, λοιπόν: αλίμονο, κατά την κυρίαρχη εκδοχή του εθνοφασισμού έφταιγαν οι ίδιοι οι σφαγμένοι, οι άμαχοι, οι γυναίκες και τα βρέφη, διότι ήσαν «μιαρά σκυλιά»…

    Φυσικά όλα αυτά είναι χονδροϊδέστατα ψέματα τα οποία (κι αυτό είναι το χειρότερο) πέρασαν στο θυμικό της συντριπτικής πλειοψηφίας ενός ολόκληρου λαού, στην εκπαίδευση και στη λογοτεχνία, στην καθημερινή ρητορική μας. Ένα από τα χαρακτηριστικά του εθνοφασισμού είναι η λατρεία του απόλυτου παραλόγου: όλοι ξέρουμε πως η σφαγή των 32.000 αμάχων Τούρκων και Εβραίων έγινε με συνειδητή απόφαση του Κολοκοτρώνη – πολλοί φιλέλληνες (ενδεικτικά αναφέρω τον Σάμουελ Χάου) πιστοποιούν αυτό που οι ελληνικές ιστορίες συνήθως αποκρύπτουν: την υφαρπαγή και το διαγούμισμα των περιουσιών των Τούρκων από μέρους όλων των Ελλήνων αρχηγών: του Κολοκοτρώνη, του Πετρόμπεη, του Γιατράκου ή ακόμη και της Μπουμπουλίνας (η οποία, κατά μία εκδοχή μπήκε μέσα στην πολιορκημένη πόλη για να μαζέψει τα κοσμήματα από τις πλοπύσιες Τουρκάλες τάζοντας τους απατηλές υποσχέσεις σωτηρίας). Ωστόσο η υφαρπαγή και το διαγούμισμα των τουρκικών περιουσιών, ήταν εφικτά (πιθανώς και αποδοτικότερα) και χωρίς την σφαγή των 32.000 – έτσι το ερώτημα τού γιατί αποφασίστηκε μια σφαγή (η οποία μάλιστα κινδύνευε να αμαυρώσει οριστικά την εικόνα των Ελλήνων στο εξωτερικό) παραμένει ανοιχτό.

    Δυστυχώς η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι προφανής – και εξαιρετικά πικρή: ο Κολοκοτρώνης πίστευε (και όχι μόνον αυτός) πως για να αναγνωριστεί η Ελληνική Επανάσταση έπρεπε να δημιουργηθεί άμεσα μια «εθνικώς καθαρή ελληνική επικράτεια». Αυτή η «επικράτεια» δεν μπορούσε να ήταν άλλη από την Πελοπόννησο: από την άνοιξη του 1821 οι ένοπλες ομάδες των εξεγρεμένων Ελλήνων αρχίζουν κλιμακούμενες σφαγές άμαχων Τούρκων (ενδεικτικά αναφέρω: Πάτρα, Καλαμάτα, Ναβαρίνο, Μονεμβασία, Ακροκόρινθο). Μοιραία, ιδίως μετά τις νίκες των Ελλήνων στο Βαλτέτσι και στα Βέρβαινα, ο έντρομος τούρκικος και εβραϊκός πληθυσμός της Πελλοπονήσου είχε καταφύγει κατά πρώτο λόγο στην Τριπολιτσά και στα λιμάνια του Ναυπλίου και της Μεθώνης κατά δεύτερο. Ως εκ τούτου, μια καθολική σφαγή στην Τριπολιτσά (την οποία επί της ουσίας δεν μπορούσαν να διανοηθούν οι γερλίσιοι Τούρκοι – δηλαδή: οι Τούρκοι που για αιώνες ζούσαν στην Πελοπόννησο) θα προκαλούσε την άμεση φυγή όσων είχαν συγκεντρωθεί σε Ναύπλιο και Μεθώνη – άρα η Πελοπόννησος θα γινόταν «ελληνική επικράτεια» μέσα σε λίγες μέρες. Το υπόλοιπα ήταν ευκολότερα: το ασκέρι των Ελλήνων μπήκε ασύδοτο στην Τριπολιτσά για να κόψει και να σκοτώσει – και σταμάτησε μονάχα όταν έσφαξε όλους τους ανθρώπους και όλα τα ζώα στρώνοντας το κατα Φιλήμανα πτωματόστρωτο… Ο Κολοκοτρώνης παρουσιάζει τον εαυτό του στα «Απομνημονεύματα» να μην κάνει επί τρεις μέρες την παραμικρή προσπάθεια να σταματήσει τη σφαγή (ούτε καν μια υποκριτική, έστω, επίκκληση πριν ή κατά τη διάρκεια της σφαγής) – κι όταν τελειώνει το μακελειό, μονάχα τότε μπαίνει στην Τριπολιτσά (περνώντας καβαλάρης πάνω απότο πτωματόστρωτο) για να σταθεί νικητής στον πλάτανο της πλατείας. Μα πώς ονομάζεται αυτό; «Άλωση», «Πτώση», «Απελευθέρωση», όπως μας έμαθαν στα σχολεία μας; Όχι· ονομαζεται σφαγή και εθνοκάθαρση.

    Ανοίγουμε τα λεξικά: «Εθνοκάθαρση, η· η βίαιη μετακίνηση των μελών μιας εθνότητας από μια περιοχή ή/και ο μαζικός αφανισμός τους, η εξόντωσή τους». Ας μην παίζουμε με τις λέξεις: αυτό που έγινε στην Τριπολιτσά εκείνον τον Σεπτέμβριο του 1821 είναι ο απόλυτος ορισμός της εθνοκάθαρσης. Διόλου μη αναμενόμενο: η προσχώρηση των ανθρώπων στον εθνικισμό δεν είναι τίποτε άλλο από μια ιστορία διαρκών εθνοκαθάρσεων – που με την σειρά τους γεννούν εθνοκαθάρσεις. Δεν είναι τυχαίο πως μετά από την Τριπολιτσά, η εθνοκάθαρση έγινε η κυρίαρχη βαλκανική πρακτική (ας πούμε: τι πήγε να εφαρμόσει ο Ιμπραήμ της Αιγύπτου και πάλι στην Πελοπόνησσο, μόλις τέσσερα χρόνια αργότερα, τούτη τη φορά επί των Ελλήνων;). Αρκεί κανείς να διαλέξει μια τυχαία περίοδο, ας πούμε τα χρόνια 1912-1922 και να αναλογιστεί τι έγινε στα Βαλκάνια και στη Μικρά Ασία (ας πούμε, το πώς «εκκαθάρισαν» -διάβαζε: σφάγιασαν- οι Τούρκοι διαδοχικά Αρμενίους, Ποντίους και Μικρασιάτες Έλληνες, ή το πώς επιχείρησαν να «εκκαθαρίσουν» οι Έλληνες τους Μικρασιάτες Τούρκους την τριετία 1919-1922), για να διαπιστώσει το πλέγμα της φρίκης: κάθε φενακισμένη «εθνική γιορτή», κάθε τρομερή «παρέλαση», κάθε απαίσια «επέτειος νίκης» του ενός «έθνους» σημαίνει την καταστροφή, την εθνοκάθαρση, τον χαλασμό ενός λαού – μια αλλόκοτη τραγωδία αιώνων που κρατά γερά μέχρι σήμερα…

    Συχνά γυρίζουμε στην ποίηση για να σκεφτούμε τις λέξεις: ο Σεφέρης στην «Ελένη» μιλά για τον παλιό δόλο των θεών. Ωστόσο -το έχω γράψει κι άλλη φορά- για μένα τουλάχιστον δεν υπάρχει κανένας δόλος των θεών – υπάρχουν αποφάσεις και επιλογές των ανθρώπων. Δυστυχώς εμείς είμαστε που επιλέγουμε και αποφασίζουμε την προσχώρησή μας στο εθνικιστικό μίσος. Κι έχουμε να το σκεφτούμε: ποιος διανοητικός μηχανισμός μας οδηγεί σε τόσην απανθρωπιά;

    2

    Μιλούσα στην προηγούμενη επιφυλλίδα για την σφαγή της Τριπολιτσάς εκείνου του μακρινού (ή όχι και τόσο μακρινού) Σεπτεμβρίου του 1821 και επέμενα πως είμαστε εμείς (οι άνθρωποι και όχι κάποια υπερουράνια δύναμη) που επιλέγουμε την προσχώρηση μας στην απανθρωπιά. Ωστόσο κάθε φορά που μιλάω για την Τριπολιτσά βλέπω πως τα αντανακλαστικά της πλειοψηφίας των αναγνωστών αγνοούν την όποια διερώτηση και πρσφεύγουν στην εθιμοτυπική επαναληπτικότητα: κάθε φορά ο ίδιος σχετικός συνωστισμός από mail, ανώνυμα και επώνυμα, με διάφορες διαβαθμίσεις ύβρεων – και στα διάφορα φόρουμ του Ίντερνετ όλο και συχνότερα κυκλοφορούν διάφορες ανώνυμες επικηρύξεις που ζητούν «να κρεμαστώ επί εσχάτη προδοσία». Κάποιοι (περισσότερο επιεικείς, είναι η αλήθεια) επιμένουν πως πρέπει «να μου κοπεί η γλώσσα από τη ρίζα» καθώς η δυνατότητα μου να μιλάω οφείλεται ακριβώς σε τούτη τη σφαγή που επικρίνω· και κάμποσοι με καλούν να αφήσω την Τριπολιτσά και να γράψω για την σφαγή στην Χίο – «αν τολμάω», όπως σημειώνουν…

    Όλες αυτές οι αντιδράσεις είναι αναμενόμενες – και ταυτόχρονα δηλωτικές του παραλόγου που δοξάζει ο εθνικισμός. Μεγαλώσαμε μέσα στον εθνοφασισμό: σε ένα σύστημα μιας ιδιότυπα απόλυτης κατοχής της κοσμολογικής «αλήθειας», όπου η γλώσσα μας παραμένει στο στόμα μας μονάχα για να συμφωνήσουμε – ειδάλλως κόβεται από τη ρίζα. Μεγαλώσαμε σε μια χώρα που για αιώνες προέταξε ως ύψιστη συλλογική αξία τη σφυρηλάτηση ενός νόθου «εμείς» που στηρίζεται στο «καθαρό αίμα» μας, στα «ιερά μας κόκαλα», στην «Ελευθερία» μας που συνδυασμένη με τη «Δικαιοσύνη» μας θα πετσοκόψει τους «κακούς εχθρούς» μας. Φυσικά και όλα αυτά δεν είναι μονάχα ελληνικά άνθη: ήδη ο πρώτος εθνικός ύμνος της ιστορίας, η φορτισμένη με λογής ρομαντικούς θρύλους τάχα «απελευθερώτρια» γαλλική «Μασσαλιώτιδα», μιλάει καθάρα από το 1792 για «το βρωμερό αίμα των εχθρών που έρχονται να μας σφάξουν». Ξέρω πως δεν καταλάβουν και πολλά πράγματα όσοι με βρίζουν, ωστόσο θα το πω: μιλώ και θα μιλώ για την Τριπολιτσά γιατί θέλω να μιλώ για τη Χίο, για το Άουσβιτς, για τη Χιροσίμα – και το αντίστροφο. Μιλώ και θα μιλώ για την Τριπολιτσά, γιατί σκέφτομαι πως η σιωπή είναι συνενοχή – και η συνειδητή σιωπή για έστω κι έναν σφαγμένο άμαχο, είναι η σιωπή για όλους τους αδικοσφαγμένους της ιστορίας. Κι ακόμη, μιλώ για την Τριπολιτσά (η φράση έχει και στόμφο και καμποση μελοδραματική ρητορεία μα την πιστεύω), γιατί κάθε σφαγή αμάχων είναι μια επικείμενη σφαγή των παιδιών μας.

    Εν μέσω όλων αυτών, δέχομαι και κάπως ευπρεπέστερες επιστολές και μηνύματα που με ρωτούν: «δηλαδή, κατά τη γνώμη σου, δεν έπρεπε να γίνει η Ελληνική Επανάσταση ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία; Έπρεπε να παραμείνουμε για πάντα σκλάβοι στους Τούρκους;». Το ερώτημα είναι απλοϊκά ανιστόρητο και δείχνει το πώς ονομάζουμε «ιστορία» την παπαγαλία συνθημάτων – στο τέλος ετούτης της παπαγαλίας υπάρχει και η ταμπέλα του προδότη ή του δειλού: όποιος δεν αποδέχεται τη σφαγή αμάχων και θεωρεί τα εθνικά κράτη μορφώματα μίσους είναι «είτε πράκτορας, είτε γεννημένος σκλάβος». (Το ανατριχιαστικό με το «γεννημένος σκλάβος» δεν είναι αυτή καθευατόν η κατηγορία· είναι το ό,τι αυτοί που την απευθύνουν λογαριάζουν τους εαυτούς ως «ελεύθερους».)

    Ωστόσο απαντώ – με την ελπίδα πως, έστω κι έτσι, ίσως μπορούμε να προχωρήσουμε στην διερώτηση ετούτου του κειμένου. Πρώτον: σαφώς και έπρεπε να γίνει η επανάσταση του λαού ενάντια στους δυνάστες Τούρκους διοικητικούς και Έλληνες κοτζαμπάσηδες, οι οποίοι με την συνεργασία του κλήρου δυνάστευαν τους κολίγους τους. Και στα Βαλκάνια των μεικτών πληθυσμών του 1821 ο μόνος πραγματικός στόχος μιας λαϊκής επανάστασης ήταν να ξεσκλαβώσει τους ανθρώπους από τον οθωμανικό ζυγό μέσα από μια Βαλκανική Συνομοσπονδία με βασικό άξονα το ανεξίθρησκο καθεστώς σεβασμού διαφορετικών θρησκειών, γλωσσών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών – κι όχι να κάνει εθνοκαθάρσεις για να δημιουργήσει το έρεισμα ενός ακραιφνούς εθνικού κράτους με προαιώνια εκίννηση και ουράνια αποστολή – και με όλα τα αντανακλαστικά δεινά που θα γεννούσε σε ολόκληρη τη Βαλκανική κάτι τέτοιο. Δυστυχώς τα Βαλκάβνια παραδόθηκαν στον εθνικισμό· και και κάθε εθνικό κράτος στο βάθος του τούνελ του υπόσχεται σκλαβιά και θάνατο: οι «πατριώτες» μιλούν για «Ελευθερία» μα λησμονούν πως τα Βαλκάνια για δυο αιώνες αιματοκυλίζονται και λεηλατούνται από εθνικά κράτη που διεκδικούν «ζωτικούς χώρους», «αρχαίες κοιτίδες» και «παμπάλαιο αίμα που ζητάει εκδίκηση»…

    Δεύτερον: καμία επανάσταση δεν νομιμοποιεί τη σφαγή αμάχων, μήτε και νομιμοποιεί εθνοκαθάρσεις όπως αυτή που έγινε στην Πελοπόννησο το 1821. Κι όποιος προσπαθεί να διαβάσει την ιστορία πέρα από τα σχολικά βιβλία (γραμμένα από υπαλλήλους εν υπηρεσία) ή από μορφώματα «για κάθε σπίτι» όπως αυτό της Εκδοτικής Αθηνών, θα διαπιστώσει ότι η σφαγή της Τριπολιτσάς και η εθνοκάθαρση της Πελοπονήσου από Τούρκους και Εβραίους δεν θεμελίωσε την ελληνική ανεξαρτησία, όπως πασχίζουν να αποδείξουν οι «πατριώτες ιστορικοί» – τουναντίον κινδύνεψε να την ακυρώσει εν τη γενέσει της. Οι «πατριώτες ιστορικοί» ξεχνούν πως την ανεξαρτησία στην Ελλάδα την αποφάσισαν οι λεγόμενες Μεγάλες Δυνάμεις, μέσα από ένα σύνθεμα διαμόρφωσης συγκεκριμένων συμφερόντων και πολύπλευρης πίεσης, πίεσης που δημιούργησαν (πρωτίστως) η συνειδητοποίηση της αδυναμίας της Πύλης να ελέγξει ικανοποιητικά την ανατολική Μεσόγειο και συνεπακόλουθα η ανάγκη δημιουργίας ενός απολύτως εξαρτημένου προτεκτοράτου στην ανατολική Μεσόγειο, η εθνοκάθαρση που επιχειρούσε ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο (η οποία θα δημιουργούσε μια υπερενισχυμένη Αίγυπτο), σε συνδιασμό με διάφορα γεγονότα που επέδρασαν στα φιλελληνικά συναισθήματα διπλωματικών κύκλων (η σφαγή της Χίου, ο θάνατος του Μπάιρον, η πτώση του Μεσολογγίου). Οι «πατριώτες ιστορικοί» σφυρίζουν αδιάφορα όταν πρέπει να πουν πως τον καιρό της ναυμαχίας του Ναυαρίνου, η επανάσταση είχε σβήσει ολοκληρωτικά – από το 1826 στην Ελλάδα δεν πολεμούσε κανένας μήτε τους Τούρκους, μήτε τον Ιμπραήμ…

    ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

  5. Ο/Η Βολταίρος λέει:

    ΣΥΝΕΧΕΙΑ από το προηγούμενο

    Η συνταγή είναι γνωστή (και δοκιμασμένη) από παλιά: όσο μεγαλύτερο είναι ένα ψέμα, τόσο πιο πιστευτό γίνεται. Ο κυρίαρχος εθνικισμός από την πρώτη στιγμή εστίασε την προσπάθειά του στο να πείσει την πλειοψηφία και κυρίως να καταγράψει στις επίσημες ιστορίες το ότι οι «πανάρχαιοι Έλληνες «ελευθερώθηκαν με δικές τους δυνάμεις αφού έδιωξαν τους εισβολείς Τούρκους». Στο κέντρο αυτής της γελοίας κατασκευής η σφαγή των αμάχων της Τριπολιτσάς κατέχει δεσπόζουσα θέση, καθώς λογαριάζεται κάτι σαν ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης, «ιστορική θεραπεία» (!) του 1453 και σίγουρα η «αφετηρία» της ελληνικής ελευθερίας. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ερμηνεία για αυτό: η σφαγή της Τριπολιτσάς ήταν ένα υπέροχο εργαλείο μίσους για τον εθνικισμό καθώς για τα επόμενα εκατό χρόνια θα βάθαινε το μίσος ανάμεσα σε Έλληνες και Τούρκους, θα έφερνε νερό στον μύλο του Τούρκικου εθνικισμού και θα απέκλειε την δυνατότρητα μεικτών κρατών – τον αιώνιο φόβο των εθνικισμών. Έτσι, συντονισμένος με το κλίμα αυτό, ο Κολοκοτρώνης, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά τη σφαγή, δεν ντρέπεται διόλου να πει καθαρά, προς όλες τις κατευθύνσεις, τι έγινε και πώς έγινε – ήταν απόλυτα πεπεισμένος πως σφάζοντας αμάχους «ελευθέρωσε» την Ελλάδα. Το ιδεολόγημα του μίσους ήταν ήδη ενεργό: η «εθνικώς καθαρή» νεότερη Ελλάδα «απελευθερώθηκε με τις δικές της δυνάμεις» αφού προηγουμένως καθάρισε τα «άγια χώματά της» από τους «μιαρούς σκύλους».

    Ο χαρακτηρισμούς των σφαγμένων αμάχων της Τριπολιτσάς ως «μιαρών σκύλων» γίνεται και σε ένα πολύστροφο ποίημα πρωτοφανούς εθνικιστικού μίσους που γράφτηκε το 1823, όπου αφιερώνεται περίπου στο ένα τέταρτο του για να περιγράψει την πτώση της «άθλιας Τριπολιτσάς» μηδενίζοντας τα θύματα και δοξάζοντας τους σφαγιαστές. Το ποίημα αυτό ονομάζεται, αλίμονο, Ύμνος εις την Ελευθερίαν και ο συγγραφέας του είναι ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της ελληνικής γλώσσας. Για χρόνια το διαβάζουμε και καμωνόμαστε πως δεν καλοκαταλάβαμε τι λέει.

    Μιλάει για μια απαίσια και στρεβλωμένη «Ελευθερία» που σφάζει αμάχους…

    3

    Ο Υμνος εις την Ελευθερίαν του Διονύσιου Κόμη Σολωμού λέγεται πως γράφτηκε μέσα σε ένα μήνα (τον Μάιο του 1823) μετά από παρότρυνση του Σπυρίδωνα Τρικούπη και δημοσιεύτηκε το 1824. Οι δυο πρώτες στροφές αυτού του Ύμνου εγιναν ο «εθνικός ύμνος» του ελληνικού κράτους – τις ξέρουμε όλοι. Σαφώς λιγότεροι έχουμε διαβάσει τις υπόλοιπες 156 στροφές όπου περιγράφονται διάφορα περιστατικά της Ελληνικής Επανάστασης – και όπου κατά καιρούς επαναλαμβάνεται η εμβληματική 2η στροφή «απ’ τα κόκαλα βγαλμένη…» – σε καθαρά ποιητικό επίπεδο μια από τις πιο μεγάλες μεταφορές που έγιναν ποτέ.. Για εκατόν ογδόντα χρόνια διαβάζουμε το ποίημα: στις 39 κεντρικές στροφές του (35-73) περιγράφεται η σφαγή της «αθλίας Τριπολιτσάς». Μα τι διαβάζουμε, λοιπόν; – η «Ελευθερία» που είναι «βγαλμένη από τα κόκαλα των Ελλήνων τα ιερά» τώρα απαιτεί την σφαγή των «μιαρών σκυλιών», των αμάχων γυναικών, παιδιών και αντρών της Τριπολιτσάς. Αλλιώς: διαβάζουμε ένα κείμενο όπου δοξολογείται η σφαγή αμάχων, όπου το αίμα είναι φύρα και η ανθρώπινη ζωή απαξιώνεται. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να είναι ύμνος στην ελευθερία – κάτι τέτοιο είναι ένας ύμνος στους δολοφόνους…

    Παρένθεση (σχεδόν επιβεβλημένη): έχω γράψει πολλές φορές πως ο Σολωμός είναι ένας από τους πιο μεγάλους ποιητές της Ευρώπης – πιθανώς ο πιο μεγάλος του ρομαντισμού. Επίσης γνωρίζω (σωστότερα: υποψιάζομαι) τι οφείλει στον Σολωμό η γλώσσα την οποία μιλώ και στην οποία γράφω – ίσως για αυτό είναι ακόμη πιο αντιφατικό να διαβάζεις από την πένα του ένα ποίημα όπου δοξολογούνται σφαγείς αμάχων. Τέλος γνωρίζω πως τις δύο πρώτες στροφές του σολωμικού ύμνου τις τραγούδησαν πραγματικοί ήρωες μπροστά στα αποσπάσματα των φασιστών (ένα μονάχα παράδειγμα, για το οποίο έχω γράψει κι άλλοτε: αυτό που τραγούδησαν οι διακόσιοι της Καισαριανής εκείνη την Πρωτομαγιά του 1944, ή αυτό που τραγούδησαν οι εξεγερμένοι του Πολυτεχνείου το βράδυ της Παρασκευής προς Σάββατο, 17 Νοεμβρίου 1973 ήταν αναμφίβολα κάτι περά από έναν εθνοφασιστικό ύμνο). Ωστόσο, η άρνηση του εθνικισμού ως μηχανισμού απανθρωπιάς προϋποθέτει αποδόμηση στερεοτύπων που συγκροτούν το εγώ ή το εμείς μας: δεν μπορώ να αρνηθώ ότι ο Ύμνος του Σολωμού είναι ένα κομμάτι από την ζωή μας – μα, δυστυχώς, είναι και το έμβλημα του εθνοφασισμού μας.

    Ας δούμε, λοιπόν, τι λέγεται και τι σημαίνεται σε εκείνες τις κρίσιμες στροφές, από την 35η μέχρι και την 73η (αντιγράφω από την έκδοση και την ορθογραφία του Λίνου Πολίτη, Ίκαρος 1986):

    Ιδού εμπρός σου ο τοίχος στέκει

    Της αθλίας Τριπολιτσάς·

    Τώρα τρόμου αστροπελέκι

    Να τις ρίψεις πιθυμάς. (στροφή 35η)

    Από την πρώτη στροφή του επισοδείου είναι καθαρό τι πρέπει να συμβεί στην «άθλια» Τριπολιτσά: δυστυχώς το «αστροπελέκι τρόμου» θα είναι μονάχα η αρχή. Πολύ γρήγορα ο ποιητής του Ύμνου απευθύνεται στους μύριους άντρες, γυναίκες και παιδιά της Τριπολιτσάς:

    Λίγα μάτια, λίγα στόματα

    Θα σας μείνουνε ανοιχτά

    Για να κλαύσετε τα σώματα

    Που θε νάβρη η συμφορά. (στροφή 38η)

    Σύμφωνα με τον ποιητή, η πρώτη «μάχη» δίνετια στο φως της ημέρας όπου «λάμπει, κόφτει το σπαθί» των Ελλήνων (στροφή 39η) ενώ οι εχθροί φεύγοντες δειλιούν και κλείνονται στο κάστρο. Η νύχτα πέφτει – μα η «μάχη» αρχίζει πάλι (στην πραγματικότητα δεν υπήρξε μάχη – υπήρξε αποκλεισμός και πείνα):

    Α! Τι νύχτα ήταν εκείνη

    Που την τρέμει ο λογισμός

    Άλλος ύπνος δεν θα γίνει

    Πάρεξ θάνατου πικρός. (στροφή 45η)

    Ακολουθεί μια σκηνή εκπληκτικής ποιητικής δύναμης – κι είναι εξαιρετικά πικρό και παράλογο να διαβάζεις τόσο μεγάλη ποίηση να δοξολογεί τόσο βάναυσα μια ανθρωποσφαγή. Ενώ «ο άδης ακαρτέρεε τα σκυλιά» (σημειώνω: τα «σκυλιά» είναι οι προς σφαγήν άμαχοι της Τριπολιτσάς), έξαφνα από τη γη πετιούνται οι μαύροι ίσκιοι όσων (Ελλήνων βέβαια) «είναι άδικα σφαγμένοι από την τούρκικη οργή»

    Τ’ ακαρτέρε. – Εφαίνοντ’ ίσκιοι

    Αναρίθμιτοι γυμνοί,

    Κόρες, γέροντες, νεανίσκοι,

    Βρέφη ακόμη στο βυζί. (στροφή 48η)

    Όλη μαύρη μυρμηγιάζει,

    Μαύρη η εντάφια συντροφιά,

    Σαν το ρούχο όπου σκεπάζει

    Τα κρεβάτια τα στερνά. (στροφή 49η)

    Τόσοι, τόσοι ανταμωμένοι

    Επετιούντο από τη γη,

    Όσοι είναι άδικα σφαγμένοι

    Από τούρκικη οργή. (στροφή 50η)

    Τι συμβαίνει, λοιπόν, εδώ: ο Σολωμός του 1823 προσπαθεί να αιτιολογήσει την επικείμενη σφαγή και προσφεύγει σε μια «οραματικής τάξεως» περιγραφή: οι ίσκιοι των Ελλήνων αδικοσφαγμένων ολόκληρης της ιστορίας πετιούνται μέσα από τη γη, προκειμένου να καταστήσουν τη σφαγή των αμάχων της Τριπολιτσάς «δίκαιη». Έχουμε εδώ, λοιπόν, μια αλλόκοτη μεταφυσική παρέμβαση από το υπερπέραν που «διψάει για εκδίκηση». Αν κανείς επιχειρούσε μια ψυχαναλυτική ερμηνεία, θα έλεγε πως το σχήμα «κόρες, γέροντες, νεανίσκοι, βρέφοι ακόμη στο βυζί» επιστρατεύεται ακριβώς γιατί αυτά ήταν κατά κύριο λόγο τα θύματα της Τριπολιτσάς – με αυτά θέλει να ρεφάρει τη σφαγή ο ποιητής του Ύμνου.

    Κι εδώ μια (ακόμη) παρένθεση: με τον ίδιο τρόπο που ο Σολωμός του 1823 επικαλείται τα φαντάσματα τα αδικοσφαγμένων για να δικαιολογήσει την σφαγή των σωμάτων, ο Κολοκοτρώνης του 1839 επικαλείται την εξίσου δραστική (ή και δραστικότερη) «θεωρία του πλάτανου». Και πάλι η αναφορά γίνεται στη δική του Διήγηση: ο ηθικός αυτουργός της σφαγής της Τριπολιτσάς αφού περίμενει επί τρεις μέρες να ολοκληρωθεί η «δουλειά» των σφαγιαστών, μπαίνει νικητής στην πόλη και κάθεται κάτω από τον ιστορικό πλάτανο της κεντρικής πλατείας όπου αναθυμάται πως εκεί έχουν κρεμαστεί τόσοι δικοί του – κι αυτό «μαλακώνει τη θλίψη του για τον χαμό των Τούρκων». Το κεντρικό επιχείρημα όλων των χασάπηδων της ιστορίας, η θεωρία της «ιστορικής ανταπόδωσης», όπου σφάζουμε βρέφη σήμερα για να πατσίσουμε μια αδικία του παρελθόντος, είναι ήδη, από τα πρώτα χρόνια της Ελληνικής Ανεξαρτησίας μια «εθνική βεβαιότητα»…

    Εξάλλου ξαναγυρνώντας στον Ύμνο του 1823 οι προθέσεις ετούτων των σολωμικών φαντασμάτων περιγράφονται σαφώς:

    Με τα μάτια τους γυρεύουν

    Όπου είν’ αίματα πηχτά,

    Και μες τα αίματα χορεύουν

    Με βρυχίσματα βραχνά, (στροφή 55η)

    Και χορεύοντας μανίζουν

    Εις τους Έλληνας κοντά

    Και τα στήθια τους εγγίζουν

    Με τα χέρια τα ψυχρά. (στροφή 56η)

    Πλέον η επικείμενη εθνοκάθαρση έχει νομιμοποιηθεί και από τα φαντάσματα. Δεν απομένει, κάπου στην 59η στροφή, να αρχίζει και η καθεαυτή σφαγή, που θα κρατήσει για δεκαπέντε στροφές:

    Κτυπούν όλοι απάνου κάτου·

    Κάθε κτύπημα που εβγή

    Είναι κτύπημα θανάτου.

    Δίχως να δευτερωθεί. (στροφή 59η)

    Κοίτα χέρια απελπισμένα

    Πως θερίζουνε ζωές

    Χάμου πεφτουνε κομμενα

    Χέρια, πόδια, κεφαλιές, (στροφή 64η)

    Και παλάσκες και σπαθία

    Με ολοσκόρπιστα μυαλά,

    Και με ολόσχιστα κρανία

    Σωθικά λαχταριστά. (στροφή 65η)

    Κάποτε νιώθει κανείς πως ακόμη και ο ίδιος ο ποιητής του Ύμνου δεν αντέχει την ίδια του την αφήγηση. Στην 66η στροφή έξαφνα ζητάει να πάψουν οι σκοτωμοί («Φτάνει· ως πότε οι σκοτωμοί;»). Γρήγορα ωστόσο επανέρχεται στο γνώριμο ρυθμό: οι σκοτωμοί θα πάψουν όταν θα αφανιστούν οι «σκύλοι» (όπου «σκύλοι» και «μιαροί» είναι οι σφαγιαζόμενοι άμαχοι).

    Ολιγότευαν οι σκύλοι,

    Και Αλλά εφώναζαν, Αλλά·

    Και των Χριστιανών τα χείλη

    Φωτιά εφώναζαν, φωτιά. (στροφή 68η)

    Λεονταρόψυχα εκτυπιούντο,

    Πάντα εφώναζαν φωτιά,

    Και οι μιαροί κατασκορπιούντο

    Πάντα εσκούζωντας Αλλά. (στροφή 69η)

    Στον 72η στροφή επιχειρείται η έσχατη προσπάθεια μηδενισμού των σφαγμένων αμάχων – μηδενισμού της αξίας τους ως σώμα και ως μνήμη. Το αίμα τους που έχει γίνει σαν ποτάμι στην πεδιάδα, μιαίνει κατά κάποιο τρόπο το «αθώο χορτάρι που πίνει αίμα αντίς για τη δροσιά». Προσοχή: η λέξη «αθώο» χρησιμοποιείται για το χόρτο, την ίδια ώρα που το αίμα 32.000 αμάχων είναι «ρυπαρό αίμα σκυλιών».

    Σαν ποτάμι το αίμα εγίνη

    Και κυλάει στη λαγκαδιά,

    Και το αθώο χόρτο πίνει

    Αίμα αντίς για τη δροσιά. (στροφή 72η)

    Η πτώση της «αθλίας Τριπολιτσάς» έχει ολοκληρωθεί. Η 74η στροφή που ακολουθεί μοιάζει με την αποθέωση του παραλόγου: το αίμα 32.000 σφαγμένων Τούρκων και Εβραίων το ήπιε το «αθώο χορτάρι», ωστόσο η Ελευθερία παραμένει «από τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά». Για το γεγονός ότι επί 39 στροφές οι (έχοντες τα «ιερά κόκαλα») Έλληνες είναι αυτοί που σφάζουν, εκκωφαντική σιωπή…

    Ετούτες οι 39 (35-73) στροφές του Ύμνου εις την Ελευθερίαν είναι πραγματικά μια μοναδική περίπτωση στην ιστορία της λογοτεχνίας, όπου ένας ποιητής αναλαμβάνει όχι μόνο να δικαιολογήσει αλλά να δοξολογήσει μια ανθρωποσφαγή αμάχων γυναικόπαιδων, θέτοντας την ποίησή του στην υπηρεσία των σφαγέων. Η λογική αντίδραση για τον ιταλόγλωσσο Σολωμό (που ήξερε καλά πως στην Ευρώπη του Διαφωτισμού δεν αρέσουν οι σφαγές αμάχων) θα ήταν να προσπεράσει τη σφαγή των αμάχων της Τριπολιτσάς – μπορούσε κάλλιστα να γεμίσει 39 στροφές με την σφαγή της Χίου και να «καθαρίσει» με όλα τα μελανά σημεία. Το ότι αποφάσισε να ενσωματώσει σε έναν ύμνο «εις την Ελευθερίαν» τη δοξολόγηση μιας σφαγής 32.000 ανθρώπων από μέρους των σφαγέων καταδεικνύει το πόσο θεμελιακή θεωρούσε (αυτός και πολλοί άλλοι) την εθνοκάθαρση της Πελοπονήσου για την ελληνική ανεξαρτησία. Επίσης καταδεικνύει πως ακόμη και για την καρμποναρική Ευρώπη του Διαφωτισμού οι αλλόθρησκοι ήσαν «μιαρά σκυλιά» που ακόμη και το αίμα τους «μιαίνει το αθώο χορτάρι». Τέλος τούτη η σολωμική επιμονή καταδεικνύει ότι η νεώτερη Ελλάδα έβαλε στα θεμέλια του νεότερου πολιτισμού τις πιο σκληροπυρηνικές εθνικιστικές και ρατσιστικές δοξασίες. Το νεό «Ελληνικό Έθνος» δομήθηκε με φαντασιώσεις μίσους και φρίκης: εφεξής «αστροπελέκια τρόμου» θα πέφταν απάνω στους εχθρούς του, τα σπαθιά των στρατιωτών του «λάμπουν-κόφτουν» όποιον βρεθεί μπροστά του, οι πρόγονοι σηκώνονται σαν ίσκιοι από τη γη και παραστέκουν σε κάθε σφαγή «σκύλων» (ελπίζω να μη χρειάζεται να ξαναθυμίσω ποιοι ονομάζονται «σκύλοι»).

    Συμπέρασμα: οι στροφές 35-73 του Ύμνου εις την Ελευθερίαν είναι ένα από τα πιο απάνθρωπα και πιο φριχτά ποιήματα της νεότερης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Σαφώς και υπήρξαν ποιητές που υποστήριξαν διαφόρους δολοφόνους και λογής φασίστες: μα προσωπικά δεν έχω διαβάσει άλλον ποιητή τέτοιου μεγέθους να δοξολογεί μέσα στην ίδια του την ποίηση τη σφαγή αμάχων από ένοπλους σφαγιαστές. Να το πω αλλιώς: και ο Πάουντ και ο Χάμσουν και ο Σέλιν υποστήριξαν με θέρμη τους Ναζί – ωστόσο κανένας τους δεν δημοσίευσε ένα ποίημα ή πεζό που να δοξολογεί τα Ες Ες περιγράφωντας αναλυτικά το πώς έβαζαν τους Εβραίους στους θαλάμους αερίων. Κι ούτε μπορούμε καλά καλά να αναρωτηθούμε το πώς θα αισθανόμασταν αν ένας Γερμανός ποιητής αποκαλούσε «μιαρά σκυλιά» τους εκτελεσμένους των Καλαβρύτων ή τους Διακόσιους της Καισαριανής δοξολογώντας τους Ναζί που τους εκτέλεσαν. Οι στροφές 35-73 του Ύμνου εις την Ελευθερίαν αποτελούν ένα αδιανόητο ηθικό στίγμα: για τον Σολωμό, για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, για την ίδια την ποίηση, για όλους μας.

    Σαν από τραγική ειρωνεία της μοίρας ο Σολωμός από το τέλος της δεκαετίας του 1820 και μέχρι και το τέλος της ζωής του πέρασε στην αντίπερα πλευρά και καταπιάστηκε με ένα αλωνάκι αδικοσφαγμένων. Στους Ελευθερους Πολιορκημένους προσπαθεί να μιλήσει από τη μεριά ετούτων των σφαγιασμένων – αυτός ο ίδιος που στον Ύμνο δικαίωσε τους σφαγιαστές. Ήταν τόσο μεγάλος ποιητής που το κατάφερε: οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι ένα ποιητικό όριο για ολόκληρη την λογοτεχνία όπου πράγματι η ψυχή ξαστοχά γλυκά τον εαυτό της – δεν νομίζω πως εδώ και εκατόν πενήντα χρόνια έχει γραφτεί τίποτε ανάλογο. Δεν πιστεύω πως στη ζωή μπορούμε να κρίνουμε τελεσίδικα ανθρώπους από ένα γραπτό τους που γράψαν στα εικοσιπέντε τους ή στα εβδομηνταπέντε τους χρόνια, υπό το κράτος οργής, αυταπάτης ή οποιασδήποτε άλλης συνθήκης ή να ρεφάρουμε «κακές» και «καλές» στιγμές τους. Ο Σολωμός κρίθηκε, κρίνεται και θα κρίνεται από το σύνολο του έργου του. Και αυτό το κείμενο δεν κρίνω τον Σολωμό: κρίνω τον Ύμνο, τις στροφές 35-73 και λέω πως είναι ένα ποίημα που δοξάζει μια ανθρωποσφαγή αμάχων, πως είναι ένα ποίημα που θρησκεύεται με το μίσος του, ένα κήρυγμα πρόδρομου όσο και θεμελιακού εθνοφασισμού.

    Κι εδώ (μια ακόμη) παρένθεση: Υπάρχουν κάμποσοι υποστηρικτές της άποψης πως στα 1821 η σφαγή αμάχων ήταν μια πρακτική ανεκτή, ηθικά επιτρεπτή ή εν πάση περιπτώσει ανήθικη μεν μα παραδεκτά αναμενόμενη, περίπου αυτονόητη. Αυτή και μόνο η ύπαρξη των Ελεύθερων Πολιορκημένων (ή η ύπαρξη του πασίγνωστου πίνακα Η σφαγή της Χίου του Ευγένιου Ντελακρουά) ακυρώνει το (έμπλεο υποκριτικού ιστορισμού) επιχείρημά τους εν τη γενέση του. Εάν οι σφαγές αμάχων του καιρού εκείνου ήταν περίπου αυτονόητες, τότε γιατί ο πίνακας του Ντελακρουά στα 1824 αναστατώνει την Ευρώπη ολόκληρη και δημιουργεί έντονο φιλελληνικό κλίμα; Εάν η ανθρώπινη ζωή αξιολόγουνταν ως «απόλυτα ασήμαντη» μπροστά στους πολιτικο-στρατιωτικούς στόχους, τότε γιατί ο αφηγητής των Ελεύθερων Πολιορκημένων δεν έχει δει τόπον ενδοξότερο από το αλωνάκι του Μεσολογγίου; Μα δυστυχώς, όπως σε όλες τις περιπτώσεις του εθνοφασισμού, βασιλεύει το πυκνό και θολό παράλογο: οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου δοκιμάζονται από όλους τους πειρασμούς της ζωής, τον Απρίλη και τον Έρωτα που χορεύουν και γελάνε, την δοξασμένη μαύρη πέτρα και το ξερό χορτάρι – αλλά οι πολιορκημένοι της Τριπολιτσάς είναι μιαροί σκύλοι που πρέπει να δεχτούν ένα αστροπελέκι τρόμου μέχρι την «δίκαιη και δοξασμένη» σφαγή τους.

    Μπορεί κανείς να πει πως ο πρόδρομος εθνοφασισμός του Ύμνου εις την Ελευθερίαν αρχίζει από τη δεύτερη στροφή όπου με ευκολία λογαριάζει πως η «Ελευθερία» βγαίνει από τα «ιερά κοκκαλα των Ελλήνων» (ως εκ τούτου υπάρχουν και «μιαρά κόκκαλα των μη Ελλήνων – ας πούμε, των Τούρκων ή των Κινέζων), ως εκ τούτου η δοξολογία της σφαγής της Τριπολιτσάς είναι απολύτως αναμενόμενη. Επί της ουσίας συμφωνώ με αυτή τη σκέψη – ωστόσο μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι ο Σολωμός σε εκείνη τη δεύτερη (και διαρκώς επαναλαμβανόμενη) στροφή αναφέρεται σε κόκκαλα αδικοσκοτωμένων (που είναι πάντοτε ιερά, είτε είναι Έλληνες, είτε οποιοιδήποτε άλλοι). Το ίδιο το ποίημα μας απαντά πως ετούτη η όποια σκέψη περί των ιερών αδικοσφαγμένων ανεξαρτήτως καταγωγής είναι μάταιος κόπος: ο Ύμνος λογαριάζει ιερούς μόνο τους αδικοσφαγμένους Έλληνες – οι αδικοσφαγμένοι Τούρκοι και Εβραίοι είναι «καύσιμη ύλη» στο όνομα της «Δικαιοσύνης». Κι όταν σφαγιάζονται, το αίμα τους «μιαίνει» αντί για δροσιά το αθώο χορτάρι».

    Οπότε απομένει να δούμε τι κάνουμε εμεις με όλα αυτά.

    4

    Τι να κάνουμε: το ερώτημα είναι παλιό και απλό – συχνά μας προκαλεί τρόμο ιδίως όταν, πέρα από μπροσούρες και οδηγίες συλλογικής καθυποταγής, εξατομικεύεται στον καθένα μας: τι μπορούμε να κάνουμε απέναντι στον δομημένο εθνικισμό μας, απέναντι σε δύο αιώνες ψεμάτων, που διαμόρφωσαν την εκπαίδευσή μας, την οπτική με την οποία βλέπουμε την ιστορία, τη λογοτεχνία, ολόκληρο τον νεολληνικό πολιτισμό, τις παιδικές μας μνήμες. Το να αντισταθεί κανείς τον εθνικισμό προϋποθέτει το να μπορεί να αρνηθεί έναν κομμάτι από τον εαυτό του, από τη ζωή του και τους δομικούς μύθους της κοινωνίας του. Ας πούμε, μια απάντηση μπορεί να είναι εκείνο το εμβληματικό ποίημα του Μιχάλη Κατσαρού: αντίσταση σε όλους και για όλα, παρελάσεις, προέδρους Εφετείων, φοβερές σημαίες των κρατών, διπλωματία, κρατική εκπαίδευση, φόρο, ως και σε μένα ακόμη που σας ιστορώ. Επίσης απάντηση μπορεί να είναι το να σκεφτόμαστε τον Όργουελ: δεν υπάρχουν ζώα περισσότερο ίσα από τα άλλα, μήτε και αίμα «δικών» μας (πχ. Ελλήνων του Μεσολογγίου) που αξίζει περισσότερο από το αίμα των «άλλων» (πχ. Τούρκων της Τριπολιτσάς). Τέλος απάντηση είναι να μην περιφρονούμε την ανθρώπινη ζωή, με λόγια και πράξεις, όσο μπορούμε. Κι ακόμη, να μην προσπερνούμε αδιαμαρτύρητα την κάθε περιφρόνηση προς την ανθρώπινη ζωή και κάθε εξαγγελία φρίκης – είτε την εκφράζει μια συμμορία έξαλλων Χρυσαυγιτών που υποδύονται τους «φιλάθλους», είτε την εκφράζει ένας πράγματι μοναδικός ποιητής που ωστόσο γράφει για «μιαρά βρέφη που μόλυναν με το αίμα τους το αθώο χορτάρι»…

    Να απαντήσουμε στις εξαγγελίες της φρίκης – σε αυτό το «Λίγα μάτια, λίγα στόματα / θα σας μείνουν ανοιχτά / για να κλαύσετε τα σώματα / που θε νάβρη η συμφορά». Δεν είναι διόλου εύκολο: έχουν επιστρατευτεί κάμποσες ακολουθίες επιχειρημάτων που νομιμοποιούν τη σφαγή αμάχων για χάρη μιας ολέθριας «Ζωτικής Ανάγκης» (στην Γερμανία του Χίτλερ οι λέξεις ήταν σχεδόν οι ίδιες: «Lebensraum» – δηλαδή «Ζωτικός Χώρος»). Μπορεί κανείς να ομαδοποιήσει αυτές τις ακολουθίες σε τρεις κατηγορίες: πρώτη από όλες στέκει η ωμή όσο και αποκρουστική θεωρία του «καταβληθέντος τιμήματος» – και δεύτερη, η επιστημονικοφανής θεωρία του «ιστορικού αναχρονισμού». Η τρίτη δεν είναι δομημένη θεωρία, είναι η συγκατάβαση: ένα θολό, πηχτό ένστικτο που απλώνεται βάθια μέσα μας…

    Σαφώς η πιο ξεκάθαρη στην επιχειρηματολογία της είναι η θεωρία του «καταβληθέντος τιμήματος». Σύμφωνα με αυτήν οι σφαγμένοι άμαχοι της ιστορίας (της Τριπολιτσάς και ολόκληρου του κόσμου) εσφαγιάστηκαν νόμιμα και δίκαια εάν οι δολοφόνοι τους πίστευαν σε κάτι «Μεγάλο και Υψηλό». Οι σφαγμένοι άμαχοι λογαριάζονται ως το καταβληθέν τίμημα – κι όσοι διαμαρτύρονται λοιδορούνται ως «διεθνιστούληδες», «δήθεν ανθρωπιστές» που λησμονούν πως «η ιστορία γράφεται με αίμα και όχι με ωραία λόγια». Η θεωρία αυτή είναι η εκφράζει την θέση του καθαρού εθνοφασισμού, αυτού που θεωρεί τον εαυτό του ως αποκλειστικό εκφράζοντα το «Δίκαιο», άρα και νομιμοποιούμενο να σφάζει γυναικόπαιδα προκειμένου να υπερασπιστεί αυτό το «Δίκαιο» – το οποίο βέβαια είναι και «Μεγάλο» και «Υψηλό».

    Είναι μια πραγματικά αποκρουσιστική ακολουθία επιχειρημάτων του εθνοφασισμού (στα οποία, διόλου συμπτωματικά, οι περισσότερες λέξεις αρχίζουν με κεφαλαίο)· την έχουμε ακούσει όλοι τόσες φορές στα σχολικά μας χρόνια, σε αφασικούς πανηγυρικούς, σε κούφια λόγια πολιτικών, σε λογίδρια και άρθρα πατριδοκαπήλων ή απλώς αλαλαζόντων δημοσιογράφων: «Στην Τριπολιτσά αποδείχτηκε ότι η Ελευθερία έχει το τίμημά της – και το τίμημα αυτό πάντοτε καταβάλλεται ποτισμένο με αίμα… Η Ελευθερία καθαγιάζει το φονικό… Η Ελευθερία κατακτιέται με βία, το Μεγάλο και το Υψηλό θέλει θυσίες… Η Ελευθερία είναι τρομερή, ολόλαμπρη, αμείλικτη, μανιασμένο θηρίο που διψά για αίμα… Η Ελευθερία είναι η Μητέρα της Ζωής που δικαιώνει τον θάνατο». Με άλλα λόγια: 32.000 σφαγμένοι άμαχοι, οι καμένες γυναίκες και τα πολτοποιημένα παιδιά, λογαριάζονται ως «τίμημα ελευθερίας». Οι σφαγείς τους είναι απόλυτα δικαιωμένοι, διότι τους έσφαξαν για κάτι που οι ίδιοι νόμιζαν πως είναι «Υψηλό». Με τον ίδιο τρόπο και την ίδια ακολουθία επιχειρημάτων μπορεί κανείς να ισχυριστεί πως οι Νεότουρκοι λογάριασαν για «τίμημα της ελευθερίας» τους ενάμιση εκατομμύριο σφαγμένους Αρμενίους, ή πως οι Ναζί προσδιόρισαν ως «τίμημα» της δικής τους «ελευθερίας» 6.000.000 εξοντωμένους Εβραίους. Τόσο καλά…

    Ως επιστέγασμα όλων αυτών των επιχειρημάτων έρχεται σχεδόν πάντοτε και η παράθεση της γνωστής φράση του Τζέφερσον: «Το δέντρο της ελευθερίας ποτίζεται με το αίμα πατριωτών και τυρράνων· είναι το φυσικό της λίπασμα». Η φράση είναι αυτή (που αδικεί τον κατά τα άλλα ουμανιστή Τζέφερσον) είναι ένας ακόμη κρίκος στην εθιμοτυπία της κτηνωδίας: όταν ο τελετουργικός φόνος αποκαλείται λίπασμα, τότε πρέπει να είμαστε έτοιμοι για κάθε είδους σφαγή. Έτσι οι ευάριθμοι υμνητές της Τριπολιτσάς (και κάθε άλλης σφαγής της ιστορίας) δοξολογούν ανθρώπους που δολοφόνησαν γυναικόπαιδα – και θεωρούν νόμιμο που το «δέντρο της ελευθερίας» του ποτίστηκε από αίμα αθώων σφαγμένων. Μα όταν λογαριάζουμε 32.000 αμάχους ως αναλώσιμη σάρκα στον «Υψηλό και Μεγάλο σκοπό μας», και με τόση δοξολογική βεβαιότητα μετατρέπουμε την σφαγή τους σε «δίκαιο» και «ηθική», τότε το Άουσβιτς (: η λογική του Άουσβιτς, η πρακτική του Άουσβιτς, η τελεολογία του Άουσβιτς) είναι κοντά μας, απελπιστικά οικεία, δική μας, πολύ πιο δική μας από όσο νομίζουμε…

    Δύο (τυχαία) δείγματα από τις αναρίθμητες δοξολογίες της σφαγής της Τριπολιτσάς συνιστούν και οι ακόλουθες δηλώσιες. Η πρώτη έχει ως εξής: «Η Άλωση της Τριπολιτσάς είναι η διαμαντόπετρα στο δαχτυλίδι της νεοελληνικής ιστορίας…». Και η δεύτερη: «Η Άλωση της Τριπολιτσάς είναι το Αγιο Δισκοπότηρο της ιστορίας μας από το οποίο μεταλαμβάνουμε και θα μεταλαμβάνουμε όλοι οι Έλληνες…».

    Τα δύο αυτά αποσπάσματα αποτελούν κατά λέξη απομαγνητοφώνηση δηλώσεων που έγιναν στην Αίθουσα της Παλαιάς Βουλής στις 22-9-2005 σε εκδήλωση για τα 184 χρόνια από την σφαγή της Τριπολιτσάς και αναμεταδόθηκαν από την κρατική Νέα Ελληνική Τηλεόραση την επόμενη ημέρα. Το πρώτο ανήκει σε έναν εν ενεργεία Υφυπουργό Πολιτισμού της Νέας Δημοκρατίας, το δεύτερο σε έναν πρώην Υπουργό Εργασίας τους ΠΑ.ΣΟ.Κ. Φυσικά είναι σαφές πως ως εκλεγόμενοι στην Αρκαδία και οι δύο πολιτικοί άντρες διαγκωνίζονται για το ποιος θα ξεπεράσει τον άλλον σε εθνοφασιστική βλακεία (ο Υπουργός του ΠΑ.ΣΟ.Κ. κ. Δημήτρης Ρέππας ως εμπειρότερος στην ανοητολογία φαίνεται να κερδίζει τον Υφυπουργό της Ν.Δ. κ. Πέτρο Τατούλη). Μα το ολέθριο δεν αφορά τα δύο συγκεκριμένα πρόσωπα και τις δηλώσεις τους (που υπέπεσαν τυχαία στην αντίληψη του γράφοντως)· το ολέθριο είναι πως εδώ και 150 χρόνια κυριάρχησε στην χώρα μας μια τέτοια κουλτούρα θεσμοθετημένης δοξολογίας του φόνου, που το να αινείς την σφαγή της Τριπολιτσάς είναι πια λόγος τετριμένος, εθιμοτυπικός. Έτσι η πρωτοφανούς ανοησίας δήλωση του τέως Υπουργού αποκτά ένα αλλόκοτη διάσταση: όντως το «Άγιο Δισκοπότηρο του Έθνους» (και όλων των εθνών του κόσμου) είναι ο τελετουργικός φόνος, η σφαγή, ο φόβος και ο θάνατος.

    Το ότι οι δηλώσεις των δύο πολιτικών δεν είναι μια εξαίρεση αλλά ο καθολικός κανόνας της συλλογικής μας κατάφασης στην απανθρωπιά, πιστοποιείται και με μια απλή έρευνα (στα ηλεκτρονικά πια) αρχεία των εφημερίδων. Μόλις στις 25 Σεπτεμβρίου του 2005 ο (έχοντας θητεία έξι μηνών) Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας επισκέπτεται την Τρίπολη και καταθέτει τα διαπιστευτήρια του στον θεμέλιο λίθο του εθνοφασισμού: «Είμαι ευτυχής γιατί είμαι εδώ σήμερα, μια ιστορική μέρα για ολόκληρο τον Ελληνισμό και το Εθνος. Το παράδειγμα των μαχητών της Τριπολιτσάς είναι συνεχώς επίκαιρο» (Ελευθεροτυπία, 26-9-2005). :Δυστυχώς η δειγματοληπτική αρχειακή έρευνα συχνά ανασύρει και περιπτώσεις πικρότερες από τον θεσμικό εθνοφασισμό ενός Προέδρου Δημοκρατίας: στις 24-9-2003 η εφημερίδα Ελευθεροτυπία «γιορτάζει» στην Τρίπολη το αφιερώμενο στην «Άλωση της Τριπολιτσάς» τεύχος του ενθέτου «Ιστορικά». Στην σχετική εκδήλωση διευθυντής της εφημερίδας Σεραφείμ Φυντανίδης δηλώνει πως είναι «η πιο συναρπαστική βραδιά από τις 16 που έχουμε ζήσει στις επισκέψεις μας στις πόλεις της Ελλάδας όπου έχουμε παρουσιάσει ειδικά αφιερώματα» – ενώ πλήθος ιστορικών μιλούν για την «σημαντικότητα της Άλωσης». Ο δήμαρχος Τρίπολης, Δημοσθένης Σωτηρόπουλος (με μια πρόταση σιδηρόδρομο) υπογραμμίζει ότι «αποτελεί καταξίωση της Τριπολιτσάς το γεγονός ότι μια μεγάλη εφημερίδα με πανελλήνια εμβέλεια και ακτινοβολία αφιερώνει ένα ειδικό ένθετό της στην Αλωση της Τριπολιτσάς, στο οποίο υπογράφουν τόσοι καταξιωμένοι επιστήμονες, οι οποίοι καταπιάνονται με την πιο σημαντική νίκη του Αγώνα της πρώτης επαναστατικής χρονιάς, που σηματοδότησε την υπόσταση του ελληνικού κράτους». Φυσικά οι εκπρόσωποι μητρόπολης και νομαρχίας απευθύνουν τον πρέποντα χαιρετισμό, ενώ η βραδιά κλείνει με πλήθος «τιμητικές πλακέτες» από μέρους του Δήμου: στους πρώην υπουργούς Κ. Λαλιώτη και Ι. Ζαφειρόπουλο, στους τότε βουλευτές Π. Τατούλη και Δ. Κωστόπουλο, στον Αρκάδα πρόεδρο του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων κ. Ανδρέα Κιντή, στην πρώην νομάρχη Αθηνών κ. Ελένη Μπεσμπέα και στους Σ. Φυντανίδη και Ι. Κοκόρη… (Ελευθεροτυπία, 24-9-2003 και 26-9-2005). Κάπως έτσι: για ακόμη μια φορά η σφαγή αμάχων γίνεται «νίκη» – και εφημερίδες, από τις οποίες κανείς θα περίμενε αντίσταση στην περιφρόνηση της ανθρώπινης ζωής (και οι οποίες, αν μη τι άλλο, επαγγέλονται αντίσταση σε θεσμοποιημένες βεβαιότητες) παραδίδονται, περίπου άνευ όρων, στην εθιμοτυπική δοξολογία του φόνου.

    Ωστόσο, πέρα από την ευθεία δικαιολόγηση των σφαγών αμάχων ως «όργανο δικαίου» υπάρχει και μία γκάμα επιχειρηματων νομιμοποίησης, δομημένων με όρους ιστορικής διαλεκτικής. Εξαιρετικά διαδεδομένη (και αρκετά επιστημονικοφανής) είναι, λόγου χάρη, η θεωρία του «ιστορικού αναχρονισμού» – οι υποστηρικτές της λένε περίπου τα ακόλουθα: «όσοι μεταφέρουν τις σημερινές τους δήθεν ευαισθησίες σε γεγονότα που έγιναν πριν από διακόσια χρόνια διαπράττουν έναν ηλίθιο και αφελή ιστορικό αναχρονισμό». Είναι το χρηστικότερο επιχείρημα του εθνοφασισμού, καθώς δεν χρειάζεται κανείς να πάρει σαφή θέση επί της ουσίας: ωστόσο για όσους το εκφέρουν οι σφαγμένοι της Τριπολιτσάς είναι «ιστορική ανάγκη», ενώ οι σφαγμένοι της Χίου είναι ιερά θύματα – ή το αντίστροφο, ανάλογα με το σε ποια μεριά του Αιγαίου έχουν μεγαλώσει. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που μιλούν με τα ζοφερότερα λόγια για την κτηνωδία των Σταυροφόρων που μπήκαν στην Κωνσταντινούπουλη το 1204 (τότε ο «ιστορικός αναχρονισμός» τους πάει περίπατο – ωστόσο επανέρχεται δριμύτερος όταν πρέπει να δικαιολογήσουν την κτηνωδία του Βουλγαροκτόνου στο Κλειδί). Επί της ουσίας, η θεωρία του «ιστορικού αναχρονισμού» προτείνει τον απόλυτο παραλογισμό (γι αυτό και χρησιμοποιείται μόνο επιλεκτικά). Αν επιχειρήσουμε τη λογική αποδοχή της, θα φτάσουμε στο ακόλουθο τερατώδες συμπέρασμα: κάθε τετελεσμένο γεγονός είναι δικαιολογημένο ακριβώς γιατί τελέστηκε, γιατί αποτελεί μέρος της ιστορικής διαδοχής – ως εκ τούτου η κριτική μας σε οποιαδήποτε εκατόμβη της ιστορίας (είτε είναι η σφαγή των Μηλίων και συνέβη πριν από δυομιση χιλιάδες χρόνια, είτε είναι η βόμβα της Χιροσίμα και συνέβη το 1945) είναι εκ των προτέρων άκυρη. Το σχήμα πάει τρενάκι: άκυρη η κριτική μας, άρα άκυρη η όποια μνήμη μας επί των γεγονότων, άρα άκυρη και η ίδια η ιστορία – εν τω μεταξύ το «αθώο χορτάρι πίνει το αίμα»…

    Υπάρχει, βέβαια, και μια ακόμη αποδοχή του εθνοφασισμού, θολή και βουβή, ριζωμένη στο υποσυνείδητο και (για αυτό) πολύ καθολικότερη: είναι η συγκατάβαση, ετούτο το τρομερό «ναι-εγινε-μα-τι να-κάνουμε». Ο Αλμπέρ Καμί στα Γράμματα σε έναν Γερμανό φίλο, γράφει: Αυτή είναι η μεγαλύτερη διαφορά μας: δεχτήκατε με συγκατάβαση την απελπσία. Μίλησα πριν για το Άουσβιτς: αλίμονο, γύρω από τα στρατόπεδα που καίγονταν άνθρωποι, κάποιοι άλλοι άνθρωποι σηκώνονταν το πρωί, πήγαιναν στις δουλειές τους, έτρωγαν για βράδυ, έκαναν έρωτα, έπεφταν για ύπνο. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν την βεβαιότητα πως ήταν αθώοι, επί της ουσίας όμως δέχονταν την απελπισία με την ακόλουθη συγκατάβαση: «οι καμινάδες καπνίζουν-εμείς δεν ξέρουμε-έτσι είναι η ζωή». Παρόμοια κι εμείς επιστρατεύουμε τη συγκατάβαση για να μπαλώσουμε την παλιά φρίκη: «εντάξει μωρέ και με την Τριπολιτσά», λέμε, «ένας πόλεμος ήταν πριν από διακόσια χρόνια, έγιναν και μερικές αγριότητες, μερικά έκτροπα, τι να κάνουμε, έτσι είναι η ζωή». Όχι, δεν είναι έτσι η ζωή· έτσι είναι η συνενοχή.

    Συχνά γυρνούμε στην ποίηση, όχι για να διαβάσουμε δοξολογίες σφαγών μα για να (ξανα)σκεφτούμε τις λέξεις. Θυμάμαι τον στίχο του Ελύτη: θάλασσα λανθασμένη δεν γίνεται. Σε όσους τον έχουμε διαβάσει (σε όσους γνωρίζω εγώ τουλάχιστον) ο στίχος αυτός ασκεί μια ακατανίκητη γοητεία, όχι τόσο για αυτό που λέει, όσο για την απόφαση με την οποία το λέει: ναι, θάλασσα λανθασμένη δεν γίνεται – και καμία εξουσία, καμία ισχύς, καμία δύναμη δεν μπορεί να μας επιβάλει το αντίθετο. Ωστόσο, θαρρώ πως είναι καιρός να πάρουμε κι άλλες αποφάσεις, πιθανώς λιγότερο ποιητικά διφορούμενες, και σίγουρα περισσότερο πεζές όσο και πικρές, σημαντικές ωστόσο για να μην γερνούμε με χαλασμένες λέξεις και φενακισμένες διακηρύξεις, ψευτιές και παρωπίδες, κακοφορμισμένες μνήμες και παμπάλαιες ασκήσεις μίσους. Το κείμενο τελειώνει και η απόφαση απομένει στα χέρια μας: να μην δεχόμαστε με συγκατάβαση την απελπισία. Οι άνθρωποι που σφαγιάζουν γυναίκες και παιδιά είναι για πάντοτε σκλάβοι – αλίμονο, συνειδητά ή ασυνείδητα, σκλάβοι είμαστε και όσοι τους χειροκροτούμε. Γιατί, παρόμοια με τη λανθασμένη θάλασσα, ελευθερία που σφάζει αμάχους δεν γίνεται.

    (Μια πρώτη μορφή αυτού του κειμένου δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Μακεδονία της Κυριακής, στις 10-4-2005, 17-4-2005 και 24-4-2005. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο Σημειώσεις για το τρεμάμενο σώμa που εκδόθηκε τον Μάιο του 2006 στη σειρά «Αντιρρήσεις» των εκδόσεων Τυπωθήτω.)

  6. Ο/Η Ιωάννης Δάσκαλος λέει:

    Προ δεκαετιών, είχα διαβάσει την «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» τού Φίνλεϋ σε έκδοση Τολίδη μετάφραση Αλίκης Γεωργούλη με σχόλια Τάσου Βουρνά.
    Για την πληρότητα του θέματος, θα επιθυμούσα να παραθέσω την υποσημείωση (του Τάσου Βουρνά) στη σελ. 256 α΄ τόμου:

    * [Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὁ ἑβραϊκὸς ὄχλος στὴν Πόλη ἔσερνε στοὺς
    δρόμους τοῦ Φαναριοῦ τὸ πτῶμα τοῦ Πατριάρχη Γρηγορίου τοῦ Ε΄. Ὅσα εἶ-
    χαν γραφεῖ εἶναι φαντασίας καὶ φανατισμοῦ γεννήματα. Σύμφωνα μὲ τὶς
    νεώτερες ἔρευνες μόνο τρεῖς Ἑβραῖοι, οἱ Μουτάλ, Μπιταχῆ καὶ Λεβῆ, δέ-
    χτηκαν τὴν προσταγὴ τοῦ Μεγάλου Βεζύρη Μπεντερλῆ Ἀλῆ πασᾶ καὶ πῆ-
    ραν τὸ πτῶμα τοῦ Γρηγορίου καὶ τὸ ἔρριξαν στὴ θάλασσα. Οἱ τουρκικὲς πη-
    γὲς διασώσανε καὶ τὰ λόγια τοῦ Τούρκου Μεγάλου Βεζύρη: «Καλῶς ἤρ-
    θατε, ὦ Ἑβραῖοι (Χόσε γκελντενί), νά, κρεμάστηκε ὁ κοινός μας ἐχθρός.
    Πετάξτε τον στὴ θάλασσα, σᾶς τὸ διατάσσω!» (βλ. M. Franco: Les
    Juifs dans l᾽ Empire Ottoman au dix-neuvieme siècle, στὴ
    Revue des Etudes Juives τ. 26, (1893) σ. 111 καὶ πέρα. Βλ. καὶ
    καθηγητοῦ Ἀνδρεάδου: Ἀνακοίνωση στὴ συνεδρία τῆς Ἀκαδη-
    μίας Ἀθηνῶν (14 Φεβρ. 1926) καὶ Πρακτικὰ τ. ΣΤ (1929) σ. 35 – 36].

    Διευκρινίζω ότι αφενός ο σχολιασμός του Βουρνά γίνεται μέσα σε αγκύλες [ ] ώστε να διαφέρει απ’ αυτόν του Φίνλεϋ και αφετέρου διατήρησα την αυθεντική ορθογραφία γι᾽ αυτό και τα λάθη στα γαλλικά (κάποιες παραλείψεις τόνων).

    • Ο/Η Po λέει:

      Σας ευχαριστούμε πολύ για το πολύτιμο σχόλιο σας.

    • Ο/Η Γιάννης λέει:

      «Παρένθεση (σχεδόν επιβεβλημένη): έχω γράψει πολλές φορές πως ο Σολωμός είναι ένας από τους πιο μεγάλους ποιητές της Ευρώπης – πιθανώς ο πιο μεγάλος του ρομαντισμού».. Και μόνο οι στοίχοι που παραθέτει ο Θανάσης Τριαρίδης, είναι ικανοί να αποδείξουν πόσο ασήμαντος ποιητής υπήρξε ο Διονύσιος Σολωμός. Αλλά, θα παραθέσω και εγώ μερικούς ακόμα από ποιήματα του:
      ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ
      Ακου ένα όνειρο ψυχή μου,
      και της εμορφιάς θεά
      Μου εφαινότουν ΄όπως ήμουν
      Μετ΄εσένα μία νυχτιά
      Σ’ ένα ωραίο περιβολάκι
      περπατούσαμε μαζί
      Ολα ελάμπανε τ’ αστέρια
      Και τα κοίταζες εσύ.κλπ…
      Ο ΘΑΝΑΤΟς ΤΟΥ ΒΟΣΚΟΥ
      Να μια βοσκούλα στο βουνό που κάθεται και κλαίει
      Και τα παράπονα η σπηλιά γλυκά τα ματαλέει:
      εψές μου απέθανε ο βοσκός, και τέσσεροι στον ώμο
      Μου τον πήραν τέσσεροι στον ύστερο του δρόμο κλπ…
      Η ΑΓΝΩΡΙΣΤΗ
      Ποιά είναι τούτη
      Που κατεβένει
      Ασπροντυμένη
      Οχ το βουνό;
      Τώρα που τούτη
      Η κόρη φαίνεται
      το χόρτο γένεται
      Άνθι απαλό κλπ
      Η ΞΑΝΘΟΥΛΑ
      Την είδα την Ξανθούλα
      την είδα ψες αργά,
      που εμπήκε στην βαρκούλα
      να πάει στην ξενιτιά κλπ
      Η ΕΛΛΑΔΑ
      Η Ευρώπη την κοιτάει πώς θε να πράξει
      Της Ευρώπης κοιτάει κατά τα μέρη
      Χωρίς όψη το πρόσωπο να αλλάξη
      Απάνου εις την ρομφαία βάνει το χέρι
      Βασιλικά και με πολέμιαν τάξη
      Εκαμε νεύμα, όπου έλεγε: Ακαρτέρει.
      Και μετά την Ασια φριχτογυρίζει,
      Το δάχτυλο κινάει και φοβερίζει.
      Ειναι αυτό που λέει ο Γ. Ρίτσος (ο Σολωμός του ΚΚΕ): τέτοια ποιήματα σου φτιάχνουμε εκατό την ώρα..

      Σ’ ότι αφορά το ποίημα του «Ελεύθεροι πολιορκημένοι», δεν αποτελεί εξαίρεση, του κάτου του μετρίου ταλέντο του.
      Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·
      Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.
      Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει·
      Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:
      «Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω γω στο χέρι;
      Οπού συ μου ‘γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».
      Υπάρχει σ’ αυτούς τους στίχους, η λεγόμενη μεγάλη ποίηση;
      Γιατί όμως εμείς, έχουμε περί πολλού αυτό το έργο του Σολωμού;
      Γιατί το Ρωμαίικο, αρέσκεται να του χαιδεύουν τα αυτιά. Να το επαινούν, για ηρωισμούς, αγάπη στην Ελευθερία καί άλλα τέτοια.
      Υπάρχει ακόμη ένας λόγος. Με τον οποίο θέλουμε να κρύψουμε, κάτι σκοτεινό στην ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου. Οτι υπήρχε τρόπος να σωθούν οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου. Με την έγκαιρη επιβίβαση τους, σε πλοία. Αλλά δεν υπήρχαν χρήματα λέει..
      Και τι έκανε ο Δ. Σολωμός, κατά την διάρκεια της πολιορκίας; Καθώς γευμάτιζε στην Ζάκυνθο και άκουγε τα βαριά κανόνια των τουρκοαιγυπτίων, βαριαστέναζε και έλεγε: Βάστα καημένο Μεσολόγγι (!)
      Λοιπόν, ο Σολωμός είπε πως εθνικόν είναι το αληθές. Και η ιστορική αλήθεια είναι πως ο Σολωμός, δεν είναι μεγάλος ποιητής. Ούτε καν μέτριος. Αλλά αυτό δεν είναι το σημαντικότερο. Προσωπικά δεν με ενοχλεί οι νεοέλληνες, να τον θεωρούν μεγάλο ποιητή.
      Αυτό που ενοχλεί, είναι ότι το δεχόμαστε άκριτα. Το πιστεύουμε, χωρίς να έχουμε διαβάσει το έργο του. Οτι αποτελεί μέρος του φαντασιακού μας σαν έθνος, το οποίο ελάχιστη σχέση έχει με την πραγματικότητα. Ο μύθος, γύρω από τον Δ. Σολωμο που τον δεχόμαστε σαν εθνικό ποιητή, είναι άλλη μία απόδειξη ότι σαν πρόσωπα αλλά και σε εθνικό επίπεδο, πασχουμε από αυτοσυνειδησία. Δεν έχουμε επαφή, με την ιστορική μας πραγματικότητα. Και αυτό μας κάνει επιρρεπείς στην πόρωση..

    • Ο/Η Άγριος λέει:

      Η αναφορά τού Moses Franco:
      «L’exécution de Grégoire, patriarche grec de Constantinople,
      fut indirectement la cause du massacre de plusieurs milliers de
      Juifs. Voici ce qu’ont rapporté sur cet événement quelques témoins
      oculaires. En 1821, les Grecs insurgés avaient capturé dans
      l’Archipel un vaisseau venant de la Mecque et avaient maltraité
      les passagers, le mollah de la Mecque et son harem. Ces cruautés,
      exercées sur des femmes enceintes et sur un vieillard vénéré pour
      son haut rang dans la magistrature ottomane, excitèrent au der-
      nier degré l’indignation des musulmans. Le 27 avril 1821, premier
      jour de la Pâque chrétienne, le Grand-Vizir Benderli-Ali-Pacha
      se rendit chez le Patriarche de Fanar, suivi d’un bataillon de Ja-
      nissaires. Par l’ordre de Benderli, le Patriarche fut saisi et pendu
      en présence de la foule, à la porte de son palais.
      Aux assistants, composés surtout de Grecs, étaient venus se
      mêler quelques Juifs, que la curiosité seule avait attirés. Benderli-
      Ali-Pacha les ayant remarqués, les interpella en ces termes:
      “Soyez les bienvenus (hoche gueldeniz), vous, Juifs! Le voilà
      pendu, votre ennemi et le nôtre! Traînez-le à la mer; je vous
      l’ordonne.”.
      De gré ou de force, trois Israélites dont la chronique a conservé
      les noms : Moutal, Bitchachi et Lévy, traînèrent le cadavre
      jusqu’au rivage de la Corne d Or. Ce simple fait donna naissance
      à une légende absurde. Les Grecs firent d’abord circuler le bruit
      que les Juifs avaient inspiré au gouvernement l’idée de ce meurtre.
      Puis, quand cette nouvelle arriva en Grèce, elle avait été tellement
      exagérée qu’on racontait que c’étaient les Israélites de Constanti-
      nople qui avaient pendu le Patriarche. On estime à 5,000 le
      nombre des Juifs massacrés à cette occasion, en Morée, par la po-
      pulace grecque. Il se trouve encore des historiens grecs qui rap-
      portent cette histoire avec des réflexions peu obligeantes pour nos
      coreligionnaires.».

      Η αναφορά τού καθηγητή Ανδρέα Ανδρεάδη:
      «Πασίγνωστον εἶναι ὅτι οὐδὲν συμβεβηκὸς ἐγέννησε παρ’ ἡμῖν τόσην πικρίαν ὅσον ἡ συμμετοχή Ἰουδαίων εἰς τὸ μαρτύριον Γρηγορίου τοῦ Ε΄. Ὁ M. Franco ἐν μελέτῃ περὶ τῶν Ἑβραίων ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ κατὰ τὸν δέκατον ἔνατον αἰῶνα ἀπέδειξεν ὅτι οἱ ρίψαντες τὸ πτῶμα τοῦ Πατριάρχου Ἑβραίοι ἦσαν μόνον τρεῖς (3) καὶ ὅτι ἐνήργησαν τῇ ρητῇ διαταγῇ αὐτοῦ τοῦ Μεγάλου Βεζύρου Μπεντερλῆ – Ἀλῆ πασά, ὅστις ἰδῶν Ἑβραίους μεταξὺ τῶν περὶ τὴν πύλην τῶν Πατριαρχείων ὄχλου, προσηγόρευσεν αὐτούς ὡς ἐξῆς: “Καλῶς ἤλθατε (hoche gueldeniz), ὦ Ἰουδαίοι. Ἰδοῦ ἀπηγχονίσθη ὁ κοινός μας ἐχθρός. Ρίψατέ τον εἰς τὴν θάλασσαν, σᾶς τὸ διατάσσω”».

  7. Ο/Η Λητώ λέει:

    Από το γυμνάσιο έχω κρατήσει μόνο 2 βιβλία: τη Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής της πρώτης του Αχιλλέως Τζαρτζάνου («εν πομπή και παρατάξει – μπαίνει ο Τζάρτζανος στην τάξη – και στην έδρα του καθίζει – και το μάθημα αρχίζει) και την Ιστορία της έκτης (έχουμε και κάποια ηλικία) κάποιων Χ. Θεοδωρίδου – Α. Λαζάρου. Το βιβλίο της Ιστορίας το κράτησα, αν και και γέμει σφαλμάτων, διότι είχαμε ένα ρέκτη φιλόλογο-ιστορικό (χάρις σ’ αυτόν αγάπησα την Ιστορία) που μας είχε βάλει να κάνουμε τις μύριες όσες διορθώσεις πάνω στο βιβλίο. Στο θέμα μας, στη σελ. 274 αναγράφεται «…παρεδόθη εἰς τοὺς Ἑβραίους, οἱ ὁποίοι τὸ ἔσυραν διὰ τῶν ὁδῶν τοῦ Φαναρίου χλευάζοντες καὶ βλασφημοῦντες καὶ τὸ ἔρριξαν εἰς τὴν θάλασσαν.». Λοιπόν, μας έβαλε να αντικαταστήσουμε τη λέξη «τοὺς» με τη λέξη «τρεῖς», να προσθέσουμε «κατ’ ἐντολήν τοῦ Μ. Βεζύρη» και να διαγράψουμε τις λέξεις «τὸ ἔσυραν διὰ τῶν ὁδῶν τοῦ Φαναρίου χλευάζοντες καὶ βλασφημοῦντες καὶ». Επομένως, στο βιβλίο μου (όπως είχε διορθωθεί) διαβάζω: «παρεδόθη εἰς τρεῖς Ἑβραίους, οἱ ὁποίοι κατ’ ἐντολήν τοῦ Μ. Βεζύρη τὸ ἔρριξαν εἰς τὴν θάλασσαν.»! Εδώ και 10ετίες, αν και αγνοούσα ονόματα και λεπτομέρειες, θεωρούσα αυτονόητο (μου είχε εντυπωθεί) ότι μόνον 3 ισραηλίτες είχαν πάρει το πτώμα και το είχαν πετάξει στη θάλασσα.

    • Ο/Η Λητώ Βρακάκη, ενδοκρινολόγος λέει:

      Oι 3 Εβραίοι, από την πλέμπα προφανώς των Εβραίων που κατά κανόνα ήταν νοικοκυραίοι, αν μπορούσαν ας κάναν κι αλλιώς.
      Οι Οθωμανοί είχαν δώσει άσυλο στους Εβραίους που καταδιώκονταν άγρια στα χριστιανικά βασίλεια και που η Ορθόδοξη Εκκλησία του βρίζει και σήμερα συκοφαντικά μέσα από τα εκκλησιαστικά και λειτουργικά της κείμενα.

      • Ο/Η Γερμανοφιλλανδοαγγλοαμερικανοεβραιοτσολιάς λέει:

        Από όλες, λοιπόν, τις πηγές αποδεικνύεται (και καταδεικνύεται) ότι μόνον 3 ισραηλίτες πήραν, απλά, το πτώμα του πατριάρχη [αυτού που είχε αφορίσει (δις) τους Σουλιώτες, καθώς και τον Υψηλάντη, τον Σούτσο και όλους τους Φιλικούς] επειδή έτυχε να βρίσκονται εκεί (μαζί με άλλους περίεργους), διατάχθησαν και δεν είχαν άλλη επιλογή [δεν μπορούσαν να μην υπακούσουν τη διαταγή του μεγάλου βεζύρη (πρωθυπουργού)].
        Εδώ, βλέπουμε και ότι το ποσοστό των σημερινών εκπαιδευτικών που αγαπούν τη δουλειά τους είναι σαφώς μικρότερο με αυτό των παλαιών. Πολλάκις έχω διαφωνήσει με σημερινούς εκπαιδευτικούς, που «οχυρώνονται» πίσω από την ατάκα: «έτσι το γράφει το σχολικό βιβλίο». Μα, το σχολικό βιβλίο το έγραψε ένας μπούρδας που, με μέσον, πήρε τη σύμβαση έργου (υπάρχουν και ελάχιστες εξαιρέσεις – γι’ αυτό και είναι εξαιρέσεις). Όσον αφορά το συγκεκριμένο βιβλίο των Θεοδωρίδου και Λαζάρου, ο ένας (δεν θα γράψω ποιος) από τους δύο είχε καλή φήμη· οι εξηγήσεις είναι δύο: α΄ ήταν κι αυτός μπούρδας και, τεχνηέντως, είχε δημιουργήσει αυτή την καλή φήμη (στην Ελλάδα ζούμε), β΄ όντως ήξερε ιστορία αλλά δεν ασχολήθηκε καθόλου με τη συγγραφή του βιβλίου (έβαλε το όνομα του, ανέθεσε τη συγγραφή στον άλλο, που ήταν καταφανώς μπούρδας, και ούτε καν έκανε τον κόπο να κοιτάξει τί είχε γραφεί).
        Επίσης, αυτή η ρατσιστική προπαγάνδα (περί «εβραϊκού όχλου») έδωσε «άλλοθι» (αν είναι δυνατόν) σε κάποιους ελληναράδες να «δικαιολογούν» (!) τις μετέπειτα σφαγές ισραηλιτών. Με πρόφαση αυτό το «γεγονός» επακολούθησε σφαγή ισραηλιτών ακόμη και στην … Οδησσό. Μη ξεχνάμε ότι αφενός κατά την άλωση του Αγρινίου, ενώ ελάχιστοι μουσουλμάνοι σφαγιάσθησαν, όλοι σχεδόν οι ισραηλίτες σφαγιάσθησαν και αφετέρου κατά την άλωση της Τριπόλεως, εκτός της γνωστής σφαγής όλων σχεδόν των μουσουλμάνων [γεγονός που απογοήτευσε και μετέστρεψε πολλούς φιλέλληνες (μεταξύ αυτών και ο Goethe)], και όλοι σχεδόν οι ισραηλίτες σφαγιάσθησαν.
        Τέλος, θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναφέρω μία σύγχυση που επιχειρείται από πολλές ρατσιστικές sites και blogs. Επειδή κάποιοι σαν εσάς πάρα πολύ σωστά αγωνίζεσθε να λάμψει η ιστορική αλήθεια (και σας συγχαίρω) μερικοί ρατσιστές προσπαθούν να δημιουργήσουν σύγχυση στο internet με την προβολή του ψευδούς ισχυρισμού ότι οι Μουτάλ, Μπιταχή και Λεβή ήταν δήθεν οι επικεφαλής του «εβραϊκού όχλου»· γεγονός ψευδέστατο. Βέβαια, όταν επί 197 έτη ο κόσμος έχει «βομβαρδισθεί» ότι ο «εβραϊκός όχλος» (γιατί;) «σκύλευσε» το πτώμα του πατριάρχη και έχει γραφεί ακόμη και σε σχολικά βιβλία ότι το έσυραν στους δρόμους «χλευάζοντες καὶ βλασφημοῦντες», μην έχουμε την απαίτηση ο κάθε άνθρωπος να ασχοληθεί και να ψάξει την αλήθεια.

  8. Ο/Η Epaminondas Papayannis λέει:

    Ευχαριστώ αφενός το ιστολόγιο για τη φιλοξενία και αφετέρου όλες και όλους που είχαν την υπομονή να διαβάσουν ό,τι έγραψα και, ιδίως, να με τιμήσουν σχολιάζοντας.
    Δράττομαι τής ευκαιρίας να επισημάνω και ότι όσες και όσοι επισκέπτονται το παρόν ιστολόγιο διαθέτουν επίπεδο πάρα πολύ ανώτερο από το μέσο όρο· σοβαρά (και δεν σάς κάνω πλάκα), νοιώθω εαυτόν τυχερό (και) διότι από κάποια σχόλια έμαθα γεγονότα που αγνοούσα.

    Και βέβαια, αν και τα ευκόλως εννοούμενα (πρέπει να) παραλείπονται, θα επιθυμούσα να τονίσω (και) προς άρση κάθε παρεξηγήσεως ότι ο George Finlay, LL.D. ήταν (αναμφισβήτητα) φιλέλλην. Αγαπούσε την Ελλάδα, διάλεξε να ζήσει στην Ελλάδα (αυτό το «χαμό») και πέθανε στην Αθήνα (ο τάφος του είναι στο α΄ νεκροταφείο). Η «Ιστορία τής Ελληνικής Επανάστασεως» βρίθει ρομαντικών δειγμάτων γραφής που καταδεικνύουν την αγάπη του για τον ελληνικό λαό. Δεν θα είχε νόημα και θα αποτελούσε άσκοπη απώλεια χρόνου να παραθέσω όσα καλά έγραψε (αυτά τα θέλουν μόνον οι ελληναράδες). Επέλεξα όσα (πάρα πολύ ορθώς) επισήμανε για τα ελαττώματα, για την προβληματική νοοτροπία και για το (διαχρονικό) μπάχαλο που επικρατούσε (και, συνεχίζει να, επικρατεί). Αντί να χαϊδεύουμε αυτιά, πρέπει να αναγνωρίζουμε τα μεμπτά.

  9. Ο/Η Frixos λέει:

    @Γιαννης 7-6-18 8:03
    Το αν ο Σολωμος ειναι …μεγαλος ποιητης ή όχι, αποτελει μεγαλη συζητηση. Κατ΄αρχην θα πρεπει να τον κρινουμε μεσα στο πλαισιο της εποχης του και σε συγκριση με τους αλλους ποιητες που υπηρχαν τοτε.
    Θα πρεπει επισης να λαβουμε υπ΄οψιν το γεγονος ότι ηταν Ιταλοτραφης και δεν ηξερε ελληνικα, με αυτά τα λιγα ελληνικα που εμαθε σε μεγαλη ηλικια επικοινωνησε τις σκεψεις και τα συναισθηματα του εμμέτρως. Αυτό ειχε σαν αποτελεσμα να γραψει σε απλη καθομιλουμενη γλωσσα, χωρις λογιοτατισμους που χρησιμοποιουσαν οι ποιητες (Καλβος κλπ).
    Υπαρχουν ποιηματα του που πραγματικα θυμιζουν παιδικους στιχους και σχεδον δεν διαβαζονται. Όμως η απλη γλωσσα πολλες φορες είναι θησαυρος, στους «Ελευθερους Πολιορκημενους» υπαρχει τετοιος στιχος:
    «Και μες της λιμνης τα νερα που πεταξε με ασπούδα*
    επαιξε με τον ισκιο της γαλαζια πεταλουδα»

    *ασπούδα = χωρις να σκεφτεται, χωρις σπουδη, ανεμελα

    Δεν νομιζω ότι θα μπορουσε να εκφραστει με ποιο καποιον διαφορετικο τροπο αυτή η μαγικη -και μεγαλιωδης στην απλοτητα της- στιγμη και εικονα!

    Αν λοιπον για κατι εχει μεινει στην ιστορια ο Σολωμος είναι επειδη (κυριολεκτικα) διαμορφωσε τη συγχρονη γλωσσα.

    Οσο για τις ιδεες και τα νοηματα που επικοινωνει με την ποιηση του, θα πρεπει να σημειωθει ότι τοτε ο εθνι(κι)σμος ηταν ένα διεθνες προοδευτικο κινημα καθως εξεφραζε την αναγκη της δημιουργιας των εθνικων κρατων, που τοτε ηταν απαραιτητα για να περασει η ανθρωποτητα από την φεουδαρχικη οικονομια στον καπιταλισμο, αφου οι πολυεθνικοι σχηματισμοι (Αυστροουγγρική και Οθωμανικη αυτοκρατορια) αντιπροσωπευαν το παλιο που πεθαινε και ηταν ακαταλληλα «οχηματα» για μια τετοια μεταβαση.

  10. Παράθεμα: Ο μύθος της αέναης Ελληνικής Μακεδονίας | Ροΐδη και Λασκαράτου Εμμονές

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.