Ο γάμος του Ένγκελς

[Με αφορμή την ταινία «Όταν ο Μαρξ συνάντησε τον Ένγκελς»]

του Αναγνώστη Λασκαράτου
Η ταινία (‘The Young Karl Marx’ ο αυθεντικός τίτλος), κάνει αναφορά και στην ερωτική σχέση του Ένγκελς με δυο αδελφές, μια πτυχή της ζωής του που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή στην Ελλάδα. Να πω εισαγωγικά πως αξίζει να δει κανείς αυτό το φιλμ, που δείχνει την εξαθλίωση του προλεταριάτου, την ιστορική αναγκαιότητα του εργατικού κινήματος, την αναλγησία της μεγαλοαστικής τάξης της εποχής και ιδιαίτερα αυτών που καρπώνονταν τα πλούτη που δημιούργησε η ιστορική εξέλιξη της βιομηχανικής επανάστασης. Η φιγούρα του Ένγκελς, του ιδεολόγου γιού ενός σκληρού βιομήχανου υφαντουργίας κυριαρχεί στην ταινία μαζί με αυτήν του Μαρξ, που στηρίζεται οικονομικά από τον φίλο του και φυτοζωεί με την πολύτεκνη οικογένειά του, προϊόν του έρωτά του με την  αριστοκράτισσα Jenny von Westphalen, η οπoία αποκηρύχτηκε από τους δικούς της με αυτόν το γάμο με έναν Εβραίο και επαναστάτη. Η ταινία λειτουργεί και ως μια υπόμνηση πως ανεξάρτητα από τη θλιβερή κατάληξη των κομμουνιστικών καθεστώτων, η αφετηρία του Μαρξισμού περιέχει ένα βαθύτατο ηθικό και ουμανιστικό περιεχόμενο, είναι τέκνο του Διαφωτισμού και δείχνει τι Κόλαση θα ήταν η ανθρωπότητα χωρίς όλους αυτούς τους Επαναστάτες, θεωρητικούς και πρακτικούς, που προσπάθησαν να εντοπίσουν τις αιτίες της κοινωνικής αδικίας και να πολεμήσουν τον αφόρητο πόνο που αυτή γεννούσε και γεννά μέχρι σήμερα, ακόμη και στην Ευρώπη, σε πολύ μικρότερο βαθμό ασφαλώς. Το μόνιμο βέβαια ερώτημα είναι πως μπορεί να χτυπηθεί η τραγωδία του τρίτου κόσμου και να επιταχυνθεί η πορεία της ανθρωπότητας προς έναν καλύτερο κόσμο, για όσους τουλάχιστον το πιστεύουν και θέλουν την πρόοδο.

Ο Φρίντριχ Ένγκελς της δεκαετίας του 1840 ήταν ένας κοινωνικός και γλωσσομαθέστατος νεαρός άνδρας, λάτρης του ποτού, της γυναίκας και δυστυχώς και του κυνηγιού της αλεπούς (“Engels, the Red who rode to hounds”-‘ΤheTelegraph’, 2.5.2009), το οποίο εγώ προσωπικά είναι το μόνο στίγμα που βρίσκω σε μια πράγματι φωτεινή προσωπικότητα. Ο πατέρας του τον έστειλε  στην Αγγλία τέλη του 1842, για να αναλάβει το εκεί οικογενειακό εργοστάσιο και για να προστατεύσει τον ριζοσπάστη γιό από τη πρωσική αστυνομία. Σε ότι αφορά στη σεξουαλική ζωή του Ένγκελς, κάποιοι επισημαίνουν αντιφάσεις. Ο αναμφισβήτητος φεμινισμός του, σκοντάφτει ενδεχομένως σε πτυχές της ιδιωτικής του ζωής, αν αυτές κριθούν κακόπιστα. Ο Tristram Julian William Hunt, ένας πρώην βουλευτής του Εργατικού κόμματος, ιστορικός, λέκτορας του Queen Mary University of London και τακτικός συνεργάτης των έγκυρων Guardian και Observer, σε άρθρο του («Tristram Hunt on Friedrich Engels–ένας παράξενα διαφωτισμένος σεξιστής»,  The Guardian, 29 April 2009), που το βρίσκουμε και  στο βιβλίο του «The Frock-Coated Communist: The Revolutionary Life of Friedrich» Εngels, τον παρουσιάζει σαν επίμονο κυνηγό γυναικών, που καταδίκαζε την πορνεία και που αν και αποδοκίμαζε την εργατική εκμετάλλευση των γυναικών άντλησε πιθανότατα τις δυο ερωμένες του από την επιχείρηση του πατέρα του. Μάλιστα τον κατηγορεί πως έμπλεξε με μια σειρά από Γαλλίδες φιλενάδες που τις παρομοιάζει με πόρνες, στη διάρκεια της σύντομης διαμονής του στο Παρίσι (1844) και πως έγινε αποδέκτης κατηγορίας βιασμού την οποία ο ίδιος απέκρουε με οργή. Στην ίδια εφημερίδα έχει απαντήσει 8 ημέρες μετά (7.5.),  o δημοσιογράφος και συγγραφέας John Green, («Engels: A Revolutionary Life»), παλιός συντάκτης του μαρξιστικού περιοδικού τέχνης Artery, πρώην τηλεοπτικός παραγωγός ντοκιμαντέρ και υπεύθυνος επικοινωνίας ενός από τα μεγαλύτερα εργατικά  συνδικάτα της Μ.Βρετσανίας το UNISON. «Response: John Green: Friedrich Engels δεν ήταν υποκριτής». Οι υποτιθέμενες πόρνες των Παρισίων (“les grisettes”) ήταν σεξουαλικά απελευθερωμένες εργάτριες. Δεν ήταν ιδιοκτήτης αλλά υπάλληλος του πατρικού κλωστηρίου και δεν εκμεταλλευόταν ως εργάτριες τις δυο αδελφές. Επιπλέον ο Ένγκελς περνούσε τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο του στο φτωχικό της εργάτριας συντρόφισσάς του που θα τη δούμε παρακάτω, το οποίο του φαινόταν σαν καταφύγιο από τον καπιταλιστικό τρόπο ζωής, που μπορούσε άνετα να έχει στην υπηρεσιακή κατοικία του στην πόλη. Πολλοί επίσης έχουν κατηγορήσει τον Ένγκελς με αφορμή το περιβόητο γράμμα του (1869) στο Μαρξ, και ως ομοφοβικό («Engels, homophobia and the left»- Columbia University).  Όμως αυτή η αδέξια και αυστηρά ιδιωτική επιστολή, πρέπει να ιδωθεί στα πλαίσια κοινωνιών στις οποίες δεν είχαν ακόμη εκφραστεί επιστημονικές απόψεις και ακτιβιστικές κινήσεις υπέρ των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων και κάτω από το πρίσμα της προφανούς άγνοιας του Ένγκελς, γύρω από αυτήν την απολύτως ξένη σε αυτόν τάση.

Νομίζω πως ακόμη και μέσα από τις αναπόφευκτες αντιφάσεις του (τον κατηγορούν πως δεν εγκατέλειψε ολοκληρωτικά και μόνιμα τον οικογενειακό πλούτο και την πατρική επιχείρηση, λες και θα έβγαινε κάποιος κερδισμένος από αυτό), ο Ένγκελς,  αποτελεί το ζωντανό παράδειγμα πως ένας δίκαιος άνθρωπος μπορεί να πολεμήσει τη δική του τάξη, στο βαθμό που αυτή είναι η αιτία της αδικίας, πέρα από τα αδιαμφισβήτητα ταλέντα του διανοητή και από το πάθος του Επαναστάτη, που τα διέθετε σε αφθονία. Προφανέστατα ήταν και ένας ερωτύλος νέος που στράφηκε προς τις εργάτριες όχι για να περάσει την ώρα του σε προνομιακά άνισες σχέσεις, αλλά για να βρει την ισότιμη σύντροφο της ζωής του, ενώ θα μπορούσε να κάνει έναν πολύ πλούσιο γάμο με μια εκλεπτυσμένη μεγαλοαστή, να κάνει παιδιά και όλα αυτά που ο μέσος άνθρωπος θεωρεί στοιχεία μιας αξιοζήλευτης ζωής. Και οι δυο επίσημες συντρόφισσες της ζωής του ήταν αγράμματες αλλά ευφυείς και έντιμες, συνειδητοποιημένες ταξικά εργάτριες, με ιδιαίτερη αίσθηση αξιοπρέπειας και αυτοεκτίμησης.

Το φιλμ τοποθετείται μέσα στο επαναστατικό πλαίσιο της εποχής, δείχνοντας τις επαφές των Μάρξ και Ένγκελς με τα ανατρεπτικά κινήματα της Ευρώπης. Αντιγράφω λίγα λόγια γι’αυτά και για το κλίμα της εποχής από τον ‘Ριζοσπάστη’ (11.9.2011): «Η ίδρυση της Διεθνούς Ενωσης Εργατών (1η Διεθνής)». «..έχουμε τις εξεγέρσεις στη Λυών το 1831 και το 1834, την εξέγερση των υφαντουργών της Σιλεσίας το 1844, ενώ στην Αγγλία οργανώνεται το κίνημα των Χαρτιστών, που σύμφωνα με τον Λένιν είναι το πρώτο πραγματικά μαζικό,…επαναστατικό κίνημα…Την ίδια εποχή έδρασαν και άλλες εργατικές ενώσεις με διεθνιστικές προλεταριακές αντιλήψεις, όπως η «Ένωση των Προγραμμένων 1834-1836», η «Ένωση των Δικαίων 1836-1839», οι «Αδελφωμένοι Δημοκράτες» που ιδρύθηκε στο Λονδίνο από Άγγλους και άλλους Ευρωπαίους εξόριστους….Στη Γαλλία … τον Μπάμπεφ, την Φλώρα Τριστάν, που έγραψε στο Παρίσι μπροσούρα για την ανάγκη ίδρυσης πλατιάς διεθνιστικής οργάνωσης (Ενωση Εργατών), η οποία θα έπρεπε να δημιουργήσει επιτροπές σε όλες τις πρωτεύουσες της Ευρώπης για την ανάπτυξη του εργατικού αγώνα..».

Όπως δείχνει και η ταινία, ο συγγραφέας του περίφημου «Η καταγωγή της Οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του Kράτους» (1884), αγάπησε στα 1840 μια αγωνίστρια εργάτρια του πατρικού εργοστασίου στο οποίο ήταν υποχρεωμένος να εργάζεται ως αφεντικό και ο ίδιος, αντιμετωπίζοντας τεράστια συνειδησιακά και πρακτικά προβλήματα. Ο Ένγκελς δεν κληρονόμησε ποτέ την υφαντουργική επιχείρηση-όταν πέθανε ο πατέρας του, η οικογένειά του φοβόταν ότι θα σπαταλήσει την κληρονομιά «στους κομμουνιστές φίλους του» και δεν ήταν σε θέση να αποσύρει κεφάλαια από αυτήν για 20 χρόνια. Έφυγε από εκεί το 1869, αλλά διατήρησε μετοχές και επένδυσε στο χρηματιστήριο, για να προσφέρει ένα εισόδημα που του επέτρεπε να συνεχίσει να υποστηρίζει τον Μαρξ και να γράφει και να παλεύει για το σοσιαλισμό. Η εργάτρια ήταν μια 19χρονη Ιρλανδή, η Mary Burns, της οποίας δυστυχώς δεν έχει διασωθεί καμία φωτογραφία ή απλή απεικόνιση. Ο πατέρας της ήταν φύλακας σε μύλο βαμβακιού. Στο φιλμ αναπαρίσταται ως μια ωραία νέα στο πρόσωπο της Βρετανίδας Hannah Steele, η οποία του έδειξε πως ζούσε η εργατική τάξη περπατώντας μαζί του στους δρόμους του Σάλφορντ και του Μάτζεστερ. Συζούσαν για 23 χρόνια χωρίς να παντρευτούν, ενάντια στα κοινά ήθη της εποχής. Η Μαίρη πέθανε 41 ετών το Γενάρη του 1863, κανείς δεν ξέρει τον τάφο της. Ο Μαρξ σε γράμμα του λίγο μετά το θάνατό της στο φίλο του την περιγράφει ως  πολύ καλή φύση και πνευματώδη. Σε ένα παράλληλο συλλυπητήριο γράμμα η κόρη του Μαρξ Ελεονόρα, την περιγράφει ως ωραία χαριτωμένη και πνευματώδη γυναίκα που είχε εκπέσει τελικά στο πιοτό («MARY BURNS SUPERSTAR», Salford Star, issue 6, Winter 2007). Η ίδια Ελεονόρα αυτοκτόνησε μαζί με τον άντρα της Πωλ Λαφάργκ στο Παρίσι το 1011  («Eυθανασία και Αυτοκτονία»).  Τη Μαίρη διαδέχτηκε στην καρδιά του Ένγκελς η αδελφή της Lizzie (Λυδία-φωτ.).  Πέθανε 15  χρόνια μετά, στις 12 Σεπτεμβρίου 1878, χτυπημένη από καρκίνο. Ο Ένγκελς την παντρεύτηκε μια μέρα πριν πεθάνει. Σε γράμμα του προς τη μαχητική Γερμανίδα σοσιαλδημοκράτισσα Johanna Caroline (Julie) Bebel, γράφει: «Η γυναίκα μου ήταν παιδί του ιρλανδικού προλεταριάτου και η παθιασμένη της αφοσίωση στην τάξη της με βοήθησε τόσο πολύ στις δύσκολες ώρες πολύ περισότερο από ότι θα έκανε η κομψότητα μιας εκλεπτυσμένης μεσοασταστής διανοούμενης. Αλλά και η Ελεωνόρα έγραψε («Mary and Lizzy Burns»–‘Manchester’s Radical History’-MARCH 15, 2010 BY SARAH IRVING), πως η Λίζι ήταν ανίκανη να διαβάσει, αλλά ήταν από τις πιο καλόψυχες γυναίκες που μπορούσες να βρεις».

O Μαρξ που σύμφωνα με μια εκδοχή είχε ξεχάσει to 1863 να συλλυπηθεί άμεσα με μια κατάλληλη επιστολή το φίλο του στο θάνατο της Μαίρης έδειξε κάποια περιφρόνηση στη  Λίζι, αντιδρώντας σε επιστολή του προς την Ελεονόρα.  Η κόρη του ήταν μάρτυρας μαζί με την ‘Pumps’ (Mary Ellen Rosher, ανιψιά της μακαρίτισσας) και την κυρία Renshaw (οικογενειακή φίλη του ζεύγους) της καταγραφής των υπαρχόντων της, και του είχε περιγράψει πως για έναν πάκο της αλληλογραφίας της νεκρής, ο Έγκελς ζήτησε να καεί αμέσως, αρνούμενος να τα δει, εξηγώντας στους τρεις παριστάμενους φίλους, πως ήταν βέβαιος για τη συζυγική της πίστη. Μπορεί να βρισκόμαστε μπροστά σε μια ανταγωνιστική αντιμετώπιση αντιπάθειας προς τη γυναίκα του καλού φίλου, που δεν είναι σπάνια μεταξύ στενών φίλων, ακόμη και τόσο αξιόλογων ανθρώπων, γιατί όπως εξηγούσε η κυρία Renshaw, φίλη του ζεύγους Ένγκελς, στην Τούσι (Eλεονόρα Μαρξ) αργότερα, η κίνηση του Ένγκελς ήταν αυτονόητη, αφού αυτός έγραφε και διάβαζε την αλληλογραφία της νεκρής που δεν περιείχε γι’αυτόν μυστικά («The Frock-Coated Communist: The Revolutionary Life of Friedrich Engels»). Στο έργο του William Otto Henderson  «The Life of Friedrich Engels» (Τομ. 2, Psychology Press, 1976. σελ.567), εμφανίζεται να είναι ο Μαρξ ο καχύποπτος μάρτυρας του περιστατικού, που το περιγράφει με επιστολή του στην Ελεονόρα.

Από το 1836 ίσχυε στην Αγγλία η δυνατότητα του πολιτικού γάμου. Δεν μπορεί όμως να ήταν αυτός ο τύπος γάμου που επέλεξε ο Ένγκελς να κάνει με την ετοιμοθάνατη Λίζι. Όλες οι πηγές που βρήκα, αφού λίγοι αναφέρονται σε αυτή την άχαρη λεπτομέρεια, μιλούν για γάμο που έγινε για να ικανοποιήσει τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της συντρόφου του. Μόνο Kαθολικός γάμος μπορούσε να εκπληρώσει αυτήν την παράμετρο για μια Ιρλανδή και πέρα από αυτό μόνο ένας παπάς και όχι ένας γραφειοκράτης θα μπορούσε να βρεθεί υπηρεσιακά στο προσκεφάλι μιας ετοιμοθάνατης. Προσωπικά πιστεύω πως σε τίποτα δεν θίγει την αθεϊστική υπόληψη και συνέπεια του Ένγκελς αυτός ο γάμος. Ίσα ίσα μαρτυρεί μια ανθρωπιά, την αγάπη του για τη σύντροφό του, ευρύτητα πνεύματος και μια υγιή ανοχή. Περιγραφή της τελετής δεν νομίζω να έχει καταγραφεί κάπου, μπορούμε όμως να τη φανταστούμε. Η ιστορία δεν φαίνεται να έσωσε το όνομα του ιερέα, ίσως γιατί κανείς δεν ενδιαφέρεται, αλλά μια έρευνα στα αρχεία της πλησιέστερης ενορίας, πιθανότατα θα το αποκάλυπτε.

Μια και γίνεται κουβέντα, σε ότι αφορά στη θρησκευτική πεποίθηση του Ένγκελς, αυτή ξεκίνησε ως χριστιανική πίστη στα πολύ μικρά του χρόνια, μιας και προερχόταν από προτεσταντική οικογένεια και σταδιακά έδωσε τη θέση της στον αγνωστικισμό και στην αθεϊα, που του προέκυψε λίγο μετά τα 18, όταν στα 1838 ήλθε στη Βρέμη σε επαφή με τους ‘Νέους Εγελιανούς’, μια ομάδα από αριστερούς διανοούμενους που περιλάμβαναν τον Θεολόγο και Ιστορικό Bruno Bauer και τον αναρχικό Μαξ Στίρνερ. Σώζεται και η σχετική αλληλογραφία του με δυο ευσεβείς φίλους του και πρώην συμμαθητές, που θα απορριφθούν σύντομα, τους Wilhelm και Friedrich Graeber, εκπαιδευόμενους ιερείς (Βλ. και «Revolutionary Christianity: Friedrich Engels»).

Νομίζω πως η ζωή του Ένγκελς, προσφέρεται και σήμερα στα καλύτερα παιδιά της μεγαλοαστικής τάξης, που κατέχουν καλλιέργεια και μόρφωση και δεν πέφτουν στον πειρασμό της αλαζονείας, ως το ιδανικό μιας δικαιωμένης στον έλεγχο του χρόνου και των ανθρώπων ζωής, ως «μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας».

Το τρέιλερ της ταινίας:

Advertisements
This entry was posted in Γράμμα από το Ληξούρι, Για την Αριστερά, Πολιτισμός-Τέχνες, κοινωνία/πολιτική, stoxasmoi. Bookmark the permalink.

9 Responses to Ο γάμος του Ένγκελς

  1. Ο/Η doulosofos λέει:

    Μόνο στην Ελλάδα λιβανίζουμε ακόμα έναν παρακμιακό πλούτακα, και τον αποτυχημένο μπεκρή φίλο του. «Η ζωή θα δείξει» έλεγε ο Φλωράκης και η ζωή έδειξε ότι οι μεγαλοστομίες των δύο μποέμ φίλων όπου εφαρμόστηκαν έφεραν φτώχεια και άγρια εκμετάλλευση. Η Χούντα του Παπαδόπουλου συγκρινόμενη με αυτά τα καθεστώτα που τις ρίζες τους έχουν στον Διαφωτισμό, (εδώ πέφτει το γέλιο της αρκούδας), μοιάζει με Πολιτεία Αγγέλων.

    • Ο/Η Po λέει:

      Δεν λιβανίζουμε, υπάρχει το θυμικό μιας πραγματικότητας που έζησε εκατομμύρια κόσμος, υπάρχει ένα πείραμα της ανθρωπότητας που στοχαστές του χθες και του σήμερα ακόμη μελετούν και προβληματίζονται παράγοντας Λόγο, προβληματισμό και διάλογο που μόνο οφέλη μπορεί να προσκομίσει, προετοιμάζοντας το έδαφος με τον Λόγο και την ελεύθερη άποψη για μια καλύτερη, δημοκρατικότερη κοινωνία του μέλλοντος. Με αυτόν τον συνεχή ‘διάλογο’ μεταξύ παρόντος και παρελθόντος πορευόταν πάντα η ανθρωπότητα.
      Άλλος δρόμος ουδέποτε υπήρξε.

    • Ο/Η laskaratos λέει:

      Αυτοί οι «μποέμ», εμπνέουν ακόμη σκηνοθέτες, συγγραφείς, ηθοποιούς, στοχαστές, εργάτες.
      Δεν φταίνε αυτοί για τα αποτελέσματα των μαρξιστικής έμπνευσης εξουσιών, τουλάχιστον όχι περισσότερο από ότι φταίει ο Χριστός για τις Εκκλησίες που εγκληματούν στο όνομά του.

      Ακόμη περισσότερο νομίζω πως είναι φανερό πως αν δεν υπήρχαν αυτοί,η μοίρα των εργαζομένων θα ήταν πολύ χειρότερη και οι αστικές Δημοκρατίες δεν θα είχαν βελτιωθεί τόσο πολύ. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης, που ήταν και είναι ότι καλύτερο άσκησε εξουσία, εμπνεόντουσαν κι αυτά από ένα πλέγμα ιδεών με μαρξιστικό υπόβαθρο.
      Πρέπει οι φιλελεύθεροι αστοί να βρουν τη δύναμη να ασκήσουν στις Δημοκρατίες τους την αυστηρή κριτική που πρέπει, γιατί και οι αστικές Δημοκρατίες βαρύνονται με τρομερά εγκλήματα, τεράστιες κοινωνικές αδικίες και καταλήστευση του πλούτου τριτοκοσμικών λαών.

      Στα καθ’ημάς, αρκεί να δει ο αστός Δεξιός ή Κεντρώος, ιδιαίτερα ο πρώτος, τη διαφθορά του αστικού πολιτικού κόσμου, τον αυταρχισμό της εξουσίας, την κατάσταση στη Δικαιοσύνη, στην Αστυνομία, στην κρατική Εκκλησία, για να αντιληφθεί πως πρέπει να είναι και λίγο αυτοκριτικός πριν ισοπεδώσει την αριστερή διανόηση και όσους εξακολουθούν να παίρνουν κάποιες από τις ιδέες της στα πολύ σοβαρά..

  2. Ο/Η Zωζώ Σαπουνάκη,μεταλλωρύχα λέει:

  3. Ο/Η Αριστείδης Καρατζόγλου λέει:

    Εξαιρετικό άρθρο, κε Λασκαράτε. Υποκλινόμαστε στις ευγενείς προθέσεις και την συνεπή ανθρωπιστική στάση της ζωής του. Οι όποιες ασυνέπειες είναι αναπόφευκτες στο διάβα μιας πολυδιάστατης,γεμάτης και εν τέλει ανθρώπινης ζωής.

    • Ο/Η laskaratos λέει:

      Ευχαριστώ,
      έτσι όπως το λέτε είναι.

      https://rproject.gr/article/ti-akrivos-synevi-otan-o-marx-synantise-ton-engkels
      Τι ακριβώς συνέβη «Όταν ο Μαρξ συνάντησε τον Ένγκελς;»
      Δημήτρης Κατσορίδας | 14.11.2017


      Η ταινία του σκηνοθέτη από την Αϊτή, Ραούλ Πεκ, με τίτλο, «Όταν ο Μαρξ συνάντησε τον Ένγκελς», επιχειρεί να περιγράψει τι συνέβη όταν διασταυρώθηκαν τα βήματα αυτών των δύο ανδρών.

      Επι­κε­ντρω­μέ­νη στην πε­ρί­ο­δο από το 1843 μέχρι το 1847, δεί­χνει με πε­ριε­κτι­κό τρόπο, καθώς απευ­θύ­νε­ται σε ευ­ρύ­τε­ρα ακρο­α­τή­ρια, το κλίμα μέσα από το οποίο δια­μορ­φώ­θη­καν τόσο οι επα­να­στα­τι­κές τους ιδέες όσο και οι ίδιοι.

      …………………………

      Αρ­γό­τε­ρα, όταν ο Μαρξ κυ­κλο­φό­ρη­σε τον πρώτο τόμο του «Κε­φα­λαί­ου», πε­ριέ­γρα­ψε με πολύ με­λα­νά χρώ­μα­τα τις άθλιες συν­θή­κες δια­βί­ω­σης της ερ­γα­τι­κής τάξης. Πα­ρα­θέ­τω ένα από­σπα­σμα σχε­τι­κό με την κα­τοι­κία, την οποία θε­ω­ρεί ως την άλλη πλευ­ρά του κακού της συ­γκε­ντρο­ποί­η­σης των μέσων πα­ρα­γω­γής, επει­δή συ­νω­στί­ζο­νταν πολ­λοί ερ­γά­τες στον ίδιο χώρο. «Σ’ έναν ανώ­τε­ρο βαθμό το κακό αυτό συ­νε­πά­γε­ται τέ­τοια άρ­νη­ση κάθε αι­σθή­μα­τος αι­δούς, τέ­τοιο βρω­με­ρό ανα­κά­τω­μα σω­μά­των και σω­μα­τι­κών λει­τουρ­γιών, τέ­τοια απο­κά­λυ­ψη σε­ξουα­λι­κής γύ­μνιας, που όλα αυτά είναι χτη­νώ­δη και όχι αν­θρώ­πι­να» (σελ. 682). Αυτό το ανα­κά­τω­μα, είχε ως συ­νέ­πεια την από­λυ­τη εξα­χρεί­ω­ση (ακο­λα­σία, ανη­θι­κό­τη­τα από μικρή ηλι­κία, χρήση οπίου, κλπ). Το απο­τέ­λε­σμα δεν ήταν μόνο η έξαρ­ση των ασθε­νειών, αλλά και συχνά η γέν­νη­ση νόθων παι­διών ή ακόμη και αι­μο­μι­ξί­ες.

      Μέσα από αυτές τις κοι­νές ανη­συ­χί­ες ξε­κί­νη­σε η γνω­ρι­μία τους, η οποία έμελε να δη­μιουρ­γή­σει μια με­γά­λη φιλία, που κρά­τη­σε μια ζωή και ατσα­λώ­θη­κε μέσα στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου από κοι­νούς αγώ­νες. Κοινό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό στοι­χείο και των δύο είναι ότι προ­έρ­χο­νταν από οι­κο­γέ­νειες, οι οποί­ες διέ­θε­ταν οι­κο­νο­μι­κή άνεση, αλλά έγι­ναν απο­στά­τες της τάξης τους, και αφιέ­ρω­σαν τη ζωή τους στην απε­λευ­θέ­ρω­ση της ερ­γα­τι­κής τάξης από τα δεσμά του κα­πι­τα­λι­σμού.

      …………………….

  4. Παράθεμα: Λόγος: Ο ριζοσπαστικός ‘Χαρτισμός’ του 1838 | Ροΐδη και Λασκαράτου Εμμονές

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s