[βιβλίο]Κάρολος Δαρβίνος, Η έκφραση των συγκινήσεων στον άνθρωπο και τα ζώα

[Εισαγωγή-επίλογος-σχολιασμός: Paul Ekman, μτφρ. Κατερίνα Λιγκοβανλή, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2017, σελ. 664]

Γιατί ανατριχιάζουμε όταν φοβόμαστε; Γιατί «δείχνουμε τα δόντια μας» όταν θυμώνουμε; Τι κάνουν οι σκύλοι και οι γάτες όταν νιώθουν ευχαρίστηση, φόβο ή κατήφεια; Χαμογελούν οι πίθηκοι; Και γιατί, εν πάση περιπτώσει, ο Δαρβίνος αποφάσισε να αγγίξει ένα θέμα που μοιάζει με μια πρώτη ματιά τόσο διαφορετικό από τις υπόλοιπες εξελικτικές του εργασίες;

Η Έκφραση των συγκινήσεων στον άνθρωπο και τα ζώα –το πιο προσιτό για τον μη εξειδικευμένο αναγνώστη έργο του Δαρβίνου– δεν περιλαμβάνει απλώς έναν τεράστιο πλούτο από συναρπαστικές και οξυδερκείς παρατηρήσεις για τον τρόπο που τα οικόσιτα και τα άγρια ζώα, οι άνθρωποι και τα παιδιά τους εκφράζουν τη χαρά, τη λύπη, τον φόβο, τον θυμό τους. Σκοπό είχε να δώσει τη χαριστική βολή στον δημιουργισμό, προσφέροντας ενδείξεις για την κοινή καταγωγή όλων των ειδών, του ανθρώπου συμπεριλαμβανομένου, οι οποίες θα ήταν όχι μόνον ισχυρές αλλά και εύκολο για τον καθένα να τις ελέγξει. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως η Έκφραση είναι η πρώτη επιστημονική εργασία που συνοδεύεται από φωτογραφίες.

Ο τόμος αποτελεί την πληρέστερη έκδοση της Έκφρασης: Περιλαμβάνει όχι μόνο όλες τις σημειώσεις και διορθώσεις που ο Δαρβίνος επιθυμούσε να προσθέσει, αλλά επιπλέον σχόλια του Paul Ekman για όλες τις σύγχρονες ερευνητικές εξελίξεις, καθώς και μια πλήρη εξιστόρηση των περιπετειών που γνώρισε η δαρβινική θεωρία περί συγκινήσεων μέσα σε ενάμιση σχεδόν αιώνα από την έκδοσή της.

Ξεφυλλίστε το βιβλίο (PDF)

Η κρίση του βιβλίου από τον ©Σπύρο Μανουσέλη στην Εφ. των Συντακτών

Γιατί η χαρά, η λύπη ή ο θυμός που «βλέπουμε» στα πρόσωπα των άλλων είναι μεταδοτικά και επηρεάζουν βαθύτατα τη διάθεσή μας;

Από ποιους βιολογικούς μηχανισμούς εξαρτάται και πώς προέκυψε αυτή η «μαγική» ικανότητά μας να εκφράζουμε σωματικά τις συγκινήσεις μας;

Οπως και για κάθε άλλη ψυχολογική ικανότητά μας, η εξήγησή της θα πρέπει να αναζητηθεί στην ιστορία μας, δηλαδή στη βιολογική εξέλιξή μας, η οποία, όπως θα δούμε, όχι μόνο διαμόρφωσε αλλά και εξηγεί επαρκώς το γιατί διαθέτουμε την ικανότητα να εκφράζουμε σωματικά τις συγκινήσεις και τα αισθήματά μας.

Ο πρώτος επιστήμονας που μελέτησε και τελικά εξήγησε αυτό το αινιγματικό φαινόμενο ήταν ο Κάρολος Δαρβίνος.

Αν με το πασίγνωστο βιβλίο του «Η καταγωγή των ειδών» έθεσε τις βάσεις για την κατανόηση της εξέλιξης, με το σχεδόν άγνωστο και υποτιμημένο «Η έκφραση των συγκινήσεων στον άνθρωπο και τα ζώα», που μόλις κυκλοφόρησε στην Ελλάδα (βλ. ειδικό Πλαίσιο), έθεσε τις βάσεις για την επιστήμη της ψυχολογίας και την εξήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Παρά τις «λογοκεντρικές» προκαταλήψεις μας, η ανθρώπινη γλώσσα -προφορική ή γραπτή- αποτελεί, εν τέλει, ένα μάλλον φτωχό και συχνά παραπλανητικό μέσο επικοινωνίας.

Ισως γι’ αυτό όταν μιλάμε με κάποιο πρόσωπο δεν περιοριζόμαστε μόνο στο «τι λέει» αλλά και στο «πώς το λέει»: στο πώς δηλαδή το σώμα και κυρίως οι εκφράσεις του προσώπου συνοδεύουν τα όσα εκφράζει λεκτικά.

Πολύ συχνά, μάλιστα, στο αδιαφανές παιχνίδι της ανθρώπινης επικοινωνίας η γλώσσα του σώματος αποδεικνύεται λαλίστατη και ιδιαιτέρως… εύγλωττη.

Πράγματι, από τις εκφράσεις του προσώπου του συνομιλητή μας, από τις χειρονομίες και τη στάση του σώματός του ή από τις ανεπαίσθητες αλλαγές στον τόνο της φωνής του καταλαβαίνουμε πολύ περισσότερα από όσα ο ίδιος μας λέει και, ενδεχομένως, από όσα θα ήθελε να καταλάβουμε.

Τις τελευταίες δεκαετίες, ένας μεγάλος αριθμός πειραματικών ερευνών στον χώρο της εξελικτικής ψυχολογίας και των νευροεπιστημών επιβεβαιώνουν και, πρώτη φορά, εξηγούν επιστημονικά αυτό που ανέκαθεν γνωρίζαμε εμπειρικά: οι πραγματικές ανθρώπινες σχέσεις -διαπροσωπικές αλλά και κοινωνικές- βασίζονται και σε πολύ μεγάλο βαθμό επηρεάζονται από σωματικούς ή «μη λεκτικούς» κώδικες επικοινωνίας, οι οποίοι, έχοντας διαμορφωθεί από αιώνες βιολογικής εξέλιξης, είναι σε μεγάλο βαθμό μη συνειδητοί.

Το γεγονός ότι εμείς οι άνθρωποι, όπως εξάλλου και τα περισσότερα θηλαστικά, είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε και να «συναισθανόμαστε» τις συγκινήσεις και τα αισθήματα ενός άλλου προσώπου αποτελεί μια κοινότοπη διαπίστωση.

Ωστόσο, η επιστημονική εξήγηση του γιατί διαθέτουμε αυτή τη «μαγική» ικανότητα και του πώς συντελείται αυτό το καθημερινό «θαύμα» αποδεικνύεται πολύ λιγότερο κοινότοπη.

Η εγγενής ικανότητά μας να εκφραζόμαστε και να επικοινωνούμε μέσω του σώματός μας ήταν μέχρι πρόσφατα μια βιολογική λειτουργία υποτιμημένη και σκοπίμως παραμελημένη από την επιστημονική έρευνα.

Από τις «φυσιογνωμικές» στις εξελικτικές εξηγήσεις

Μολονότι η «φυσιογνωμική» ήταν η πρώτη και σαφώς μη επιστημονική προσπάθεια κατανόησης του πώς κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή εκφράσεις του ανθρώπινου προσώπου μάς αποκαλύπτουν δήθεν την προσωπικότητα κάθε ανθρώπου, μόνο ο Κάρολος Δαρβίνος, στα τέλη του 19ου αιώνα, κατάφερε να δώσει μιαν εύλογη εξελικτική και αμιγώς βιολογική εξήγηση για τις σωματικές εκφράσεις των συγκινήσεων.

Πράγματι, στο τελευταίο του βιβλίο «Η έκφραση των συγκινήσεων στον άνθρωπο και τα ζώα», που δημοσιεύτηκε στην Αγγλία το 1872, ο Δαρβίνος με πλήθος παραδειγμάτων εξηγεί το γιατί μία συγκεκριμένη συγκίνηση -π.χ. χαρά, φόβος, θυμός, αηδία- εκδηλώνεται με μία μόνο σωματική έκφραση.

Επιπλέον, έδειξε ότι οι ίδιες αρχές που εξηγούν τις ανθρώπινες σωματικές εκφράσεις των συγκινήσεων ισχύουν και για πολλά άλλα είδη ζώων!

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο>>>

Advertisements
This entry was posted in βιβλία/ανάγνωση. Bookmark the permalink.

4 Responses to [βιβλίο]Κάρολος Δαρβίνος, Η έκφραση των συγκινήσεων στον άνθρωπο και τα ζώα

  1. Ο/Η Πωλίνα Γεμιστού λέει:

    Αγαπητοί κύριοι Ροΐδη και Λασκαράτε,
    εκπλήττομαι που αποκρύπτετε από τους αγγλομαθείς αναγνώστες σας ότι το αγγλικό πρωτότυπο του εν λόγω ΚΛΑΣΙΚΟΥ βιβλίου του Δαρβίνου υπάρχει από χρόνια για δωρεάν κατέβασμα στα Google Books. Γιατί στερείτε από εμάς τους αγγλομαθείς την απόλαυση του συγγραφικού ύφους του Δαρβίνου και μάς επιβάλετε την γεμάτη λάθη και ανακρίβειες μετάφραση των «Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης»; Μήπως παίρνετε ποσοστά, ή απλώς αγνοούσατε την δωρεάν διάθεση του αγγλικού πρωτοτύπου;

    ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ, τώρα: Όσο κι αν εκτιμάτε τον Κάρολο Δαρβίνο, θα έπρεπε (ως… δεδηλωμένοι Αντιρατσιστές) να επισημάνετε (τόσο οι κ.κ. Ροΐδης + Λασκαράτος, όσο και η «Εφ.Συν.») ότι το εν λόγω βιβλίο είναι γεμάτο με ΡΑΤΣΙΣΤΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ. Συγχρόνως, ο Δαρβίνος διαπράττει δεκάδες αντιεπιστημονικές παπαριές που ξεπεράστηκαν από την πρόοδο της Επιστήμης. Θα αναφέρω μόνο την πιό χαρακτηριστική για να γελάσουν οι πικραμένοι αναγνώστες σας: Στις σελ. 316+317, ο Δαρβίνος ισχυρίζεται βλακωδώς ότι οι Σημιτικές Φυλές (Εβραίοι + Άραβες) κοκκινίζουν από ντροπή ευκολώτερα από εμάς τους… Αρίους και χωρίς… «τύψεις»!. Και φέρνει ο αθεόφοβος ως επιχείρημα ένα απόσπασμα από τον… Ιερεμία!.. ΚΙ αμέσως μετά, ισχυρίζεται ότι, αντίθετα, οι Κινέζοι κοκκινίζουν σπανίως!.. Πράγμα ψευδέστατο, όπως απέδειξε το ελληνικό «Survivor», όπου όλοι είδαμε πόσο συχνά κοκκίνιζε ο ελληνολάτρης Κινέζος της Θεσσαλονίκης, Ορέστης Τσάνγκ…

    Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα του Δαρβίνου για του λόγου το αληθές:

    «The Semitic races blush freely, as might have been expected, from their general similitude to the Aryans. Thus with the Jews, it is said in the Book of Jeremiah (chap. vi. 15), “Nay, they were not at all ashamed, “neither could they blush.” Mrs. Asa Gray saw an Arab managing his boat clumsily on the Nile, and when laughed at by his companions, “he blushed “ quite to the back of his neck.” Lady Duff Gordon remarks that a young Arab blushed on coming into her presence.“
    Mr. Swinhoe has seen the Chinese Blushing, but he thinks it is rare; yet they have the expression “to “ redden with shame.”»!..

    Ευχαριστώ για την φιλοξενία
    Πωλίνα

    • Ο/Η Po λέει:

      Λέτε: «(μπλα-μπλα) ο Δαρβίνος ισχυρίζεται βλακωδώς ότι οι Σημιτικές Φυλές (Εβραίοι + Άραβες) κοκκινίζουν από ντροπή κ.α. μπλα»

      ποιος ο Δαρβίνος.
      Κοπέλα μου με όλο το σεβσσμό, δεν πάτε καλύτερα αλλού να τα πουλήσετε.

      Εκπλήσσομαι που αποκρύπτεται ότι θα μπορούσατε να τα πείτε αλλού και να πιάσουν.
      Σε άλλα χωράφια αυτά.

      άντε μπράβο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s