[βιβλίο] Νικήτας Σινιόσογλου, Αλλόκοτος Ελληνισμός

[Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών, από τις εκδόσεις Κίχλη]

Νικήτας Σινιόσογλου

Παρουσίαση
Ο «αλλόκοτος ελληνισμός» φωτίζει επτά έκκεντρες μορφές της νεοελληνικής πνευματικής ιστορίας, οι οποίες αφοσιώθηκαν με πάθος στις σχέσεις ελληνισμού και χριστιανισμού, Ανατολής και Δύσης και αποτόλμησαν ασυνήθιστους πειραματισμούς με τη νεοελληνική ταυτότητα. Οι παραγνωρισμένες αυτές αναζητήσεις της ελληνικότητας γεννήθηκαν λίγο πριν και λίγο μετά τα δύο κρίσιμα ιστορικά ορόσημα του ελληνισμού, την πτώση του Βυζαντίου (1453) και τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους (1830), απολήγοντας σε επτά εκδοχές οριακής εμπειρίας των ιδεών στον ευρύτερο ελληνικό χώρο: περιπλάνηση (Κυριάκος Αγκωνίτης), ουτοπία (Πλήθων), εκτοπισμός (Μάρουλλος Ταρχανιώτης), βλασφημία (Χριστόδουλος Παμπλέκης), αίρεση (Θεόφιλος Καΐρης), αλλόκοτο (Παναγιώτης Σοφιανόπουλος), ψευδολογία (Κωνσταντίνος Σιμωνίδης).
Συνδυάζοντας τη μελέτη των πηγών με την ιστορία των ιδεών και τον φιλοσοφικό στοχασμό, το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου χαρτογραφεί μια λησμονημένη μεθόριο της νεοελληνικής ιστορίας των ιδεών, την οποία η κυρίαρχη διανοητική ιστορία αντιμετωπίζει με δυσπιστία και αμηχανία.
Στην παρούσα συγκυρία ακραίας πολιτικής ρευστότητας και ιδεολογικών ανακατατάξεων, τα ανοίκεια άκρα της νεοελληνικής ιστορίας των ιδεών αποκτούν μιαν αναπάντεχη πολιτική σημασία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Κάθε σύστημα ωφελείται αναγνωρίζοντας την ανάγκη της παρέκκλισης, ενώ συνάμα τρέμει την υπερβολή της. Μοιραία η αλλόκοτη σκέψη δεν ζει πολύ. Λίγες ιδέες κατορθώνουν να διαφύγουν από τη βία του κανόνα, κι όταν το πετυχαίνουν είναι για λίγο μόνο. Το αλλόκοτο δεν διαλέγεται παρά σημαίνει. Αλλόκοτο είναι ό,τι αντιστέκεται». Ν.Σ.


Η κρίση του βιβλίου από τον ©Γιώργο-Ίκαρο Μπαμπασάκη στη Lifo

Το μεγαλύτερο κάθαρμα που γέννησε η Ελλάδα. Ο αδιανόητος τύπος που άκουγε στο όνομα Κωνσταντίνος Συμωνίδης και που ουδείς γνωρίζει πότε και πού ακριβώς γεννήθηκε −στα 1823 ή στα 1824, σε ένα πολεμικό πλοίο εν πλω για τη Σύμη ή στην Ύδρα− και πώς και πότε και πού ακριβώς πέθανε −το 1867 από λέπρα στην Αλεξάνδρεια, ή σε μια μικρή πόλη της Αλβανίας το 1890, ή σ’ ένα κελί της Μονής του Αγίου Σάββα από φοβερή δυσεντερία το 1887− χαρακτηρίστηκε, μεταξύ άλλων, όπως απατεώνας και πλαστογράφος, «το μεγαλύτερο κάθαρμα που γέννησε η Ελλάδα». Και μάλιστα από κάποιον σοβαρότατο καθηγητή του Χάρβαρντ, ονόματι Κορνήλιους Κόνγουεϊ Φέλτον (Cornelius Conway Felton, 1807-1862). Σύμφωνα με φήμες και μαρτυρίες, εν πολλοίς εκπορευόμενες από τον ίδιον, ο Συμωνίδης, σαν άλλος Αρθούρος Κραβάν, ήταν βαφτισιμιός του ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη, απέκτησε πτυχία Φιλοσοφίας από πανεπιστήμια στη Μόσχα και στην Οδησσό, ήταν ιππότης, ο πατέρας του ήταν ευνοούμενος του Ιωάννη Καποδίστρια, καταγόταν από τα Στάγειρα και μακρινότατος πρόγονός του ήταν ο Αριστοτέλης! Τον βίο και την πολιτεία του Συμωνίδη θα τη ζήλευε και ο πιο ακραίος αναρχοντανταϊστής, ενώ την εργασία του, μια «εργασία του αρνητικού», θα την είχαν κάλλιστα πρότυπο οι καταστασιακοί (situationnistes), ήτοι ο Γκι Ντεμπόρ και οι φίλοι του, ανάμεσά τους και ένας άλλος περιλάλητος «πλαστογράφος», ο Gianfranco Sanguinetti. Θα τη ζήλευε, πιο πολύ απ’ όλους, ο Φερνάντο Πεσσόα, μια και ο Συμωνίδης έσπειρε παντού ετερώνυμους, όπως ο Πορτογάλος πολυλογοτέχνης. Μάλιστα, εικάζεται ότι πλαστογράφησε τον ίδιο του τον βιογράφο, κάποιον Charles Stewart, ο οποίος κυκλοφόρησε στα 1859 τη βιογραφία του Συμωνίδη!

Βασιλεύς μιας κόλλας χαρτίου. Λίγο νεότερος του Συμωνίδη είναι ο εξίσου εξωφρενικός πρωτοπόρος ιατροφιλόσοφος Παναγιώτης Σοφιανόπουλος (1786-1856), μετρ στην παραγωγή νέων λέξεων και στη χρήση μιας προντανταϊστικής υπερλεξιστικής, για να θυμηθούμε τον Ελευθέριο Δούγια που έπλασε ο Αλέξανδρος Σχινάς, γλώσσας και σύνταξης. Ο Σοφιανόπουλος καταδικάστηκε το 1844 ως εχθρός του χριστιανισμού, όντας «σεσημασμένος αντικληρικαλικός συγγραφέας», όπως μας πληροφορεί ο Νικήτας Σινιόσογλου (Αθήνα, 1976) που υπογράφει το πολύτιμο πόνημα Αλλόκοτος Ελληνισμός − Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών (εκδ. Κίχλη). Ο Σοφιανόπουλος «είναι ο εισηγητής ουτοπικών ιδεών του Σαιν-Σιμόν και του Φουριέ στην Ελλάδα, αυτοπροσδιορίζεται ως «νέων κοινωνιών διδάσκαλος» και προκρίνει την άμεση, μη συστηματική και απροϋπόθετη «αναθώρησιν όλων των ουρανίων και επιγείων φαινομένων: πασών των ιδεών και γνώσεων» […] Καθόλου τυχαία, ο Σοφιανόπουλος είναι ο άνθρωπος που ήδη το 1815 εισάγει τους νεολογισμούς Νεοέλληνες και νεοελληνισμός στο πλαίσιο προωθημένων εννοιολογικών πειραματισμών», γράφει ο Σινιόσογλου.

Ανέστιοι και ουτοπιστές. Μπορείς να πεις ότι η ιστορία αρχίζει με τον εξίσου εξωφρενικό τύπο Κυριακό Αγκωνιάτη που έδρασε ως κατάσκοπος του πάπα Ευγενίου Δ’, που γύρισε τον κόσμο επιδιδόμενος στην ερειπιογραφία και στην αστυγραφία, πρόδρομος και αυτός των situationnistes, ένας flâneur πριν από τον Ρόμπερτ Βάλζερ (Robert Walser) και τον περιβόητο Ιβάν Στσεγκλόφ (Ivan Chtcheglov), ένας ψυχογεωγράφος πεντακόσια χρόνια πριν από την επινόηση της πειραματικής επιστήμης της ψυχογεωγραφίας από τον Γκι Ντεμπόρ. Η ιστορία, την οποία γλαφυρά και με λογοτεχνική ενάργεια αφηγείται ο Σινιόσογλου, συνεχίζεται με τον πληθωρικό ουτοπιστή Γεώργιο Γεμιστό Πλήθωνα (1355-1452) που «κινήθηκε ενάντια στα φαινόμενα των καιρών και απαίτησε δυνάμεις εκεί που αυτές έμοιαζαν να έχουν ολότελα στερέψει» και με τον ανέστιο πλάνητα πολεμιστή ποιητή Μάρουλλο Ταρχανιώτη (1453-1500), έναν απίστευτο «μισθοφόρο στις λέξεις και στα όπλα, που βιώνει συνεχώς τη βία μιας κοσμοϊστορικής μεταβολής». Και περνάμε στον εξ Ακαρνανίας Χριστόδουλο Παμπλέκη (1733-1793), που γεννιέται στο Ξηρόμερο και πεθαίνει στη Λειψία, αφού προηγουμένως έχει ταράξει τα σύμπαντα με το έργο του Περί Θεοκρατίας και έχει υποστεί κάθε λογής διώξεις, συνεχίζοντας να «θρέφει τη μνήμη και μήνιν της Εκκλησίας τουλάχιστον ως τα 1844», όπως σημειώνει ο Σινιόσογλου. Δεν λείπει από την παρέα των Σαλών του Διαφωτισμού ο Θεόφιλος Καΐρης (1784-1853), εισηγητής του πειράματος της «Θεοσέβειας», ο οποίος άφησε την τελευταία του πνοή φυλακισμένος στη Σύρο, ενώ τον Μάρτιο του 1850 έγινε απόπειρα λιθοβολισμού του στην Άνδρο. Αυτοί είναι οι ήρωες του Αλλόκοτου Ελληνισμού, αυτού του βιβλίου που διαβάζεται σαν περιπετειώδες μυθιστόρημα και μας ωθεί να επαναλάβουμε τη διερώτηση «από τι μακελειό κατάγομαι» καθώς και να συναντηθούμε με τα υπόγεια ρεύματα της σκέψης και της δράσης που είναι γόνιμα και ζωογόνα.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη ©LiFO

Advertisements
This entry was posted in βιβλία/ανάγνωση. Bookmark the permalink.

2 απαντήσεις στο [βιβλίο] Νικήτας Σινιόσογλου, Αλλόκοτος Ελληνισμός

  1. Ο/Η laskaratos λέει:

    Tρομερά ενδιαφέρον βιβλίο.
    Η περιπλάνηση του συγγραφέα στους: (Κυριάκος Αγκωνίτης), ουτοπία (Πλήθων), εκτοπισμός (Μάρουλλος Ταρχανιώτης), βλασφημία (Χριστόδουλος Παμπλέκης), αίρεση (Θεόφιλος Καΐρης), αλλόκοτο (Παναγιώτης Σοφιανόπουλος), ψευδολογία (Κωνσταντίνος Σιμωνίδης), είναι εξαιρετικά συμβολική.
    Εδώ έχει γίνει αναφορά σε τέσερεις από αυτούς, τους Σοφιανόπουλο, Παμπλέκη, Σιμωνίδη και Καϊρη:

    https://roides.wordpress.com/2013/02/23/23feb13/
    https://anhsyxia.wordpress.com/2013/02/23/6672/

    Η Ι.Σύνοδος κατά του αναρχικού σοσιαλιστή Σοφιανόπουλου
    Μια σύγκριση με την κληρικαλιστική Αριστερά του σήμερα
    23/02/2013


    ……………………………….

    Στη Γαστούνη, φέουδο των αρπακτικών γαιοκτημόνων Σισίνιδων έγινε από τους στρατιώτες του Γκούρα άγρια λεηλασία και από την τεράστια βιβλιοθήκη τους, περίπου 10.000 τόμοι, σώθηκαν μόνο μερικά πολύτιμα βιβλία που τα πήρε ο Σοφιανόπουλος. Εκεί ο γιατρός βασάνισε τον ιεροδιάκονο Ιωακείμ κρεμώντας τον από δοκάρι της οροφής και τραγουδώντας το «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου», για να του αποκαλύψει που βρισκόταν ο θησαυρός του Σισίνη. Τα εμφύλια πάθη ήταν μεγάλα, το ίδιο και ο τυχοδιωκτισμός. Στη διάρκεια του εμφυλίου ο προύχοντας της Κορινθίας Σωτηράκης Νοταράς αναγκάστηκε με το στανιό να καταστήσει γενικό κληρονόμο της περιουσίας του τον Σοφιανόπουλο. Προσωπικά δεν μπορούμε να θρηνήσουμε για ζάπλουτους κοτζαμάδησες και για αμαρτωλούς δεσποτάδες σαν το Γερμανό, για τον οποίο ο Πουκεβίλ γράφει στο ημερολόγιο του, αναφερόμενος στην Πάτρα (23.3.1821): «Δεν πίστευα πως θα ξαναδώ το φως ύστερα από αυτή την τρομερή νύχτα… Κραυγές ασυνάρτητες, μια πόλη είκοσι χιλιάδων κατοίκων χάνεται…Οι Έλληνες πυρπολούν τη μουσουλμανική συνοικία. Οι δρόμοι γεμάτοι πτώματα. Ο αρχιεπίσκοπος Γερμανός φορτώθηκε μεγάλη ευθύνη…Οι Έλληνες φθάνουν από τα χωριά κραυγάζοντας «θάνατος στους Τούρκους»…Η σημαία του Σταυρού κυματίζει πάνω στα τζαμιά. Οι παπάδες βαπτίζουν πολλά τουρκόπουλα…».
    …………………………
    Tον Ιανουάριο του 1839, καταδικάσθηκε και πάλι, αλλά επειδή ήταν ήδη φυλακισμένος φυλακίστηκε ο αρχισυντάκτης Νικόλαος Δρυμωνιάδης. Το 1845, η I.Σύνοδος, τον συμπεριέλαβε ανάμεσα στους μεγάλους εχθρούς της, το Θεόφιλο Kαίρη και το Xριστόδουλο Παμπλέκη τον Ακαρνάνα, με εγκύκλιό της που διαβάσθηκε σε όλες τις εκκλησίες, αφορίζοντάς τον για το ριζοσπαστικό έργο του «Ευαγγελισμός της Προόδου», συγκαταλέγοντάς τον στους εχθρούς του Χριστιανισμού, πράγμα που με κανένα τρόπο δεν ίσχυε. Απλά η δεσποτική Σύνοδος είχε τρομάξει με το ρεύμα του Κοινωνισμού, ιδιαίτερα όταν αυτό επικαλείτο και τις χριστιανικές του καταβολές. Στο πρόσωπο του Σοφιανόπουλου έβλεπε επιπρόσθετα τον παλιό οπαδό του Κοραή και του Διαφωτισμού, που απειλούσε τη δεσποτεία της και την τυφλή υποταγή του όχλου σε αυτήν. Μετά από τον αφορισμό ο Σοφιανόπουλος έζησε και την κατεδάφιση του σπιτιού του από τον όχλο.
    ……………………………..

    https://roides.wordpress.com/2011/02/03/3feb11/
    To πατριαρχείο καταριέται τον Χ. Παμπλέκη
    03/02/2011
    Mικρό αφιέρωμα με την ευκαιρία της επίσκεψης Αλ.Τσίπρα στην Α.Θ.Π.

    https://roides.wordpress.com/2011/03/21/21mar11/

    Μακρυγιάννης: Ένας (μισαλλόδοξος) Ρωμιός [2]

    21/03/2011
    ………………………..
    Το 1834 ο μητροπολίτης Αθηνών Νεόφυτος Μεταξάς (εικ.2 του 1ου μέρους) απειλεί με αφορισμό τους γονείς που θα στείλουν τα παιδιά στο σχολείο του Κινγκ. Το υπερσυντηρητικό φιλορωσικό κόμμα των «Ναπαίων», που συσπείρωνε τους φανατικούς Ορθόδοξους και τους έμμισθους πράκτορες του τσάρου σαν τον πρωτοπρεσβύτερο Κωνσταντίνο Οικονόμου (εικ.2) πήρε τη σκυτάλη. Με όργανο την εφημερίδα «Αιών» και τη μυστική εταιρεία των Φιλορθοδόξων που έλεγχε, προσπάθησε να σπιλώσει την τιμή και την υπόληψή του με δημοσιεύματα τιτλοφορούμενα «Τα Οργια». Εκεί ο Κινγκ εμφανίζεται ως δήθεν τελετάρχης σε γάμο ημίγυμνων νέων, και διοργανωτής συναθροίσεων όπου καίγονταν εικόνες και βλασφημείτο η «παρθένα» της Ναζαρέτ και οι άγιοι. Συγγραφέας αυτών των συκοφαντιών ήταν ο διαβόητος πλαστογράφος χειρογράφων του Αγίου Όρους (είχε κατηγορηθεί για απόπειρα δολοφονίας των γονιών του) Κ.Σιμωνίδης (αργότερα υποψήφιος μητροπολίτης Αιθιοπίας), που κατόρθωσε να ξεσηκώσει την κοινή γνώμη.
    ……………………….

    Ο Μακρυγιάννης ζητά να θαφτεί ο Κινγκ στη φυλακή του Μεντρεσέ (πρώην οθωμανικού Ιεροδιδασκαλείου) που κλείνονταν οι κακούργοι ενώ τα βόλια του παίρνουν και τους μαθητές του σοφού ορφανοτρόφου Καϊρη: «Και τα παιδιά του Καίρη, οι μαθηταί του από τα σκολεία εδώ, τον περασπίζονταν, και ο κατηχητής του σκολείου, ο Πηλίκας και Τριανταφύλλης, συνηγορούσαν περί αυτό. Αφού το κριτήριον είδε τόσες μαρτυρίες και ενγραφα βάσιμα και τον λαόν αναμμένον, τον καταδίκασαν εις την φυλακή. Του μέτρησε δεκάξι μέρες, και ύστερα από αυτό να φύγει δια πάντα από δω. Στον Μεντερσέ φυλακή δεν πήγε, είναι ανώτερος από τους νόμους. Πήγε εις το σπίτι του και κάθεται ως την σήμερον και ο σύντροφοί του καϊρισταί όλοι εδώ του κάνουν βίζιτες και τον περιποιώνται ότι αύτός έχει δίκιον και το κριτήριον και όλοι οι άνθρωποι άδικον.» Αυτά τα Άπαντα του Μακρυγιαννη έκαναν πως δεν τα ήξεραν οι Νεορθόδοξοι σαν το Ζ.Λορεντζάτο («Το τετράδιο του Μακρυγιάννη»).
    ……………………..

    https://roides.wordpress.com/2008/10/03/kryfo_sxoleio1/

    H «μαυροφόρα απελπισιά» του Κρυφού Σχολειού (μέρος 1ο)
    03/10/2008
    (Οφειλόμενη απάντηση στις εθνικοθρησκευτικές σαπουνόπερες του Διαδικτύου)

    …………….

    Η Εκκλησία καταδίωκε τους δασκάλους που δεν υποτάσσονταν στο δόγμα της όχι μόνο στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας όπου έστησε πραγματικό πογκρόμ κατά του Διαφωτισμού με την τεράστια πολιτική δύναμη που της είχε δώσει ο Σουλτάνος αλλά και μετά την απελευθέρωση. Θύμα της υπήρξε και μια προσωπικότητα τεράστιου ηθικού αναστήματος. Αγωνιστής του ’21, «αιρετικός» ιερωμένος, δημοκράτης που αρνήθηκε παράσημο από τον Όθωνα, φιλόσοφος-παιδαγωγός, ο Θεόφιλος Καϊρης, που καθαιρέθηκε και πέθανε στη φυλακή, τάφηκε χωρίς ιερέα στο λοιμοκαθαρτήριο και την επομένη άνοιξαν το πτώμα του και έβαλαν στα σωθικά του ασβέστη. Η Εκκλησία που αποσχημάτισε, βασάνισε φυλάκισε και σκύλευσε έναν Καϊρη, δεν μπόρεσε να καθαιρέσει τον αρχιμανδρίτη Γιοσάκη, τον βασανιστή (κλπ, κλπ) Στυλιανό Πρεβέζης και τον κλέφτη (κλπ κλπ) Αττικής Παντελεήμονα
    ………………

    • Ο/Η Γιάννης λέει:

      Κύριε Λασκαράτο
      Ευχαριστούμε για τις σημαντικές πληροφορίες. Δυστυχώς, οι Ρωμιοί δεν νοιάζονται να γνωρίσουν το αληθινό ιστορικό παρελθόν της Ορθοδοξίας, που είναι και δικό τους παρελθόν. Αρκούνται, στα ψέματα του ιερατείου και της Ορθόδοξης «παιδείας». Ασυνείδητα αντιλαμβάνονται, πως η γνώση της πραγματικής τους ιστορίας και της αληθινής τους καταγωγής, θα ανατρέψει τους εξωραϊσμένους μύθους με τους οποίους ανατράφηκαν πνευματικά για γενεές. Δεν γνωρίζω αν η αλήθεια απελευθερώνει, αλλά σίγουρα σε αναγκάζει να βλέπεις τον εαυτό σου και τους άλλους με άλλο μάτι και σε αναγκάζει να θέτεις, καινούργιες αξίες και καινούργια καθήκοντα. Όλα αυτά, απαιτούν να βγείς από τον πνευματικό λήθαργο και την βουλητική αδράνεια. Και εμείς, είμαστε λαός του φραπέ και του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;». Τα πρόσωπα που αναφέρονται στην ανάρτηση, είναι απολύτως άγνωστα, στην μεγάλη πλειονότητα των «Ελλήνων». Μία κλασική εικόνα μας: Παρασκευή βράδυ, Χαιρετισμοί. Γυναίκες βγαίνουν από την εκκλησία, κρατώντας κόλλυβα (παραπέμπει στον θάνατο), τα οποία.. ευλόγησε ο παπάς και να τα μεταφέρουν στο σπίτι για είναι ευλογημένο.. Ναι στο νεκρό όχι στη ζωή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s