[βιβλίο] Bernard Poulet, Το τέλος των εφημερίδων και το μέλλον της ενημέρωσης

[Μετάφραση: Γιώργος Αγγελόπουλος. Πόλις, 2009 -279 σελ.]

bernard-poulet

Περιγραφή
Το Διαδίκτυο ενισχύεται, το νεανικό κοινό απομακρύνεται από το γραπτό κείμενο, επεκτείνεται η κουλτούρα του δωρεάν, γενικεύεται η πειρατεία. Ο γραπτός Τύπος εγκαταλείπεται από τους αναγνώστες και τους διαφημιστές. Όλοι μιλούν, και δικαίως, για κρίση του Τύπου. Οι ζημίες συσσωρεύονται, η βιωσιμότητα των εφημερίδων απειλείται, οι απολύσεις είναι πλέον μαζικές. Η «ελευθεριακή» ιδεολογία του Internet μας έκανε να ονειρευτούμε έναν άλλο τρόπο επικοινωνίας. Ο Bernard Poulet αποδεικνύει ότι, πίσω από την πρόσοψη της ελεύθερης επικοινωνίας, οικοδομούνται πανίσχυρα οικονομικά μονοπώλια τα οποία αντιμετωπίζουν την πληροφόρηση ως ένα προϊόν σαν όλα τα άλλα. Η ψηφιακή επανάσταση μάς κρύβει μια πολύ σημαντική ανατροπή που ξεκίνησε πριν από το Internet,αλλά γενικεύτηκε μετά: το ενδιαφέρον των σύγχρονων κοινωνιών για την πληροφόρηση διαβρώνεται χωρίς καμία αντίσταση. Ο κίνδυνος για τη δημοκρατία είναι προφανής.

Το τέλος των εφημερίδων είχε αναγγελθεί από τη δεκαετία του ’90, τότε που είχε αναγγελθεί και το τέλος των βιβλίων καθώς και όλου του έντυπου πολιτισμού. Τόσα χρόνια μετά οι εφημερίδες δεν έχουν (ακόμη) πεθάνει, μολονότι κάποιοι το εύχονται, ίσως γιατί το όπλο τους, που είναι το know-how της παραγωγής, της ταξινόμησης και της ιεράρχησης αξιόπιστων πληροφοριών, παραμένει πολύ ισχυρό. Ίσως πάλι γιατί οι υλικές ιδιότητές τους, που τις συνδέουν με βαθιά ριζωμένες νοοτροπίες, τις κάνουν αναντικατάστατες. Ναι, το χαρτί φθίνει, αν και υπάρχει μεγάλος προβληματισμός κατά πόσον οι άνθρωποι, τουλάχιστον στο άμεσα ορατό μέλλον, θα μπορέσουν να απομακρυνθούν από την υλικότητα και την πεπερασμένη φύση της χάρτινης, της έντυπης εφημερίδας.Το ξεφύλλισμα της εφημερίδας έχει ένα στοιχείο καταγωγικής ηδονής.[από το επίμετρο του Νίκου Μπακουνάκη]

roidis-laskaratos

Η κρίση του βιβλίου από τον ©Κώστα Μίντζηρα στο protagon:

Διαβάζοντας το βιβλίο του Μπ. Πουλέ (σε μετάφραση Γ. Αγγελόπουλου- Επίμετρο Ν. Μπακουνάκη) αποκόμισα, αρχικά, την εντύπωση πως ο συγγραφέας είναι έτοιμος να πέσει μαχόμενος με νύχια και με δόντια υπέρ των εφημερίδων…

Ενα από τα αγαπημένα στερεότυπα από τότε που η τηλεόραση εισέβαλε σε κάθε σπίτι κι αλλάζοντας συνήθειες και παραδόσεις κυριάρχησε στη θεματολογία κάθε μορφής δημόσιου λόγου είναι, ότι οι εφημερίδες πέθαναν. Η εξάπλωση και χρήση του διαδικτύου τα τελευταία χρόνια ξανάφερε στο προσκήνιο το μέλλον των εφημερίδων, ως επί μέρους ζήτημα της «τύχης» που επιφυλάσσεται στα έντυπα εν γένει.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Μπ. Πουλέ αποκόμισα, αρχικά, την εντύπωση πως ο συγγραφέας είναι έτοιμος να πέσει μαχόμενος με νύχια και με δόντια υπέρ των εφημερίδων, όπως τις ξέρουμε έως σήμερα. Οσο, όμως, προχωράει η ανάγνωση δείχνει να ισορροπεί και να επιχειρεί μια -κατά το μάλλον ή ήττον- νηφάλια προσέγγιση του τύπου και των προβλημάτων που αντιμετωπίζει, ιδιαιτέρως στην ψηφιακή εποχή.

Σελίδα με τη σελίδα, κεφάλαιο με το κεφάλαιο ο αναγνώστης έχει μπροστά του μια ευσύνοπτη μεν, πλην –σχεδόν- πλήρη καταγραφή των εγγενών ζητημάτων του τύπου: το ρόλο του στην ενημέρωση – διαμόρφωση της κοινής γνώμης, τη σχέση του με πολιτικά και επιχειρηματικά κέντρα και την (ασφυκτική) εξάρτησή του από τη διαφήμιση, τη θέση των δημοσιογράφων και τη σταδιακή μείωση (λόγω ηλικίας) των αναγνωστών του, χωρίς να αντικαθίστανται από νέους. Οι σχέσεις του με τα άλλα ΜΜΕ, η αμηχανία του μπροστά στον ψηφιακό κόσμο και την απίστευτη εξοικείωση που από την πρώτη μετα-νηπιακή ηλικία (αν όχι και νωρίτερα) δείχνουν αγόρια και κορίτσια για κάθε «digital» κι ιδίως η δυσκολία προσαρμογής του στη νέα εποχή κυριαρχούν στο βιβλίο του γάλλου δημοσιογράφου και βάζουν σε σκέψεις τον αναγνώστη. Δεν παραλείπει, τέλος, να κάνει κι αναφορές στα μπλογκς και τη λεγόμενη «δημοσιογραφία» των πολιτών, υπερβάλλοντας, ίσως, κάπου-κάπου στα αρνητικά και τα θετικά τους.

Η σαρωτική επικράτηση της Google στην ψηφιακή διαφημιστική αγορά (χωρίς να είναι δυνατό, να αγνοήσει κανείς την ιδιοφυή πλευρά της ιδέας των εμπνευστών της), ίσως, δεν θα ήταν αρκετή από μόνη της να επιφέρει -συντρεχούσης και της πρόσφατης οικονομικής κρίσης- τόσο καίρια πλήγματα στον τύπο διεθνώς, εάν τη στάση του δεν χαρακτήριζε μια άλλοτε εμφανής κι άλλοτε συγκεκαλυμμένη «υπεροψία» (αυτού, που -με απώλειες, έστω- επιβίωσε της τηλεοπτικής «επιδρομής») κι εάν δεν προσπαθούσε -μετά πλείστης επιμονής και σε μεγάλο ποσοστό- να ανακτήσει ανεπιτυχώς τις παλιές υψηλές κυκλοφορίες και μέχρι τότε κυρίως να περιστέλλει δαπάνες («cost cutting», κατά την προσφιλή έκφραση των ημερών), για να προσεγγίσει το απωλεσθέν οικονομικό (από έσοδα κυκλοφορίας και διαφήμισης) αποτέλεσμα, αφήνοντας όμως σε δεύτερη μοίρα μια πιό θετική αντίδραση π.χ. τη δημιουργία νέων εκδοτικών προϊόντων.

Ο Πουλέ αναφέρει και μια άλλη αιτία για την αποτυχημένη έως σήμερα αντίδραση του τύπου, χρησιμοποιώντας χωρίς φειδώ τα λόγια του J. P. Dupuy: «Ακόμα κι όταν ξέρουμε ότι η καταστροφή είναι μπροστά μας, δεν πιστεύουμε αυτό που ξέρουμε. Δεν είναι η αβεβαιότητα που μας εμποδίζει να δράσουμε, είναι η αδυναμία μας να πιστέψουμε ότι το χειρότερο θα έρθει».

Κανείς δεν είναι όμως τέλειος, όπως έλεγε κι ο Οζγκουντ Φίλντιγκ ο 3ος στο «Μερικοί το προτιμούν καυτό».

roidis-laskaratos

 O Γρηγόρης Πασχαλίδης στο σπουδαίο άρθρο του περί του εν λόγω βιβλίου στην Αthens Review of Books τχ. 8, Ιούνιος 2010 με τίτλο «Ο μακρύς αποχαιρετισμός του Τύπου» ξεκινά το κείμενό του με τα λόγια του Τόμας Τζέφερσον: «Αν είχα να διαλέξω ανάμεσα στο να έχουμε μια κυβέρνηση χωρίς εφημερίδες ή εφημερίδες χωρίς κυβέρνηση, δεν θα δίσταζα ούτε στιγμή να διαλέξω το δεύτερο«.[…] και ο Γ.Π. τελειώνοντας το άρθρο του αναφέρει: «Όλα δείχνουν ότι οι εφημερίδες δεν θα πεθάνουν έναν γρήγορο θάνατο. Η αναχώρησή τους έχει ξεκινήσει από καιρό, αλλά μέλλει να κρατήσει για καιρό ακόμα. Ίσως όμως αντί να προσηλώσουμε το βλέμμα στην πλευρά που απομακρύνονται, αναπολώντας τη σχετικά σύντομη, αλλά αξέχαστη συνάντησή μας, να πρέπει να το στρέψουμε προς την πλευρά των νέων αφίξεων.«

Advertisements
This entry was posted in βιβλία/ανάγνωση. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s