[βιβλίο] Enzo Traverso: Τι απέγιναν οι διανοούμενοι; [2]

[μτφρ. Νίκος Κούρκουλος, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2014, σελ. 160]

arb_78-martinidis1

από την Athens Review of Books

«Διανοούμενοι είναι πρόσωπα που, έχοντας αποκτήσει κάποια
διασημότητα από το πνευματικό τους έργο, καταχρώνται αυτή τη
διασημότητα με το να βγαίνουν από τον τομέα τους και ν’
ανακατεύονται με πράγματα που δεν τους αφορούν.»
Ζαν-Πωλ Σαρτρ

Από τον ΠΕΤΡΟ ΜΑΡΤΙΝΙΔΗ στην Athens Review of Books

Από τους διανοούμενους στις τηλεπερσόνες

Συνέβη με τους «διανοούμενους» στα τέλη του 19ου αιώνα ό,τι με τους καλλιτέχνες στην αρχή του: προέκυψε το μαζικό κοινό που, αγοράζοντας αρθρογραφία όπως είχε ήδη αρχίσει να αγοράζει μυθιστορήματα, πίνακες, παρτιτούρες, αρχιτεκτονικές κ.ο.κ., επέτρεψε σε κάποια προικισμένα άτομα να χειραφετηθούν από την κατάσταση του συμβούλου ενός ηγεμόνα και την εύνοια των βασιλικών αυλών. Μόνο που για τους διανοούμενους ίσχυσε ακόμη περισσότερο η δυσκολία να επηρεάζουν τη δημόσια σφαίρα έτσι που αφενός να εκφράζονται οι προσωπικότητές τους και αφετέρου να συντηρούνται από το μεγάλο κοινό. Διότι ενώ μπορείς να παραμένεις καλλιτέχνης ακόμη και χωρίς αναγνώριση, εάν εκφέροντας μια κριτική άποψη δεν έχεις απήχηση στα αισθήματα και τις επιδιώξεις των πολλών, παύεις να μετράς ως διανοούμενος· γίνεσαι ένας άνθρωπος των γραμμάτων ή ένας σπουδαίος επιστήμων, ένας ιδιοφυής εφευρέτης, ένας εξαίρετος γιατρός ή ένας λαμπρός δικηγόρος, και άρα παραμένεις στη μήτρα από την οποία ξεπετάχτηκαν οι διανοούμενοι.

Η τομή που γέννησε τον «διανοούμενο» ήταν η υπόθεση Ντρέιφους. Στα πενήντα οκτώ του, ήδη πασίγνωστος συγγραφέας, ο Εμίλ Ζολά παρεμβαίνει με το περίφημο άρθρο «Κατηγορώ» στην εφημερίδα L’Aurore, τον Ιανουάριο του 1898, υπερασπιζόμενος τον πριν τέσσερα χρόνια αδίκως καταδικασμένο για κατασκοπεία λοχαγό Ντρέιφους. Η διαδικασία αθώωσης και αποκατάστασης του λοχαγού, την οποία κινητοποίησε το άρθρο, έκανε οκτώ χρόνια να ολοκληρωθεί. Αλλά, λίγες μέρες μετά τη δημοσίευση του «Κατηγορώ», ο μετέπειτα πρωθυπουργός της Γαλλίας Ζωρζ Κλεμανσώ χαρακτήριζε τον Ζολά «διανοούμενο». Για πρώτη φορά, έτσι, το επίθετο διανοητικός (intellectuel) μετατράπηκε σε ουσιαστικό.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στην ιστοσελίδα της ARB >>>

roidisavatar1

ΔιαβάζουμεEnzo Traverso: Τι απέγιναν οι διανοούμενοι; [1]

This entry was posted in βιβλία/ανάγνωση. Bookmark the permalink.

4 απαντήσεις στο [βιβλίο] Enzo Traverso: Τι απέγιναν οι διανοούμενοι; [2]

  1. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Ο 21ος αιώνας δεν άφησε καμιά ψευδαίσθηση. Σχεδόν όλες οι προσπάθειες, να αλλάξει ο κόσμος απέτυχαν. Ισως, αυτή να είναι η κυρίαρχη αιτία, που τόσα πράγματα «έχασαν» το νόημα τους και μαζί μ’ αυτά αποσύρθηκαν και οι διανοούμενοι ή μεταλλάχθηκαν σε αναλυτές των μέσων ενημέρωσης. Η αίσθηση της αποτυχίας είναι ακόμα νωπή. Όμως, θα έρθει καιρός που θα γίνουν πάλι χρήσιμοι, επειδή ο άνθρωπος από την φύση του έχει ανάγκη, από καιρό σε καιρό να δίνει ένα καινούργιο νόημα στην ύπαρξη του, στον λόγο για τον οποίο υπάρχει, ένα σκοπό. Λίγη σημασία έχει αν θα ονομάζονται διανοούμενοι ή κάπως αλλιώς.
    Μπορούμε να τους φανταστούμε, περισσότερο σοφούς, περισσότερο έμπειρους. Λιγότερο λογοκράτες . «Αυτό συν αυτό, μας δίνει οπωσδήποτε αυτό», συνεπώς η κοινωνία οφείλει να ακολουθήσει. Μπορούμε να τους φανταστούμε, να πιστεύουν λιγότερο σε ένα πρότυπο ανθρώπου που ο εγκέφαλος του θα πρέπει να δουλεύει ακατάπαυστα, σα να όλα γύρο μας είναι λάθος και πρέπει να τα επαναδημιουργήσουμε από την αρχή.
    Θεωρώ, ότι ένα από τα ύψιστα καθήκοντά τους θα είναι να διδάξουν στον άνθρωπο, την γνώση και τους τρόπους να επανενταχθεί στην φύση. Να ξανά γίνουμε «φυσιολογικοί». Καμία πολιτική, οικονομική ή οποιαδήποτε απόπειρα του ανθρώπου δεν μπορεί να σταθεί, αν ο άνθρωπος δεν ξεκινήσει ένα διάλογο με την φύση. Ως άτομο και ως οικουμενικότητα. Θα είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα, επειδή θα πρέπει να διαχειριστεί την επιστήμη, την τεχνολογία, ώστε να τους δώσει ένα νόημα καινούργιο, πέρα από αυτό που ισχύει στις ημέρες μας και που δίνει στην τεχνολογία τον πρώτο λόγο και όχι στον άνθρωπο. Η απομυθοποίηση της θρησκείας, αλλά και της επιστήμης, η οποία τείνει να καταλάβει την θέση της θρησκείας, ως παραγωγός ιδανικών και αξιών. Με λίγα λόγια, οι μελλοντικοί «διανοούμενοι», σε εισαγωγικά ή όχι, θα είναι οι δημιουργοί νέων ιδανικών και αξιών με στόχο μια καθαρά ανθρωποκεντρική εποχή.
    Είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος ότι αποτελεί ένα πολύ δύσκολο καθήκον και στόχο, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά. Αλλιώς, θα συνεχίσουμε την πορεία μας προς παραπέρα αποκτήνωση, σκοταδισμό και αμέτρητα βάσανα.

    • Ο/Η Zωζώ Σαπουνάκη λέει:

      Τα λέτε εξαίσια..

      • Ο/Η Γιάννης λέει:

        Καθόλου εξαίσια, δεν τα λέω. Απλώς.. εκμεταλλεύομαι την εποχή μας, όπου «οι πάντες μπορεί να θεωρούνται διανοούμενοι». Ακόμα και αν κάνω λάθος, τόσοι διανοούμενοι έκαναν τόσα λάθη, γιατί να μην κάνω και εγώ, που δεν ανήκω στην διανόηση;
        Είμαστε οι εμπειρίες μας. Ένα μέρος από αυτές τις βιώνουμε, χωρίς να τις καταλαβαίνουμε, να τις ερμηνεύουμε συνειδητά, Είναι η άγνωστη πλευρά μας, η διονυσιακή πλευρά μας. Ένα άλλο μέρος των εμπειριών μας το ερμηνεύουμε, το κατανοούμε, το εκλογικεύουμε. Παράγουμε από αυτό, τις γνώμες μας, τις ιδέες μας και τις επιστρέφουμε στο περιβάλλον, από όπου μας ήρθαν. Ισως κάποιος, κάπου να τις βρει χρήσιμες.
        Η υποψία ότι οι ιδέες μας, προέρχονται από εμπειρίες που ίσως δε κατανοούμε πλήρως, μας παρέχει δύο προτερήματα, απέναντι στους δογματικούς.
        Πρώτον, δεν φανατιζόμαστε με τις ιδέες μας (τις παίρνουμε στα σοβαρά, αλλά όχι τόσο σοβαρά) και δεύτερον, έχουμε υπομονή, να τις αφήσουμε να δοκιμαστούν στο χρόνο και το θάρρος να τις τροποποιήσουμε ή και να τις απορρίψουμε, αν έτσι κρίνουμε.

  2. Ο/Η Psycho λέει:

    Να μην τα ξεχνάμε αυτά τα φασιστικά του χυδαίου λαϊκισμού, γιατί ζούμε τον νέο αυριανισμό. Ο Κουρής σήμερα είναι ΣΥΡΙΖΑ, τα στελέχη του Κοσκωτά είναι ΣΥΡΙΖΑ και ο Τσίπρας συνεργάζεται με τον Καμμένο, δίνει ασυλία στον Νικολόπουλο και εκτελεί εντολές του Ιερώνυμου.

    http://www.lifo.gr/team/bitsandpieces/58469
    Αντέχετε να διαβάσετε τι έγραφε η Αυριανή εναντίον του Μάνου Χατζιδάκι; Η ιστορία της κόντρας, οι διάσημοι Έλληνες που υποστήριξαν την Αυριανή και οι αποστομωτικές απαντήσεις του συνθέτη

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/06/16/hatzidakis/

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/06/16/hatzidakis/

    O πηχυαίος τίτλος της Αυριανής στις 9.9.87 ήταν «Όλοι εναντίον του Μ. Χατζηδάκη», ενώ ένα ολόκληρο δισέλιδο στις μέσα σελίδες ήταν αφιερωμένο σε αντιδράσεις επωνύμων, υπουργών, βουλευτών, δημάρχων, κομμάτων και κινήσεων! Παραθέτω τις σελίδες με τις δηλώσεις (πρώτη και δεύτερη), προειδοποιώ πάντως ότι είναι βαριές στα κιλομπάιτ και ασήκωτες στο περιεχόμενο.

    Όπως βλέπετε, πολλοί έσπευσαν να στηρίξουν την Αυριανή ή να καταδικάσουν την (υποτιθέμενη) επίθεση στην ελευθερία του τύπου, όπως η Μελίνα Μερκούρη που απέφυγε να κατονομάσει τον Χατζιδάκι αλλά δήλωσε ότι «Δεν είναι δυνατόν στις μέρες μας να βγαίνει κάποιος και να καταφέρεται στην ελευθεροτυπία». Βέβαια, η έμφαση στην «επίθεση στην ελευθεροτυπία» ήταν ίσως ένας εύσχημος τρόπος για να αποφύγουν κάποιοι να στηρίξουν ρητά την Αυριανή -άλλοι δεν είχαν τέτοιους δισταγμούς, όπως ο Θ. Πάγκαλος που δήλωσε ότι «Η Αυριανή είναι μια απ’ τις ελάχιστες καθολικά πολιτικές εφημερίδες που απομένουν και η σημασία της για τη δημόσια ζωή είναι τεράστια». Αλλά και ο Μανώλης Γλέζος, τότε πρόεδρος της ΕΔΑ, προτίμησε να δει μόνο την εκμετάλλευση του γεγονότος από τη ΝΔ και ενέταξε τονΧατζιδάκι στον «συμπαθή πολιτιστικό κύκλο γύρω από τον κ. Καραμανλή», φροντίζοντας τουλάχιστον να πάρει κάποιες αποστάσεις από την Αυριανή («κάθε έντυπο έχει το δικό του κοινό κι αυτό εκφράζει»). Μεγαλύτερες αποστάσεις πήρε η Ελληνική Αριστερά, το μεγαλύτερο από τα δύο κόμματα που γεννήθηκαν από το σχίσμα στο ΚΚΕ εσωτ., ενώ ψυχρά ευγενική, υποδειγματική κατά τη γνώμη μου, ήταν η τοποθέτηση του ΚΚΕ εσ-Α.Α., του μικρότερου από τους δύο επιγόνους: «Η αντίληψή μας για τη δημοκρατία είναι γνωστό ότι είναι διαφορετική από αυτήν της εφημερίδας σας. Θεωρούμε δε πως μέσα στα πλαίσια του πλουραλισμού εμπεριέχεται και το δικαίωμα της δημόσιας κριτικής και του ελέγχου από κάθε πολίτη».

    Δεν έχει νόημα να ανθολογήσουμε τις αντιδράσεις βουλευτών και δημάρχων, σήμερα ξεχασμένων, μπορείτε αν έχετε περιέργεια να τις διαβάσετε. Από τις τοποθετήσεις απουσιάζει το ΚΚΕ, το οποίο δεν τοποθετήθηκε επίσημα αλλά το έντυπό του αποτέλεσε τον μοναδικό ίσως συμπαραστάτη του Μάνου Χατζιδάκι, τουλάχιστον από τις καθημερινές εφημερίδες. Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980, ο Ριζοσπάστης, με διευθυντή τον Γρ. Φαράκο, είχε διαρκές και ανοιχτό μέτωπο ενάντια στον αυριανισμό, κι έτσι ήταν η μόνη εφημερίδα που θεώρησε «μονόπλευρη ευαισθησία» τις κορόνες περί ελευθεροτυπίας, που «αποθρασύνει τη φυλλάδα», ενώ σε άλλο σχόλιο επέκρινε την κυβέρνηση που έδωσε «πλήρη κάλυψη στη φαιά προπαγάνδα«. Χαρακτηριστικό άλλωστε και το σκίτσο του Στάθη [Σταυρόπουλου] που αναδημοσιεύω αριστερά (Ριζοσπάστης, 9.9.1987).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s