Θρησκεία, η ιδεολογία του Κενού και ο Φόβος

[Πρώτη δημοσίευση 7 Φεβρουαρίου, 2011]

«Καθήλωσον εκ του φόβου σου τας σάρκας μου,
από γάρ των κριμάτων σου εφοβήθην» (Ψαλ. 118, 120)

fobos23mar16

Μετά την έκρηξη στο σταθμό Μετρό Maelbeek (photo©Le Soir.be)

Η υποβάθμιση της αξίας της ζωής παράλληλα με την υποβάθμιση της προσωπικότητας μέσω κυρίως των εξ αποκαλύψεως μονοθεϊστικών θρησκειών, στηρίζεται στην ενοχή, στο φόβο της τιμωρίας• μετατοπίζοντας το κέντρου βάρους της δογματικής τους, όχι σε αυτή τη ζωή αλλά σε κάποια άλλη, μετά θάνατον. Το είδος αυτού του φόβου δεν περιορίζεται μόνο στα φυσικά φαινόμενα (κατώτατο είδος φόβου, κατά Φόυερμπαχ) όπως τρικυμίες, παλίρροιες, σεισμούς κλπ. περιλαμβάνει όλα τα πιθανά κακά, στο άπειρο φόβο του ανθρώπινου ψυχισμού, στρέψε λοιπόν τη ψυχή σου στα μελλοντικά δεινά, διότι ο φόβος του Κυρίου μας βοηθά να εργαζόμαστε την σωτηρία μας, κατά την μαρτυρία του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος συμβουλεύοντας τους Φιλιππισίους, λέει τα εξής: «μετά φόβου και τρόμου την εαυτών σωτηρίαν κατεργάζεσθε» (2,12). Ο άνθρωπος λοιπόν κατά την χριστιανική δογματική, εισερχόμενος στο πρώτο στάδιο του θείου φόβου αρχίζει να γνωρίζει την ρυπαρότητα της ψυχής του και ολοένα καθαιρούμενος από τα πάθη εισέρχεται στο δεύτερο στάδιο του θείου φόβου. «Ο φόβος Κυρίου αγνός, διαμένων εις αιώνα αιώνος» (Ψαλμ. 18, 10)[1]. Η ζωή σε τούτο τον κόσμο είναι απλώς ένα προοίμιο για την άλλη, την «αληθινή» ζωή.

Βέβαια, αυτή η αντίληψη δεν ήταν δυνατόν να επικρατήσει ολοκληρωτικά. Η ζωή είναι πιο ισχυρή για να μπορέσει κάποιος να την εξαφανίσει με αυτόν τον τρόπο. Αναδύεται από παντού. Αυτό που έγινε όμως δυνατό, είναι ο εμποτισμός της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων με το φόβο μιας αιώνιας τιμωρίας με ό,τι πιο σαδιστικό μπορούσε να δημιουργήσει η αρρωστημένη φαντασία των φανατικών καλόγερων του μεσαίωνα που στερήθηκαν και οι ίδιοι, οι περισσότεροι από αυτούς τουλάχιστον, τη ζωή στο όνομα φαντασιακών δογμάτων. Δόγματα που καλλιεργούν το συμβιβασμό με τη δυστυχία, στο όνομα των ανταμοιβών στον άλλο κόσμο, την υποταγή στην εξουσία των επίγειων ισχυρών, μιας και αυτό είναι το θέλημα του θεού-πατέρα, και που δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για αυτόνομη σκέψη και ελευθερία δράσης. [2]

Η καρποφόρα περιέργεια ή η σκέψη στον άνθρωπο δεν είναι πλέον αναγκαία αν πιστεύει την αλήθεια του Θείου Λόγου (ή Θείου Φόβου).

«Αναρίθμητα», λέει ο Καλβίνος στο «Θεσμό της χριστιανικής θρησκείας», «είναι τα κακά που περικυκλώνουν τη ζωή του ανθρώπου και την απειλούν με αναρίθμητα κρούσματα θανάτου. Ανέβα στο πλοίο• μόνο ένα βήμα είσαι μακριά από τον θάνατο. Κάτσε πάνω στο άλογο• το πέσιμο ενός ποδιού βάζει τη ζωή σου σε κίνδυνο. Περπάτα στους δρόμους της πόλης• υπάρχουν τόσα πολλά κεραμίδια στις στέγες και είσαι εκτεθειμένος σε τόσους πολλούς θανατηφόρους κινδύνους. […] Παρατήρησε τα άγρια ζώα, όλα είναι εφοδιασμένα με όπλα για την καταστροφή σου. Τι μπορεί συνεπώς να είναι πιο άθλιο από την ανθρώπινη ζωή.» …

Ορθόδοξο αντίστοιχο με αυτό του Καλβίνου: «Όσο ασκείται κάποιος στο αγαθό, άλλο τόσο αποκτά και τον φόβο του Θεού, γνωρίζει και τα μικρότερα σφάλματα του, τα οποία ποτέ δεν τα είχε μέχρι τότε επισημάνει, επειδή ευρισκόταν στο σκοτάδι της αγνωσίας του. Ιδού ένα παράδειγμα: Κάποιος βαδίζει την νύκτα σ’ ένα ολισθηρό δρόμο και γεμάτο λάσπη. Του συμβαίνει να πέσει και να λερωθεί, αλλά λόγω του σκότους της νυκτός δεν μπορεί να αντιληφθεί κατά πόσο λερώθηκαν τα ρούχα του. Την επομένη ήμερα, όταν ταξιδεύσει, βλέπει υπό το φως του ηλίου πόσο λερώθηκαν τα ρούχα του από τα λασπόνερα και τις βρωμιές. Το ίδιο συμβαίνει και με αυτόν που είναι αρχάριος στον φόβο του Θεού. Γνωρίζει ότι έπεσε και είναι λερωμένος, αλλά δεν γνωρίζει με λεπτομέρεια σε ποια φοβερή κατάσταση ευρίσκεται».[3] Από τους θείους Πατέρες που ομιλούν για τους καρπούς του φόβου του Θεού:

– Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος: «Ο φόβος του Θεού είναι το θεμέλιο για το ταξίδι του ανθρώπου προς τους ουρανούς»,

– Ο άγιος Νικόδημος «Ο φόβος του Θεού είναι πηγή, μητέρα και ρίζα της συνέσεως και όλων των αρετών».

– Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος λέει ότι «ο θείος φόβος μας βοηθεί στην εφαρμογή των εντολών του Κυρίου και στην καθαρότητα του σώματος…»

– «Όποιος απέκτησε τον θείο φόβο δεν φοβάται τίποτε» κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος: «Όποιος έγινε δούλος του Θεού, δεν φοβάται τον Δεσπότη του, ενώ όποιος δεν έχει τον θείο φόβο, αυτός φοβάται ακόμη και τη σκιά του» (Λόγος 21ος).

– «Ο φόβος του Θεού», κατά τον άγιο Μάξιμο τον ομολογητή «γεννάται από την πίστη προς τον Θεό, ενώ ο Ιωάννης της Κλίμακος λέγει ότι προέρχεται από την γνώσι του εαυτού μας» (Λόγος 25ος).

– Άγιος Πέτρος ο Δαμασκηνός : «Γι’ αυτό και εγώ είμαι τόσο κακός και χειρότερος από έναν άπιστο και δεν θέλω να εργασθώ για να εύρω την βαθειά πίστη και με αυτή να έλθω στον φόβο του Θεού και στην αρχή της σοφίας του Πνεύματος». Ο ίδιος άγιος διαιρεί τον θείο φόβο σε δύο είδη και συγκεκριμένα: «Είναι ο φόβος του Θεού που λέγεται και πρωταρχικός και ο άλλος ο τέλειος που γεννάται από τον πρώτο».

– Για τον πρώτο φόβο μας ομιλεί η Αγία Γραφή, όταν λέει: «τω δε φόβω Κυρίου εκκλίνει πας από κακού» (Παροιμ. 15, 27) και πάλι: «Καθήλωσον εκ του φόβου σου τας σάρκας μου, από γάρ των κριμάτων σου εφοβήθην» (Ψαλ. 118, 120). Αυτός ο πρώτος φόβος του Θεού προσιδιάζει στους δούλους: «Εκκλινον από κακού και ποίησον αγαθόν» (33, 15) και πάλι: «Καθήλωσον εκ του φόβου σου τας σάρκας μου, από γάρ των κριμάτων σου εφοβήθην» (Ψαλ. 118, 120). [4]

Στα μονοθεϊστικά δόγματα, η θεϊκή Αγάπη δεν προσφέρεται, δεν εκτείνεται σε μεγαλύτερη ποσότητα ή πεδίο από αυτό του θείου Φόβου, αντιθέτως• αποτελούν κρίκους της ίδιας συνειδησιακής αλυσίδας. Η αγάπη μπορεί και δημιουργεί το καλό μόνο τόσο όσο ο φόβος δημιουργεί το κακό. Ο Φόυερμπαχ στις σημειώσεις του περί Φόβου το υπογραμμίζει: «όσο ο φόβος μπορεί να δημιουργεί το κακό• αιώνια διαρκεί ο ουρανός της αγάπης, όμως αιώνια διαρκεί επίσης η κόλαση του φόβου• αναρίθμητα είναι τα πλήθη των αγγέλων που η αγάπη έθεσε μέσα στον κόσμο, όμως αναρίθμητα είναι επίσης και τα πλήθη των διαβόλων που έθεσε ο φόβος• η αγάπη εκτείνεται μέχρι την αρχή του κόσμου, όμως ο φόβος μέχρι το τέλος του• η αγάπη δημιούργησε την πρώτη, ο φόβος όμως την τελευταία μέρα του κόσμου. Κοντολογίς, όπου σταματάει η δημιουργική παντοδυναμία του ανθρώπινου φόβου, εκεί σταματάει επίσης η παντοδυναμία της θεϊκής αγάπης[5]

Κι όμως, πολύ πριν εμφανιστούν τα δόγματα των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών…
«Στον Όμηρο, τα πρόσωπα δεν νοούνται χωριστά από τα σώματά τους. Η ανδρεία, η ομορφιά, η δύναμη, αξίες που έχουν ως βάση τους το σώμα, είναι και αξίες που μετατρέπουν τους ανθρώπους σε θεούς. Η ψυχή είναι η πνοή που διατηρεί το σώμα στη ζωή, το σώμα όμως είναι η βάση όλων των λειτουργιών» Michela Marzano, Η φιλοσοφία του σώματος, εκδόσεις ΔΟΛ 2007.

και φυσικά Ελλείψει άλλης πρότασης, το κενό καλύπτεται, σχεδόν πάντα, από το Θεό
… ή αυτό που εύστοχα ονομάζει ο R. Dawkins, «Η λατρεία των κενών».

Εκείνο που ανησυχεί τους θεολόγους είναι ότι με το πέρασμα του χρόνου και με την πρόοδο της επιστήμης, τα κενά συρρικνώνονται, και ο Θεός κινδυνεύει να μην έχει τελικά «τι να κάνει και πουθενά να κρυφτεί […]» ο R. Dawkins, αναφέροντας τον γνωστό πλέον και σε μας Mark Ridley (‘Δαρβίνος’, εκδ. Πατάκη) «Οι περισσότεροι επιστήμονες αισθάνονται πλήξη με ό,τι έχουν ήδη ανακαλύψει. Η άγνοια είναι εκείνο που τους ωθεί να συνεχίσουν». Ενώ οι μυστικιστές απολαμβάνουν το μυστήριο και επιθυμούν να παραμείνει μυστήριο. Οι επιστήμονες απολαμβάνουν το μυστήριο για διαφορετικό λόγο: τους προσφέρει κάτι να κάνουν. Γενικότερα, ένα από τα ομολογουμένως κακά αποτελέσματα της θρησκείας συνίσταται στο ότι μας διδάσκει πως είναι αρετή να ικανοποιούμαστε χωρίς να κατανοούμε» [6]

Περιοχές για τις οποίες υπάρχει έλλειψη στοιχείων –ή κατανόησης- υποτίθεται αυτομάτως ότι ανήκουν, ελλείψει άλλης πρότασης, στον Θεό. Αυτή η λανθασμένη επιχειρηματολογία δεν είναι περισσότερο πειστική από την εξής δήλωση: «Ο υποφαινόμενος [όνομα] δηλώνω προσωπικά ανίκανος να σκεφθώ οποιονδήποτε τρόπο με τον οποίο [κάποιο βιολογικό φαινόμενο] μπορεί να έχει διαμορφωθεί σταδιακά. Επομένως, αυτό είναι πολύπλοκο κατά μη αναγώγιμο τρόπο, άρα έχει σχεδιαστεί» [7] (προφανώς από το Θεό).

Η πραγματικότητα, όσο κι αν δυσαρεστεί θεολόγους, δημιουργιστές ή θρησκευόμενους, κι όσο κι αν θεωρούν ότι «υποβιβάζεται» ο άνθρωπος εντάσσοντάς τον σαν μέρος της όλης φυσικής εξέλιξης, είναι άλλη, οι επιστημονικές αποκαλύψεις είναι καταιγιστικές.

Άπειρες ζωές ανθρώπων και κάθε είδους βιολογικών οργανισμών, ζώων και φυτών, βακτηρίων, μικροοργανισμών έρχονται και φεύγουν και στην ουσία είναι αποτέλεσμα της έκφρασης ενός κωδικοποιημένου μηνύματος που αποτελείται από τα ίδια «γράμματα», απλώς μπαίνουν με διαφορετική σειρά, σχηματίζουν διαφορετικές «λέξεις» κι αυτό ισχύει για όλους τους βιολογικούς οργανισμούς. Η βάση μας είναι τα ίδια μόρια. Κάποιες αλλαγές στη διάταξη των «γραμμάτων» και σχηματίζεται διαφορετικός οργανισμός, άνθρωπος, δέντρο, βακτήριο ή ένας σκύλος. Αυτός ο κώδικας δημιουργείται σταδιακά μέσα από τις διαδικασίες της εξέλιξης, δεν υπάρχει δηλαδή εξαρχής. Στο σύνολό της η εξέλιξη παίρνει τυχαίο χαρακτήρα.

Κατιτίς αφιερωμένο στους εθνικιστές όλων των αποχρώσεων περί «ανωτερότητα της φυλής»: Οι διαφορές στο γονιδιακό μας υλικό με των άλλων ανθρώπων είναι της τάξεως των χιλιοστών τοις εκατό, αυτό δείχνει την κοινή μοίρα αλλά και τη βαθύτερη ενότητά μας με όλους τους ανθρώπους και ουσιαστικά με ολόκληρη τη φύση. [8]

Οι ίδιοι (τα θρησκευτικά δόγματα) οι οποίοι θεωρούν τον άνθρωπο ξεχωριστό, θεόπνευστο, διότι ο θεός τους, τους τίμησε, ασχολήθηκε προσωπικά• πλάθοντάς τον, βουτώντας τα χέρια του στη λάσπη, είναι παραδόξως, οι ίδιοι που τον ενοχοποιούν με τη σφραγίδα του αμαρτωλού από την ώρα της γέννησής του (προπατορικό αμάρτημα), εκείνοι που του ενοχοποιούν τα βασικά ένστικτα της ζωής, όπως το σεξουαλικό που θεωρείται αμαρτία όχι μόνον σαν πράξη αλλά και σαν σκέψη ακόμα της πράξης, που σκοπό έχουν να νιώθει μονίμως βρόμικος, αμαρτωλός, υποδουλωμένος, ταπεινός. Οι ενοχές που του δημιουργούνται τον κάνουν ελέγξιμο, χειραγωγίσιμο. Η εκδήλωση χαράς• το γέλιο θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα –κι έχουν σε ορισμένες περιπτώσεις και σημερινή ισχύ- όργανο του Σατανά.

Το θέμα είναι ανεξάντλητο. Η ανάρτηση αυτή δεν είναι πλήρης, πως άλλωστε θα μπορούσε να ήταν. Θα έλεγα μάλλον ότι πρόκειται για σχεδίασμα (και είναι) μελλοντικού δοκιμίου πολλών σελίδων…

Τέλος, θα ήθελα να τελειώσω με ένα απόφθεγμα του Λούθηρου:
«Η λογική είναι πόρνη του Διαβόλου, που δεν κάνει τίποτε άλλο από το να διαβάλλει και να βλάπτει οτιδήποτε λέει και κάνει ο Θεός» [9]

_______________

[1] «Πνευματικοί Λόγοι» Ιερομ. ΚΛΕΟΠΑ ΗΛΙΕ, εκδόσεις Ορθόδοξος Κυψέλη
[2] Δ. Πετρίδη «Ο Θάνατος, οι θρησκείες και η ιδεολογία του Φόβου», εκδ. Πολύτροπον σελ 38.
[3] Λ. Φόυερμπαχ, «Παραδόσεις για την ουσία της θρησκείας», εκδ. Τροπή σελ.394.
[4] ο. π. Νο [1]
[5] ο. π. Νο [3] σελ. 397
[6] Richard Dawkins, «Η περί Θεού Αυταπάτη», εκδ. Κάτοπτρο. σελ. 153
[7] ο.π. σελ. 154
[8] ο. π. Νο [2] σελ. 31
[9] Christopher Hitchens «Ο Θεός δεν είναι μεγάλος» εκδ. Scripta. σελ. 83

This entry was posted in ανορθολογισμός, θρησκεία/κλήρος, κοινωνία/πολιτική, Logos. Bookmark the permalink.

10 απαντήσεις στο Θρησκεία, η ιδεολογία του Κενού και ο Φόβος

  1. Ο/Η Ἀριστοκλῆς λέει:

    Στὶς ὀργανικὲς κοινωνίες ὀ καθένας συμμετεῖχε στὸ μεγαλεῖο τοῦ γένους του, τῆς φυλῆς του, τοῦ ἔθνους του. Μάθαινε τὶς παραδόσεις του, ἐμπειρίες προηγουμένων γενεῶν καὶ μὲ αὐτὲς ἐπορεύετο μαζὶ μὲ νέες ἐμπειρίες, τὶς ὁποῖες οἱ ἱκανότεροι προσέθεταν.
    Στὶς μονοθεϊστικὲς κοινωνίες, ἡ ἀνάγκη ὐπάρχει, ἀλλὰ ἐπειδὴ οἱ κοινωνίες δὲν εἶναι φυσιολογικές. ἀλλὰ θεολογικές, ἐὰν οἱ ἄνθρωποι δὲν μποροῦν νὰ συμμετέχουν κάπου μέσῳ ἐπαγγελματικῆς ἐπιτυχίας ἢ κάποιας ἄλλης ἐπιτυχημένης ἐνασχολήσεως, διαλέγουν κάτι λάθος γιὰ νὰ ταυτισθοῦν.
    Ὁ χουλιγκάνος αἰσθάνεται ὅτι συμβάλει στὸ μεγαλεῖο τῆς ὀμαδάρας μὲ τὸ προσπαθεῖ νὰ τρομοκρατήσῃ ἢ καὶ νὰ τραυματίσῃ παῖκτες ἀντιπάλου ὁμάδος.
    Ὁ ὁπαδὸς μουσικῆς σκηνῆς νὰ διατηρήσῃ τὸ ἀνόθευτόν της.
    Ὁ ὀπαδὸς ἰδεολογίας νὰ φτιάξῃ τρομοκρατικὴν ὁμάδα.
    Ἄλλοι ἔχουν ταυτισθεῖ μὲ κινηματογραφικοὺς χαρακτῆρες, ὅπως τὸ Carlito’s way μὲ τὸν Al Pacino.
    Καὶ φυσικὰ τὸν καθ’αὑτὸ παραβολάνο μονοθεϊστικῆς θρησκείας.

    Τότε οἱ χριστιανοὶ ἦταν προλετάριοι ἀνατολῖτες, οἱ ὁποῖοι δὲν μποροῦσαν νὰ ταυτισθοῦν μὲ τὴν ἑλληνορωμαϊκὴν αὐτοκρατορίαν καὶ δὲν μποροῦσαν νὰ ἀκολουθήσουν κάποιον παραδοσιακὸν τρόπον ζωῆς, εἴτε ὡς πρώην Ἰουδαῖοι, εἴτε γιατί εἶχαν ἀπομακρυνθεῖ γιὰ κάποιον λόγον ἀπὸ τοὺς ὁμοεθνεῖς των.

  2. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Ο φόβος, είναι φυσιολογικό συναίσθημα και μας βοηθάει να αντιμετωπίζουμε επικίνδυνες καταστάσεις, οι οποίες όταν εκλείψουν, υποχωρεί. Ο φόβος του Θεού, είναι κάτι διαφορετικό. Σχεδόν κάθε μας πράξη καθημερινώς, μπορεί να επισύρει την τιμωρία του. Μάλιστα μια τιμωρία, που δεν έχει μια αρχή και ένα τέλος, αλλά θα διαρκεί στον αιώνα τον άπαντα(κόλαση). Ο φόβος έχει έναν αδελφό, το άγνωστο. Αγνωστες οι βουλές του Κυρίου, άγνωστος ο τζιχαντιστής, εφόσον κανείς δεν ξέρει; που θα κτυπήσει κ.α. Αυτή η βάρβαρη χρήση του φόβου, ακατάπαυστα χωρίς καμιά παρέκκλιση, προκαλεί εξαθλίωση του πνεύματος και των αξιών του ανθρώπου, συνεπώς την άνετη διαχείριση του από τους κάθε είδους εξουσιαστές στον αιώνα τον άπαντα. Πρώτα, πλήττεις τις πνευματικές αξίες του ανθρώπου και μετά τον εξαθλιώνεις και οικονομικά, ώστε ο έλεγχος να είναι πλήρης. Κάπου διάβασα, δεν είμαι ειδικός για να γνωρίζω την σοβαρότητα του, πως στο κεφάλι μας, έχουμε τρεις εγκεφάλους. Τον εξωτερικό φλοιό, ο οποίος ανήκει μόνο στον άνθρωπο, ο δεύτερος κληρονομιά από τα κατώτερα θηλαστικά, και ο τρίτος από την εποχή των ερπετών. Πειράματα έδειξαν πως όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε κατάσταση φόβου, ο εξωτερικός φλοιός δεν αντιδρά( θα ‘λεγε κανείς, πως ο άνθρωπος «προορίζεται», να μην έχει το συναίσθημα του φόβου!). Αντίθετα ο «ερπετοειδής» εγκέφαλος αντιδρά έντονα. Αν αυτό είναι σωστό, τότε κάθε φορά που είμαστε κάτω από ένα συνεχές συναίσθημα φόβου, επιστρέφουμε σε μια εξελικτική κατάσταση που επικρατούσε πριν δεκάδες εκατομμύρια χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, με τον φόβο-άγνωστο «σέρνεις ευκολότερα την ανθρωπότητα από την μύτη», και αυτό είναι «προσφορά» των μονοθεϊστικών κυρίως, θρησκειών. Δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά, επειδή η αποκλειστικότητα του ενός πραγματικού Θεού, εξασφαλίζεται κυρίως με τον συνεχή φόβο μιας τρομερής τιμωρίας.

  3. Ο/Η eklag λέει:

    Βρε τον Λούθηρο!
    Και τι ωραία η λογική του!
    Ήθελα να τον είχα χτες στο τρένο όταν μπούκαρε αεράτος ένας κελεμπίας.
    Αυτή τη φορά παραμείναμε ψύχραιμοι.
    Την επομένη όμως αποφασίσαμε να τον ψάξουμε αποκάτω και να τον στείλουμε πακέτο στον Μουζάλα που θέλει να κάνει και παιδί μαζί του.
    Αρκετά με αυτούς και με τη λογική τους.

  4. Ο/Η Psycho λέει:

    http://karamatskos.blogspot.gr/2012/01/freud.html

    ΤΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΕΝΟΧΗΣ ΩΣ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ FREUD

    Καραμάτσκος Δημήτρης

    Μάστερ Θρησκειολογίας

    1. ΕΙΓΑΓΩΓΙΚΑ

    Ο Freud μπορεί δίκαια να χαρακτηρισθεί ως ο «πατέρας της ψυχανάλυσης», όχι μόνο γιατί είναι ο δημιουργός της, αλλά και γιατί κυριαρχεί σαν μία πατρική μορφή στην περιοχή αυτής της επιστήμης. Είναι αυτός που ανακάλυψε με τις έρευνές του μια άγνωστη ως την εποχή του περιοχή της ανθρώπινης υπόστασης και συγχρόνως ο μεγάλος θεωρητικός της κίνησης που ονομάστηκε ψυχαναλυτική θεωρία ή ψυχανάλυση.

    Την επίδραση που άσκησε ο Freud είναι δυνατόν να τη διαπιστώσει κανείς σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και στην Αμερική και την Ιαπωνία. Επιπλέον με τις ψυχαναλυτικές του εργασίες στο χώρο του ασυνειδήτου προσέφερε τε­ράστιες υπηρεσίες στην ψυχολογία της θρησκείας, καθόσον το αντικείμενο των ερευνών του στις περισσότερες των περιπτώσεων ήσαν άνθρωποι που θρήσκευαν. Η διδασκαλία του και τα συμπεράσματά του ίσχυσαν «ως μια ξανα-ανακάλυψη της ψυχής, σε αντίθεση προς την ιατρική αντίληψη που γνώρι­ζε μόνο το σώμα και προσπαθούσε αυτό να θεραπεύσει με φάρμακα»,[1] παρα­γνωρίζοντας όχι μόνο την ψυχή, αλλά και την επίδραση που αυτή ασκεί στο σώμα.

    Προτού προχωρήσουμε στην πραγμάτευση του θέματός μας, θα προτάξουμε τον ορισμό που ο ίδιος έδωσε για την ψυχανάλυση και το ασυνείδητο, το οποίο υπήρξε και το αντικείμενο των ερευνών της ψυχανάλυσης. Κατά τον Freud λοιπόν «ψυχανάλυση είναι το όνομα

    α) μιας μεθόδου στην εξέταση των ψυχι­κών φαινομένων, τα οποία άλλως είναι δύσκολο να προσεγγισθούν,

    β) μιας μεθόδου θεραπείας νευρωτικών διαταραχών, που βασίζεται σ’ αυτή την εξέτα­ση και

    γ) μιας σειράς ψυχολογικών απόψεων που αποκτήθηκαν σε τέτοιες πορείες, οι οποίες (απόψεις) σταδιακά αναπτύχθηκαν σε ένα καινούργιο επι­στημονικό κλάδο».[2]

    Η ψυχανάλυση «αναγκάστηκε διά της μελέτης των παθογενών απωθήσεων και άλλων αξιομνημόνευτων φαινομένων να δεχθεί στα σοβαρά την έννοια του «ασυνειδήτου». Γι’ αυτήν όλα τα ψυχικά ήταν στην αρχή ασυνείδητα, η ποιότητα της συνείδησης μπορούσε έπειτα εύκολα να συνυπολογισθεί ή να παραμείνει στην άκρη».[3]

    Ο Freud διεύρυνε τη θεραπευτική του μέθοδο και της έδωσε διαστάσεις μεταφυσικές, χωρίς να διαθέτει προς τούτο πειστικά στηρίγματα με αντικει­μενικές αποδείξεις.

    Στις βασικές θέσεις του συστήματός του ανήκει η έννοια της αντίθε­σης ανάμεσα στη συνειδητή και ασυνείδητη ζωή, που μπορούμε να τη διαπι­στώσουμε στα καθημερινά μας λάθη και στα όνειρά μας. Πρόκειται για την αντίθεση ανάμεσα στο Εγώ (Ich) και το Αυτό (Es). Στο Αυτό (Es) ανήκει η ολότητα των ορμών και των ενστίκτων, ό,τι δηλαδή κινείται από τις επιθυμίες. Ανάμεσα στο συνειδητό και το ασυνείδητο υπάρχει ένα δύσβατο πρόθυρο, στο οποίο φυλάει ένας λογοκριτής, ένα Υπερεγώ (Überich), για να μη περάσει κανένα ανεπιθύμητο περιεχόμενο απ’ το ασυνείδητο στο συνει­δητό. Η ένταση ανάμεσα στο συνειδητό και το ασυνείδητο «προέρχεται από την απώθηση, ένα παράγοντα που στις αντιλήψεις του Freud παίζει ένα ου­σιαστικό ρόλο. Θα μπορούσε να πει κανείς, ότι η νεύρωση είναι η ένταση».[4]

    2. ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ FREUD ΓΙΑ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

    α. Ενδοψυχικοί μύθοι και αυταπάτη (Illusion)

    Για να καταλήξει ο Freud σε κάποια συμπεράσματα σχετικά με τη θρη­σκεία, με βάση την ψυχανάλυση, ξεκινάει από κάποιες ψυχικές διεργασίες και αντιστάσεις, τις οποίες αναπτύσσει ο άνθρωπος απέναντι στη φύση και τις δυνάμεις που ενεδρεύουν εχθρικά απέναντί του μέσα στη φύση. Τις ί­διες αντιστάσεις αναπτύσσει και απέναντι στον πολιτισμό και την εχθρό­τητα που διαπιστώνει σ’ αυτόν, που αντί να τον υπερασπίσει απέναντι στη φύση, συνεχίζει να τον απειλεί με άλλα μέσα. Το έργο στην περίπτωση αυ­τή, λέγει ο Freud, είναι πολλαπλό, «η βαριά επαπειλούμενη αυτοπεποίθηση του ανθρώπου ψάχνει για παρηγοριά, πρέπει οι φόβοι του κόσμου και της ζωής να εξαλειφθούν»,[5] ενώ ο άνθρωπος ζητάει απαντήσεις, για να ικανο­ποιήσει τη φιλομάθειά του και ν’ απαλλαγεί απ’ ό,τι τον κατατρέχει. Ο πο­λιτισμός και η θρησκεία έχουν «την αποστολή να προστατεύσουν τον άνθρω­πο απ’ αυτές τις εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις».[6]

    Η κατάσταση του ενήλικα απέναντι στις δυνάμεις της φύσης, αλλά και της τύχης, καθώς και στις δυνάμεις που υπερβαίνουν τις ανθρώπινες δυνα­τότητες εξήγησης και κατανόησης οδηγεί ψυχογενετικά στη γένεση της θρη­σκείας «στα πρώιμα στάδια της ανθρωπότητας, σε μια εποχή κατά την οποία ο άνθρωπος δεν ήταν ακόμη ικανός ν’ αναπτύξει τεχνικές μέσω του λογικού του για υπερνίκηση αυτών των δυνάμεων».[7] Αυτό το πράγμα που δεν είναι κάτι και­νούργιο,
    «έχει ένα παιδιάστικο πρότυπο, είναι στην πραγματικότητα η συ­νέχεια του προγενέστερου, γιατί σε παρόμοια κατάσταση χωρίς βοήθεια εί­χε βρεθεί κανείς ήδη ακόμη μια φορά, ως μικρό παιδί απέναντι σ’ ένα ζευ­γάρι γονέων, που είχε κανείς λόγο να φοβάται, και μάλιστα τον πατέρα, για την προστασία του οποίου ήταν κανείς βέβαιος απέναντι στους κινδύ­νους, που κάποτε ήξερε. Έτσι έφτανε κάποιος να εξομοιώσει αμφότερες τις καταστάσεις»[8] της παιδικής αδυναμίας και της του ενήλικα.

    Διαπιστώνει λοιπόν ο Freud μια συνάρτηση ανάμεσα στη σχέση παιδιού-πατέρα και ενήλικα-Θεού και πιστεύει ότι ο προσωπικός Θεός ψυχολογικά και ψυχογενετικά δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας «εξέχων πατέρας» και η ψυχανάλυση καθημερινά προβάλλει «πώς νεανικά πρόσωπα χάνουν τη θρησκευτικη πίστη, ενόσω συγκρούεται μ’ αυτούς η αυθεντία του πατέρα».[9]

    Στο σύμπλεγμα των γονέων ο Freud αναγνωρίζει τη ρίζα της θρησκευτι­κής ανάγκης, ενώ ο παντοδύναμος και δίκαιος Θεός καθώς και η φύση παρου­σιάζονται ως μεγεθύνσεις του πατέρα και της μητέρας, ως ανανέωση και α­ναπαραγωγή των πρώιμων παιδικών παραστάσεων. Η θρησκευτικότητα «οδηγεί­ται πίσω βιολογικά, γράφει ο Freud, στην από μακρού παραμένουσα έλλει­ψη βοήθειας και στην ανάγκη βοήθειας του μικρού παιδιού, το οποίο, αν αργότερα αναγνωρίσει την πραγματική του εγκατάλειψη και αδυναμία έναντι των μεγάλων δυνάμεων της ζωής, αισθάνεται τη θέση του παρόμοια όπως και στην παιδική ηλικία και ζητάει ν’ απαρνηθεί την ανήμπορη εκείνη κατάστα­ση δια μέσου της αντίστροφης ανανέωσης των παιδικών προστατευτικών δυναμεων».[10]

    Σε μια επιστολή του στον φίλο του Wilhelm Fliess το 1697 γράφει: «Μπορείς να σκεφτείς τι είναι ενδοψυχικοί μύθοι; Νεότατος τοκετός της εργασίας μου. Η αδιάφανη εσωτερική αντίληψη του ιδίου ψυχικού οργάνου διεγείρει σε αυταπάτες της σκέψης (Denkillusionen), οι οποίες φαινομενι­κά προβάλλονται προς τα έξω και με χαρακτηριστικό τρόπο στο μέλλον και σ’ ένα επέκεινα. Η αθανασία (Unsterblichkeit), η ανταπόδοση (Vergeltung), ολόκληρο το επέκεινα είναι τέτοιες παραστάσεις του ψυχικού μας εσωτερι­κού… ψυχομυθολογία».[11]

    Για τον Freud οι θρησκευτικές παραστάσεις και εμπειρίες δεν είναι το τελικό αποτέλεσμα προσωπικής εμπειρίας ή σκέψης, αλλά είναι «αυταπάτες (Illusionen), εκπλήρωση των παλαιότατων επιθυμιών της ανθρωπότητας»[12] και ακόμη η θρησκεία διδάσκει τους ανθρώπους να πιστεύουν σε μια αυτα­πάτη (Illusion) και συγχρόνως «τους εμποδίζει την κριτική σκέψη και ανα­στέλλει έτσι την ανάπτυξη της διάνοιας».[13]

    Για να μη γίνει κάποια παρανόηση της έννοιας αυταπάτη (Illusion), τη διακρίνει από την πλάνη (Irrtum) με το παράδειγμα του Αριστοτέλη και του Κολόμβου. «Ο Αριστοτέλης, γράφει, είχε τη γνώμη ότι τα ζωύφια προ­έρχονται από τα σκουπίδια, πράγμα που και σήμερα ο αμαθής λαός παραδέ­χεται, και αυτό ήταν μια πλάνη (Irrtum). Απεναντίας ο Κολόμβος είχε μια αυταπάτη (Illusion), όταν πίστευε ότι είχε ανακαλύψει ένα καινούργιο δρόμο για τις Ινδίες. Επίσης ως αυταπάτη μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει τον ισχυρισμό ορισμένων εθνικιστών, ότι οι Ινδογερμανοί είναι η μοναδική ανθρώπινη φυλή ικανή για πολιτισμό ή την πίστη, που η ψυχανάλυση συνέτριψε, ότι το παιδί είναι οντότητα χωρίς σεξουαλικότητα».[14]

    Η αυταπάτη (Illusion) εννοιολογικά προσεγγίζει τη φαντασίωση (Wahnidee), αλλά «διακρίνεται απ’ αυτήν, χωρίς να λάβει κανείς υπόψη την πιο πολυσύνθετη δόμηση της φαντασίωσης. Στη φαντασίωση εγείρουμε ως ουσιαστι­κή την εναντίωση προς την πραγματικότητα».[15] Χαρακτηρίζει την θρησκευτική πίστη αυταπάτη, χωρίς να παίρνει θέση για την αξία της αλήθειας, που πε­ρικλείει η θρησκευτική ιδέα και διδασκαλία.

    β. Το πρότυπο του πατέρα – Νεύρωση παιδική

    Ένα άλλο στοιχείο της αντίληψης του Freud για την θρησκεία είναι η πεποίθησή του ότι αυτή είναι «η επανάληψη των παιδικών εμπειριών»,[16] καθώς ο άνθρωπος είναι αναγκασμένος να τοποθετηθεί εκ νέου απέναντι στις απειλητικές για τον ίδιο δυνάμεις και για να ξεπεράσει τις φοβίες του αισθάνεται την ανάγκη να στηριχθεί, όπως όταν ήταν παιδί, σ’ ένα πατέρα. «Ο Φρόυντ, γράφει ο Έριχ Φρομ, συγκρίνει τη θρησκεία με τις ιδεοληπτικές νευρώσεις που συναντούμε στα παιδιά. Σύμφωνα με τη θεωρία του, η θρησκεία είναι συλλογική νεύρωση, που προκαλείται από συνθήκες όμοιες μ’ εκείνες που δημιουργούν τη νεύρωση της παιδικής ηλικίας».[17] Η ανθρω­πότητα θα υπερνικήσει αυτή τη νευρωτική φάση, όπως ακριβώς και πολλά παιδιά ξεπερνούν την παρόμοια νεύρωσή τους και αυτός είναι ο «βασικός στόχος της ανθρώπινης ανάπτυξης»[18] να υπερνικήσει «αυτή την παιδική κα­θήλωση».[19]

    Στους θεούς, που έχουν τα χαρακτηριστικά του πατέρα, προσδίδει μια τριπλή αποστολή: «ν’ αφορίσουν τους φόβους της φύσης, να συμφιλιώσουν τον άνθρωπο με τη σκληρότητα της μοίρας, ιδιαίτερα όπως φαίνεται στον θά­νατο, και ν’ αποζημιώσουν για τους πόνους και τις στερήσεις που έχουν επιβληθεί στον άνθρωπο μέσα από την πολιτισμική συμβίωση».[20] Για τον Freud η αξία της θρησκείας δεν ανευρίσκεται ή μάλλον δεν αναζητείται στις αξίες που περιλαμβάνει για την αγάπη, τη δικαιοσύνη, την ελπίδα στην αιωνιότητα κ.ά., αλλά στη σημασία που έχουν γι’ αυτόν οι θρησκευτι­κές παραστάσεις ως ψυχικά γεγονότα. Ξεκινάει από τη σκέψη ότι ο άνθρω­πος επειδή είναι πάντοτε θύμα των φυσικών καταστροφών και της τύχης, που δεν μπορεί να ελέγξει ο ίδιος, αισθάνεται πάντοτε ότι είναι «μια ύ­παρξη αβοήθητη πάνω στη γη και εξαιτίας αυτού έχει πάντοτε την ανάγκη ενός πατέρα, ενός Θεού»,[21] που θα προστατεύει τον άνθρωπο από τους κινδύνους της φύσης και της τύχης, καθώς και της κοινωνίας και του πολιτισμού.

    Αυτές οι απόψεις φανερώνουν ότι ο Freud αποδέχεται ως δεδομένες σε κάθε θρησκεία αυτές τις παιδικές παραστάσεις, που οδηγούν σε νευρώ­σεις, αλλά επιπλέον εισάγοντας στη σχέση παιδιού-γονέων συμπλεγματικές ψυχικές καταστάσεις, όπως θα αναπτυχθεί στη συνέχεια, και συνδέοντάς τες με τοτεμικά ενοχικά συμπλέγματα, οδηγείται σε κάποια συμπεράσματα για τα αισθήματα ενοχής που αναπτύσσονται στο χώρο της θρησκείας σε ανθρώπους που θρησκεύουν και γενικεύει τις απόψεις του δίνοντας σ’ αυτές ένα χαρακτήρα απολυτότητας, καλυμμένο κάτω από το μανδύα της ψυχαναλυ­τικής επιστημονικής εργασίας.

    3. ΤΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΕΝΟΧΗΣ

    α. Το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα (Ödipuskomplex)

    Mια από τις βασικές απόψεις που υποστήριξε ο Freud στο ψυχαναλυτι­κό του σύστημα ήταν η θεωρία του για τη Libido. Υποστήριξε ότι στη ζωή του ανθρώπου κυριαρχεί το σεξουαλικό ένστικτο, ενώ οι υπόλοιπες πτυχές της ζωής του, όπως η τέχνη, ο πολιτισμός, η θρησκεία, η επιστήμη κ.λ.π. είναι η αποκορύφωση αυτής της Libido. Κατά τον Freud ο ίδιος ο θηλασμός είναι στοιχείο της Libido, αν και αυτό το στοιχείο εξαντλείται μόνο στη στοματική απόλαυση. Το παιδί χαρακτηρίζεται ως ένα πολύμορφο «Pervers», που τα αισθήματά του είναι ενάντια στη φύση και παρά τη φύση. Χαρακτη­ριστικό γι’ αυτό είναι η ψυχική σύνδεση του παιδιού προς τους γονείς του, που ο Freud το χαρακτηρίζει ως «Οιδιπόδειο σύμπλεγμα».

    Κάθε παιδί, σύμφωνα μ’ αυτή τη θεωρία, είναι ερωτευμένο με τον γο­νέα του αντιθέτου φύλου, αλλά το ίδιο το παιδί δεν το αντιλαμβάνεται αυ­τό ως κάτι μη φυσικό. Όταν αντιληφθεί ότι η κοινωνία θεωρεί αυτή του τη συμπάθεια- (τον έρωτα)- ως μη σύμφωνη με τις ηθικές αρχές που η κοινωνία αποδέχεται ως σωστές, αναπτύσσονται μέσα του νευρωτικές ασθένειες, υστερίες και διάφορες φοβίες και ιδέες, που του δημιουργούν έντονα αισθήματα ενοχής.

    Αυτά τα αισθήματα ενοχής προέρχονται από την ένταση ανάμεσα στο αυστηρό Υπερεγώ (Überich) και το σ’ αυτό υποταγμένο Εγώ (Ich). Αυτό το Εγώ, που συνθλίβεται και τιμωρείται με αισθήματα ενοχικής συνείδη­σης «δεν είναι ταυτόσημο με εκείνο το Εγώ του εγώ σκέπτομαι, εγώ είμαι, που είναι γενικά βάση μιας κατανοητής φιλοσοφικής συζήτησης… το εγώ δεν είναι κυρίαρχος στο σπίτι του».[22]

    β. Τοτεμική συνείδηση

    Η ενοχική συνείδηση και τα αισθήματα ενοχής εξηγούνται από τον Freud στο έργο του «Τοτέμ και ταμπού» με την εισαγωγή της έννοιας του Ταμπού στον χώρο της συνείδησης. Στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου, που είναι και ο πυρήνας όλου του βιβλίου, πραγματεύεται το θέμα του τοτεμισμού. «Πι­στεύω, γράφει, ότι η κατανόηση του Ταμπού φωτίζει επίσης τη φύση και την καταγωγή της συνείδησης. Χωρίς να αλλάξουμε το νόημα των λέξεων μπορού­με να μιλάμε για συνείδηση-Ταμπού και για συναίσθηση ενοχής-Ταμπού μετά από την παράβαση του Ταμπού. Η συνείδηση-Ταμπού ίσως είναι η πιο παλιά μορφή συνείδησης που μπορούμε να βρούμε».[23] Όταν ορισμένες επιθυμίες, τέτοιες είναι και όσες ανήκουν και στο Οιδιπόδειο σύμπλεγμα, δεν ικανο­ποιηθούν, γιατί απορρίπτονται από τη συνείδηση, οδηγείται η συνείδηση στην αυτοκατηγορία. Αυτό παρατηρείται κυρίως σε άτομα που αναπτύσσουν έντονα στοιχεία της συνείδησης-Ταμπού, στην ιδιοσυγκρασία των οποίων «προεξέχει μια οδυνηρή ευσυνειδησία, σύμπτωμα αντίδρασης ενάντια στον πειρασμό που ελλοχεύει στο ασυνείδητο, που όσο η αρρώστια οξύνεται, αναπτύσσεται σε συναίσθημα ενοχής μεγάλου βαθμού».[24]

    Μια δεύτερη παρατήρηση του Freud είναι ότι το συναίσθημα της ενοχής εμπεριέχει «πολλά στοιχεία του φόβου»,[25] που το χαρακτηρίζει ως «συ­νειδησιακό άγχος». Αυτό είναι το αποτέλεσμα των απωθήσεων που συνδέονται με τη Libido των νευρωτικών αυτών ατόμων και μετατρέπεται σε άγχος. Ε­πίσης παρατηρεί ότι «στο συναίσθημα της ενοχής υπάρχει κάτι άγνωστο και ασυνείδητο, το κίνητρο της απόρριψης της επιθυμίας. Αυτός ο ασυνείδη­τος παράγοντας αντιστοιχεί στον αγχώδη χαρακτήρα του συναισθήματος της ενοχής».[26]

    Το αίσθημα της ενοχής ανήκει κατά τον Freud στο χώρο της θρησκείας, στην ουσία της, και έχει μια πολύ συγκεκριμένη αφετηρία. Κατά την άπο­ψή του «μπορεί κανείς να παρακολούθησει τα ίχνη αυτής της έναρξης και αυτής της ανάπτυξης μέχρι τα χριστιανικά χρόνια. Η συμφιλίωση στο Σταυρό και η τελετουργία της Θείας Ευχαριστίας οδηγούν κατ’ αυτόν στις βασικές σκέψεις του Τοτεμισμού».[27]

    Για να γίνει κατανοητή η αλληλουχία των σκέψεών του πρέπει ν’ αναφερθούν κάποια τοτεμιστικά στοιχεία σε συνδυασμό με το Οιδιπόδειο σύμπλε­γμα. Κατ’ αυτόν το τοτεμικό ζώο δεν είναι τίποτε άλλο, παρά ο πατέρας, ενώ η φυλή είναι η μητέρα οικογένεια. Mε αφετηρία κάποια άποψη του Δαρ­βίνου, ότι στην αρχή της ανθρώπινης ιστορίας η συμβίωση των ανθρώπων συνίστατο σε μια πρωτόγονη αγέλη, παρατηρεί ότι οι γιοι του πατέρα, ο οποίος είχε την αποκλειστική κυριαρχία των γυναικών της ομάδας, τον σκότωσαν από ζηλοτυπία, για να διεκδικήσουν κι αυτοί μερίδιο στην ερωτική σχέ­ση με τις γυναίκες του πατέρα τους. Αυτό το φοβερό μυστικό κρύβεται πί­σω από τον Τοτεμισμό και περικλείει μέσα του την ενοχική συνείδηση. Το σεξουαλικό Ταμπού σε σχέση και αναφορά με τις γυναίκες από την ίδια το­τεμική φυλή, πράγμα που ήταν απαγορευμένο, οδηγεί στην ενοχική συνείδη­ση. Το τοτεμικό ζώο έγινε αργότερα Θεός, αλλά η σχέση του με τον Θεό καταπιέστηκε εντελώς από το μυστικό της δολοφονίας του πατέρα.[28]

    Συνεκδοχικά προχωρώντας ο Freud συμπεραίνει ότι και το προπατο­ρικό αμάρτημα ήταν αναμφίβολα ένα αμάρτημα έναντι του Θεού πατέρα. Σύμφωνα με τα δεδομένα της ψυχανάλυσης «ο πειρασμός του φόνου είναι μέσα μας πιο ισχυρός και πιο συχνός απ’ όσο υποψιαζόμαστε και έχει ψυχολογικές επιδράσεις και εκεί όπου δεν εξωτερικεύεται στο συνειδητό».[29] Το Ταμπού και η παρόρμηση για φόνο υπάρχουν γιατί υπάρχει η απαγόρευση.

    Αν τώρα ο Χριστός λυτρώνει τους ανθρώπους από την πίεση του προπατορικού αμαρτήματος, όταν θυσιάζει τη δική του ζωή, μας οδηγεί αναγκαστι­κά στο συμπέρασμα ότι αυτό το προπατορικό αμάρτημα ήταν μια φονική πράξη. Αν υποθέσουμε, γράφει ο Freud, ότι «αυτή η θυσία της ίδιας της ζωής προ­ξενεί τη συμφιλίωση με τον Θεό πατέρα, τότε αυτό το εξιλαστήριο έγκλημα δεν μπορεί να είναι κανένα άλλο παρά ο φόνος του πατέρα».[30] Η ανθρωπότητα βρήκε στο θάνατο του μονογενούς Υιού άφθονο ιλασμό και συγχρόνως παραί­τηση πλήρη από τη διεκδίκηση στον γυναικείο κόσμο, μετά τη συμφιλίωση με τον πατέρα και τη θυσία. Ενώ όμως ο Υιός προσφέρει στον πατέρα του τη μέγιστη δυνατή εξιλέωση «κατορθώνει επίσης ο Υιός τον σκοπό της επιθυμίας του απέναντι στον πατέρα. Ο ίδιος γίνεται Θεός ουσιαστικά στη θέση του πατέρα».[31]

    4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ FREUD ΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΥΡΩΣΗ

    Απορρίπτοντας ο Freud την ύπαρξη του Θεού και ερμηνεύοντας τη θρη­σκεία ως ψυχολογικό φαινόμενο με ψυχογενετικά αίτια πιστεύει ότι θα έ­πρεπε να μετατραπεί η μεταφυσική σε μεταψυχολογία και να ακυρωθούν όλοι οι μύθοι που αφορούν στον Παράδεισο και στην ενοχή της συνείδησης, στον Θεό, στο καλό και το κακό, στην αθανασία και στα παρόμοια».[32] Βέβαια επισημαί­νει ότι στη θρησκεία ο πιστός βρίσκει προστασία έναντι της νευρωτικής ασθένειας, γιατί του αφαιρείται το σύμπλεγμα των γονέων, από το οποίο εξαρτάται η ενοχική συνείδηση και ελευθερώνεται, ενώ ο άπιστος είναι υποχρεωμένος ν’ αγωνισθεί μόνος του, για να αντεπεξέλθει σ’ αυτή την αποστολή.[33]

    Ο άνθρωπος οφείλει ν’ αγωνισθεί για ν’ αποτινάξει την εξουσία κά­θε αυθεντίας που τον δυναστεύει, γιατί πρέπει να μάθει να στηρίζεται στον εαυτό του και τις δικές του δυνάμεις, τις οποίες πρέπει και να χρησιμοποιεί κατάλληλα. Μόνο «ο ελεύθερος άνθρωπος, που έχει απαλλαγεί από την αυθεν­τία – μια αυθεντία απειλητική και προστατευτική-, μπορεί να χρησιμοποιήσει τη δύναμη του λογικού του»,[34] για να αντιληφθεί τον κόσμο χωρίς αυταπάτες και ν’ αναπτύξει τα προσωπικά του χαρίσματα.

    Στο έργο του Freud «Το μέλλον μιας αυταπάτης» επιχειρείται να γί­νει ένα πέρασμα από τη θρησκευτική κατανόηση του κόσμου, της ζωης και του ανθρώπου στην επιστημονική. Ο Λόγος θεοποιείται. Ο Θεός μας Λόγος (Unser Gott Logos), λέγει, θα πραγματοποιήσει τις επιθυμίες μας. Η ε­πιστήμη είναι ικανή να ικανοποιήσει τις ανάγκες που ικανοποιεί και η θρησκεία. Ο δρόμος για την απελευθέρωση του ανθρώπου από κάθε απειλητική ή προστατευτική δύναμη και αυθεντία περνά όχι μέσα από τη θρήσκεία, αλλά από την επιστήμη.[35] Ο άνθρωπος πρέπει να θεραπευθεί απ’ τη θρησκεία, όπως θεραπεύεται από μια νεύρωση. Αυτό μπορεί να συμβεί όχι μόνο σε ένα, αλλά και στη μάζα των ανθρώπων. Τον ρόλο του θεραπευτή καλείται να τον παίξει στην προκειμένη περίπτωση η ψυχανάλυση. Αυτή θέτει παρόμοιους στό­χους με τη θρησκεία, όσο επιτρέπεται στον άνθρωπο από την κυριαρχία της ανάγκης (Ananke): την αγάπη των ανθρώπων (Menschenliebe ) και τον περιο­ρισμό του πόνου (Einschränkung des Leidens).

    Είναι βέβαιος ότι η επιστημονική εργασία απομακρύνει τον άνθρωπο από τις αυταπάτες και τον οδηγεί στην πραγματικότητα κι αυτή του η πίστη τον διαβεβαιώνει ότι αυτό δεν είναι αυταπάτη. «Ξέρω, γράφει, πόσο δύσκολο είναι ν’ αποφύγει κανείς τις αυταπάτες. Ίσως οι ελπίδες μου να είναι ένα είδος αυταπάτης, αλλά εκτός του ότι δεν υπάρχουν τιμωρίες αν δεν τις διαδώσουμε, δεν είναι μη δορθώσιμες, όπως οι θρησκευτικές, δεν έχουν φανταστικό χαρακτήρα»,[36] ενώ αντίθετα η θρησκεία «αποβλακώνει τον άνθρωπο, γιατί τον αφήνει να πιστεύει σε μύθους, αντί σε επιστημονικά θεμελιωμένες πραγματικότητες».[37]

    5. ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΚΡΙΤΙΚΗ

    Μερικές κριτικές παρατηρήσεις στις θέσεις του Freud, όπως αυτές αναπτύχθηκαν μέχρι τώρα, θα συνοψίσουν σ’ ένα βαθμό τη θέση μας απέναντι στις απόψεις του περί θρησκευτικού φαινομένου και ενοχικής συνείδησης.

    Παρατηρεί κανείς στη διατύπωση των απόψεών του μια μονομέρεια και σ’ ένα βαθμό μια απολυτότητα, που ίσως εξηγείται, αν λάβει κανείς υπόψη τις οικογενειακές και θρησκευτικές συνθήκες που αναπτύχθηκε η προσωπικό­τητά του από την παιδική ηλικία.

    Ο Freud προσπάθησε ν’ αναπτύξει μια καινούργια ψυχολογία, την ψυχανάλυση, βασισμένη μόνο στον Λόγο, όπως ο ίδιος τον κατανοούσε και τον
    αποδεχόταν, χωρίς να λαμβάνει υπόψη του και τον ρόλο των ηθικών αξιών
    στη δημιουργία των ψυχικών συγκρούσεων και των νευρώσεων. «Ο αναλυτής,
    γράφει ο καθηγητής Ι. Κορναράκης, που αναλαμβάνει να θεραπεύση μια νεύρωση, χωρίς να λάβη καθόλου υπ’ όψιν τον ρόλο της ηθικής συνειδήσεως του
    ασθενούς, αποτυγχάνει κατά κανόνα, επειδή δεν είναι σε θέση να προσφέρη μια ουσιαστική λύση στο βασικό πρόβλημα που ωδήγησε τον ασθενή στην ψυχική του σύγκρουση».[38]

    Ο Freud δεν πρόσεξε ίσως όσο έπρεπε τις ύψιστες εκδηλώσεις της θρη­σκείας. Ιστορικά δεν έχει παρατηρηθεί ότι η θρησκεία δημιουργεί στον άνθρωπο εξαναγκασμούς και νευρώσεις. Αν παρατηρούνται στους ανθρώπους που θρησκεύουν νευρώσεις, αυτό δεν συμβαίνει γιατί αυτοί είναι συνεπείς προς τις θρησκευτικές τους αρχές, ούτε μόνο στους θρησκευόμενους παρα­τηρείται το φαινόμενο της νεύρωσης, αλλά οφείλεται σε πολλούς άλλους πα­ράγοντες (κοινωνικούς-ψυχολογικούς-βιολογικούς), που διαστρεβλώνουν την προσωπικότητα και αποδίδονται αναίτια στη θρησκευτικότητα του νευρω­τικού ατόμου.

    Στην ιδέα περί του πατέρα, όπως αυτή την παρουσίασε ο Χριστός, δεν υπάρχει ίχνος Οιδιπόδειου συμπλέγματος και τοτεμικής αντιμετώπισης στη ζωή και το πάθος του Χριστού.

    Η ιδέα του πατέρα ως αρχετύπου για τη δημιουργία του Θεού πατέρα υπάρχει μόνο στα θρησκεύματα της Δύσης (Ιουδαϊσμός- Χριστιανισμός), ενώ στα ανατολικά θρησκεύματα (Ινδουισμός- Βουδδισμός κλπ.) είναι άγνωστη η έννοια του Θεού πατέρα κι επομένως δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί η έννοια αυτή ως ψυχογενετική αφετηρία των θρησκευτικών παραστάσεων και της θρησκείας γενικότερα.[39]

    Επίσης στο θεμα της Libido ο Freud έκανε γενικεύσεις για την εξή­γηση των απωθήσεων και των νευρώσεων, όμως «υπάρχουν περιπτώσεις αγχώδους νεύρωσης που δε μπορούμε να τις εξηγήσουμε με βάση τη γενετήσια διέγερση, αλλά μόνο αν πάρουμε υπόψη την ηθική συνείδηση»[40] και δεχθούμε τα θρησκευτικά βιώματα ως αυθεντικά και όχι ως εκδηλώσεις νεύρωσης.

    Αφετηρία του Freud στην ερευνά του είναι η ψυχοπαθολογία και κατό­πιν φθάνει στην ψυχολογία. Ξεκινάει από την ψυχολογία του ασθενούς, με βάση την οποία αναζητείται να ερμηνευθεί και η ψυχολογία του υγιούς, αλλά ποτέ δεν μπορεί να ανευρεθεί σε ποσότητα τέτοια που να πιστοποιήσει την αλήθεια της έρευνάς του.[41] Για τον ίδιο λόγο ο Γιουγκ κατακρίνει τον Freud, ότι «εξηγεί τον άνθρωπο πάρα πολύ από την παθολογική του σκοπιά και από τα ελαττώματά του. Ένα πειστικό παράδειγμα γι’ αυτό είναι η αδυναμία του Freud να κατανοήσει το θρησκευτικό βίωμα».[42]

    Η προβληματική της ενοχής εξηγείται μερικώς από τον Freud και προσφέρεται βοήθεια μέσα από την προτεινόμενη θεραπεία της ψυχανάλυσης στις περιπτώσεις που πραγματικά η ενοχή της συνείδησης διευρύνεται και κατα­λήγει σε νεύρωση, σε ασθένεια. Όμως σωτηρία του ανθρώπου στην ολότητά του δεν μπορεί να προσφέρει η ψυχανάλυση, ούτε να αντικαταστήσει με τους στόχους που θέτει, παράλληλα με τη θρησκεία, το θρησκευτικό βίωμα και την πνευματική ολοκλήρωση που προσφέρει η θρησκεία η χριστιανική.

  5. Ο/Η Ευλαμπία Καρπουζοκέφαλου, κατηχήτρια λέει:

    Mην ελεείτε τους πρόσφυξ αδελφή συνέλληναις, κοιτάτε τι έπαθεν ο καλώς μας δαίσπωτας, δεν το λέγι ο ήδιος, από ενδροπί δια τους ισλαμόβιους

    Έξο οι πρόσφυγι είναι πράκτοραι ζειμσ μπονδ 000
    μισούν τιν Ελλάς
    κατώπιν αφτόν αδελφή πσίφον στην Χρισίν Αβγίν

    http://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/7114-kaisarianis-prosfugas-eipe-ston-peiraios-na-bgalei-ton-stauro
    Γράφτηκε από: Romfea.gr. Τρίτη, 22 Μάρτιος 2016

    Καισαριανής: »Πρόσφυγας» είπε στον Πειραιώς να βγάλει τον σταυρό»

    »Πρόσφυγας» είπε στον Πειραιώς να βγάλει τον σταυρό’

    Η κατάσταση η οποία διαμορφώνεται με την είσοδο όλων αυτών των αλλοπίστων στην περιοχή μας, να μας αναγκάσει και εμείς να προβληματιστούμε, διότι πολλά από τα δεδομένα που ανέφερα θα θεωρούνται ξεπερασμένα στην εποχή μας» ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Δανιήλ.

    Ο Σεβασμιώτατος αναφέρθηκε και σε ένα γεγονός το οποίο τους εκμυστηρεύτηκε ο Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ, μετά το πέρας των ονομαστηρίων του Μητροπολίτη Νικαίας κ. Αλεξίου.

    «Ξέρετε ο Μητροπολίτης Πειραιώς πήγε να μοιράσει τρόφιμα στο λιμάνι όπου έχουν τους πρόσφυγες, και φορούσε ένα σκουφάκι που είχε τον σταυρό πάνω. Τότε ένας από αυτούς που ήταν εκεί του είπε να το βγάλεις αυτό…» υπογράμμισε ο Μητροπολίτης Καισαριανής.

    Ο Σεβαμιώτατος συνέχισε: »Τότε ο Μητροπολίτης φώναξε τους Αρμόδιους και είπε: Τι κατάσταση είναι αυτή; Λέει αυτός σε εμένα να βγάλω το σκουφάκι που έχει τον σταυρό; Αμέσως ο αρμσδιος προσπάθησε να ηρεμήσει τα πράγματα, ενώ του έκανε παρατήρηση γι΄ αυτό που έκανε.»

    Ο Μητροπολίτης Καισαριανής στη συνέχεια έκανε την εξής αποκάλυψη, λέγοντας ότι ο Λιμενάρχης είπε στον κ. Σεραφείμ: »Σεβασμιώτατε ξέρετε ποιος ήταν αυτός; Είναι Πράκτορας από εκει κάτω…» αφήνοντας όλους αποσβολωμένους για λίγα δευτερόλεπτα!

    Επίσης ο κ. Δανιήλ τόνισε: «Μην ξεχνάτε ότι ο Αρχιεπίσκοπος πήγε εκεί στο λιμάνι να μοιράζει φαγητό στους πρόσφυγες χωρίς εγκόλπιο παρακαλώ.»

    «Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, διότι θα έρθουν πιο δύσκολες καταστάσεις εαν δεν προσέξουμε» παρατήρησε ο δυναμικός Ιεράρχης της Ελλαδικής Εκκλησίας.

    Αξίζει να αναφερθεί πως ο κ. Δανιήλ έκανε αυτές τις αποκαλύψεις παρόντος του Μητροπολίτη Δημητριάδος, ο οποίος πριν λίγες ημέρες έλεγε ότι «δεν μπορώ να δεχτώ κάποιον που αρνείται την προσφορά σε πρόσφυγες και μετανάστες. Για μένα αυτός δεν είναι ούτε Έλληνας ούτε Ορθόδοξος.»

    • Ο/Η Θεολόγος λέει:

      Επίσης ο κ. Δανιήλ τόνισε: «Μην ξεχνάτε ότι ο Αρχιεπίσκοπος πήγε εκεί στο λιμάνι να μοιράζει φαγητό στους πρόσφυγες χωρίς εγκόλπιο παρακαλώ.»


      Τους καϋμένους τους δεσποτάδες, που πήγαν με τα ταπεινά χρυσά τους εγκόλπια να δώσουν μια μικρή φιλανθρωπική παράσταση και να τους πάρουν οι κάμερες, είδατε τι πάθανε, τους τα αρπάξανε οι κακοί πρόσφυγες-πράκτορες

  6. Ο/Η Ευγένειος λέει:

    Ο χριστιανισμός δεν είναι μονοθεϊστική θρησκεία. Εσείς που καμώνεστε πως ξέρετε τόσα πολλά πως αγνοείτε άραγε αυτό το βασικό;
    Αυτο- ακυρώνεστε …….. οπότε τι να πεις μετά από αυτό, αλλά και τι να πάρεις σοβαρά από αυτά που λέτε!!!!!

  7. Ο/Η eklag λέει:

    Νέες ορδές οικονομικών πλέον μεταναστών ετοιμάζονται να μπουκάρουν στην Χάβρα.
    Οι Καρπουζοκέφαλοι Επίτροποι επιχειρούν-κάπως αδέξια και κάπως αργά είν’ αλήθεια-
    να μας προετοιμάσουν για το ευφρόσυνο γεγονός.
    Με το ένα χέρι σταυρώνονται και με το άλλο φυλλομετράνε τις ευπώλητες εκδόσεις του Κορανίου με πνεύμα εννοείται πάντα αλληλεγγύης.
    Κρυφά βέβαια διερωτώνται πώς ένας απίθανος φτωχοδιάβολος με στυτικά πιθανότατα θεματάκια κατάφερε μετά που τύλιξε την πλούσια ζωντοχήρα να ντύσει χήρες όλες τις γυναίκες και να μετατρέψει τα παιδιά τους σε καρπουζοκέφαλα τερατάκια.
    Κατανοούμε επομένως το πνεύμα μιας τέτοιας αλληλεγγύης αλλά ως εκεί.
    Δεν το συμμεριζόμαστε.

  8. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Δεν υπήρξε κανένας μεγάλος πολιτισμός, που να μην αναγνώρισε την αδιάσπαστη σχέση του ανθρώπου με την φύση, την παραδοχή ότι όλα τα όντα αποτελούν μέρος της και δεν νοούνται έξω από αυτήν. Ο ελληνικός πολιτισμός,την αποθέωσε, έδωσε ονόματα θεών, ημίθεων και ηρώων, στον ουρανό(αστερισμοί, πλανήτες), στις θάλασσες, ποτάμια, λίμνες, όρη και αλλού. Με έξοχο ποιητικό-μυθολογικό τρόπο, ερμήνευσε φυσικά φαινόμενα(ο κόσμος μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον ως αισθητικό φαινόμενο Νιτσε). Αυτή η αγάπη προς την φύση, η έλλειψη ΄φόβου προς αυτήν και η επιθυμία να καταλάβει, εξηγεί γιατί οι Ελληνες πρώτοι ανέπτυξαν , την λογική, την φιλοσοφία, τις τέχνες και τον πολιτισμό(που αντιλαμβάνονται τον άνθρωπο, όχι ως έρμαιο της, αλλά συμμετέχοντα συνειδητά, μέσα στον κόσμο) σε τόσο υψηλό επίπεδο και για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. «Να ζεις την ζωή σου, σύμφωνα με την φύση» Ηράκλειτος. Να μην αναφερθώ εδώ για τον κάθε είδους αρχάνθρωπο, που αποδείχθηκε πολύ σκληρό καρύδι απέναντι στις αντιξοότητες της φύσης. Ιδιος ο Σίσυφος! Όταν ο Φρόιντ αρνήθηκε τις θρησκείες, δεν πρωτοτύπησε. Ηδη βρίσκονταν σε κατάσταση υποχώρησης. Δεν είναι μάλλον τυχαίο, ότι περίπου εκείνη την εποχή-λίγο πριν- επινοήθηκαν πολιτικά δόγματα(Μαρξισμός), τα οποία στόχευαν την μεταφορά την ουράνιας βασιλείας εδώ στην γη, μια και η θρησκευτική άρχισε να θεωρείται ύποπτη). Το να προλαμβάνεις είναι καλύτερο του να θεραπεύεις.. Ο Φρόιντ, ίσως να αρνήθηκε την θρησκεία, αλλά όχι τους στόχους της. Τον έλεγχο του ανθρώπου μέσα από την αυθεντία του θεραπευτή(αντί του ιερέα-ψυχανάλυση), με το ίδιο εργαλείο, την ενοχή. Συνειδητό: οι επιτρεπτές επιθυμίες(Θεός), ασυνείδητο:(ένστικτα, διαβολικό, Παν, Διόνυσος), υπερεγώ: ψυχαναλυτής,επιστήμη- ιερατείο,). Ποιο αγόρι μισεί τον πατέρα του; Θέλει να τον σκοτώσει; Οι εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Και πώς γίνεται αυτό; ασυνείδητα.. Η το δέχεσαι η το απορρίπτεις..Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα.. Ο Οιδίπους παντρεύεται την μητέρα του και κάνουν παιδιά, χωρίς να γνωρίζουν την συγγένεια τους. Όταν το έμαθαν, η μητέρα αυτοκτονεί και ο γιός, ουρλιάζοντας βγάζει τα μάτια του. Αν ο Οιδίπους υπήρξε, τότε πιθανά να μη συνέβη ποτέ αυτό, αλλά να είναι επινόηση των τραγικών μας, για ευνόητους λόγους. Θέλω να ρωτήσω τον καθένα: θυμάται στην παιδική του ηλικία να ήταν ερωτευμένος, με τον πατέρα η την μητέρα, αντίστοιχα; Υπάρχει και κάτι άλλο. Στην Γένεση ΙΘ’ 35-36, ο Λωτ συνειδητά συνευρίσκεται ερωτικά, με τις δυο κόρες του, και αποκτά παιδιά με αυτές. Γίνεται πατέρας και σύζυγος-κόρες, πατέρας και παππούς-παιδιά, χωρίς να έχει κανένα πρόβλημα! Γιατί λοιπόν ο Φρόιντ δεν το ονόμασε Λώτειο σύμπλεγμα; Η μοναδική λύτρωσ绨 του ανθρώπου είναι η εν γνώση του συμμετοχή, στο παρών και στο μέλλον του, με την χρήση της λογικής και την παραδοχή, ότι και ο πόνος είναι μέρος της φύσης και της ζωής και μπορεί αποτελέσει ερέθισμα για την απόλαυση της σύντομης ζωής του. Οποιος αποφεύγει συστηματικά τον πόνο, αποφεύγει και συστηματικά την απόλαυση της ζωής, και δεν έχει παρά να καταφύγει σε κάθε είδους ναρκωτικά. Η γνώση «λυτρώνει» τον άνθρωπο και όχι ο υιός του Θεού. Αλλωστε υπήρξαν τόσοι πολλοί υιοί του ΄Θεού. Παρεμπιπτόντως,αν δεν υπήρχε, ο προσητυλισμός από την παιδική ηλικία, οι θρησκείες μάλλον θα εξαλείφονταν σταδιακά. Είναι θέμα πολιτιστικής κληρονομιάς, μεταφερόμενη από γενιά σε γενιά μέσω αυτού που επιστημονικά αποκαλούμε μιμητισμός.

  9. Ο/Η makis λέει:

    Δεν ξέρω αλλά γράφετε 100 χιλιάδες αρλούμπες για να αποδείξετε τι;;;; Ο φόβος είναι απαραίτητο συστατικό της ανθρώπινης κοινωνίας. Θα υπήρχε και χωρίς την εκκλησία. Το μικρό παιδάκι το φοβερίζεις για να μη κάνει ζημιές ή θέσει τον εαυτό του σε κινδύνους.
    Ακόμα και τα μεγαλύτερα τα φοβερίζεις ή τους λες ψέμματα ή καταφεύγεις σε τεχνάσματα ώστε να μελετούν και να είναι σωστοι και επιμελείς.
    Οι μεγάλοι, με τον φόβο της φυλακής και της τιμωρίας, συγκρατούνται από το να παρανομούν ή να αδικούν τους άλλους. Ή μήπως νομίζετε οτι οι νόμοι αυτοεπιβάλλονται; Οχι φιλοι. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ίδιοι. Ακόμα κι αν εσείς έχετε αγάπη, καλωσύνη, αίσθημα δικαίου κλπ κλπ, δεν θα μπορούσατε να εμπιστευτείτε τους εαυτούς σας και τα αγαπημένα σας πρόσωπα σε μια κοινωνία χωρίς αστυνόμευση και τον φόβο της τιμωρίας.
    Επομένως… παιδιαρίζετε με το να κατηγορείτε τον φόβο της θρησκείας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s