Αναγνώσεις: Pierre Rosanvallon, Η κοινωνία των ίσων

[Εκδόσεις Πόλις, μετάφραση: Αλέξανδρος Κιουπκιολής 2014 -352 σελ.]

ro29apr15

Pierre Rosanvallon

Περιγραφή
Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματική αντεπανάσταση. Από τη δεκαετία του ’80 και μετά, οι πλούσιοι γίνονται όλο και πλουσιότεροι. Ανατρέπεται έτσι η τάση που επικρατούσε ώς τότε, και η οποία χαρακτηριζόταν από τη διαρκή προσπάθεια μείωσης της διαφοράς μεταξύ πλουσίων και τωχών. Γνωρίζουμε τους οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες που προκάλεσαν αυτή την κατάσταση. Αλλά η υποχώρηση της ιδέας της ισότητας έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο, καθώς οδήγησε στην απονομιμοποίηση της φορολογίας και της ιδέας της αναδιανομής του πλούτου. Είναι επιτακτική ανάγκη, λοιπόν, να σκεφτούμε ξανά τον τρόπο με τον οποίο η ιδέα της ισότητας θα ανακτήσει το κύρος και την επιρροή της.

Το ανά χείρας βιβλίο αφηγείται την ιστορία των συζητήσεων και των αγώνων για την ισότητα, ρίχνοντας νέο φως στο σήμερα. Και, στη συνέχεια, διατυπώνει μια φιλοσοφία της ισότητας ως κοινωνικής σχέσης, που υπερβαίνει τις θεωρίες δικαιοσύνης του Τζων Ρωλς και του Αμάρτυα Σεν, αποσκοπώντας στην ανοικοδόμηση μιας κοινωνίας πραγματικής αλληλεγγύης.

Στο παρόν βιβλίο με καθοδήγησε περισσότερο παρά ποτέ η επιδίωξη να μη διαχωρίσω την επιστημονική εργασία από τις πολιτικές μου ανησυχίες. Αυτό είναι το πνευματικό διακύβευμα που διέπει το παρόν έργο. Το πολιτικό του διακύβευμα είναι να καταστήσει σαφές ότι το μέλλον της σοσιαλιστικής ιδέας στον 21ο αιώνα θα κριθεί από την κοινωνική εμβάθυνση του δημοκρατικού ιδεώδους. Ήρθε έτσι η ώρα του αγώνα για μια ολοκληρωμένη δημοκρατία, που θα προκύψει από τη διασύνδεση των ιδανικών του σοσιαλισμού και της δημοκρατίας, τα οποία είναι εδώ και πολύ καιρό διαχωρισμένα. Οι μεγάλες πνευματικές και πολιτικές διαμάχες του μέλλοντος θα αφορούν την αποσαφήνιση των βάσεων και των μορφών μιας τέτοιας δημοκρατίας. Το παρόν βιβλίο δεν έχει άλλη φιλοδοξία από το να βάλει τον πρώτο λίθο σε αυτό το εγχείρημα της επαναθεμελίωσης.
Πιερ Ροζανβαλόν.

anagnosseis

Ο Θανάσης Γιαλκέτσης στην Εφημ.τ. Συντακτών για το βιβλίο…

Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στις διαδικασίες και τους θεσμούς αντιπροσώπευσης, αλλά είναι επίσης η πολιτική μορφή με την οποία οικοδομούμε μια κοινωνία των ίσων.

ro29apr15bΣε αυτό το σπουδαίο έργο του, το βιβλίο του «Η κοινωνία των ίσων», ο Πιερ Ροζανβαλόν συνδυάζει ιστορική ανάλυση, φιλοσοφικό στοχασμό, κοινωνιολογική ερμηνεία και πολιτική παρέμβαση, στην προσπάθειά του να επαναθεμελιώσει το ιδεώδες της ισότητας και να προτείνει το φιλόδοξο σχέδιο μιας κοινωνίας των ίσων. Η έκρηξη των ανισοτήτων στον σύγχρονο κόσμο κλονίζει τα ίδια τα θεμέλια των δημοκρατικών κοινωνιών. Με την απόσχιση των πλουσίων δεν υπάρχει πλέον ένα ενιαίο κοινωνικό σώμα, αλλά μια κοινωνία διαιρεμένη σε δυο χωριστούς κόσμους που είναι ξένοι και εχθρικοί μεταξύ τους. Δύσκολα μπορεί να επιβιώνει η δημοκρατία ως πολιτικό καθεστώς, όταν παρακμάζει επικίνδυνα ως μορφή κοινωνικής οργάνωσης.

Ο Ροζανβαλόν προτείνει μιαν επιστροφή στο πνεύμα της ισότητας που ενέπνευσε τις δυο μεγάλες δημοκρατικές επαναστάσεις του 18ου αιώνα. Τον καιρό της Αμερικανικής και της Γαλλικής Επανάστασης, η ισότητα δεν γινόταν αντιληπτή ως ένας κανόνας αναδιανομής του πλούτου, αλλά ως ένας τύπος κοινωνικών σχέσεων. Το ζητούμενο τότε ήταν να δημιουργηθεί μια κοινωνία των ίσων, δηλαδή μια νέα μορφή κοινωνίας σε ρήξη με το προηγούμενο πνεύμα των διακρίσεων και των κοινωνικών διαφορών, που στη Γαλλία συνδεόταν με τα προνόμια των ευγενών και στην Αμερική με την ύπαρξη μιας ηγετικής τάξης η οποία εμφανιζόταν σαν μια φυσική αριστοκρατία.

Στην κοινωνία των ίσων καθένας θα γίνεται σεβαστός και θα έχει τα ίδια δικαιώματα με τους άλλους, ενώ θα δίνονται σε όλους τα μέσα για να είναι ανεξάρτητοι και αυτόνομοι και όλοι θα συμμετέχουν ισότιμα στη δημόσια ζωή. Αυτή η ισότητα-σχέση έπαιρνε επομένως τη μορφή ενός κόσμου ομοίων (ισότητα-ισοδυναμία), μιας κοινωνίας αυτόνομων ατόμων (ισότητα-αυτονομία) και μιας κοινότητας πολιτών (ισότητα-συμμετοχή). Το παλιό επαναστατικό ιδεώδες της ισότητας είχε γεννηθεί σε έναν προκαπιταλιστικό κόσμο, στον οποίο οι εισοδηματικές ανισότητες φαινόταν ότι μπορούν να συγκρατηθούν από τη δύναμη του εξισωτικού ήθους. Η ριζική κοινωνική αναταραχή που προκάλεσαν η Βιομηχανική Επανάσταση και η άνοδος του καπιταλισμού θα διαψεύσει αυτή την ελπίδα.

Από δω πηγάζει η πρώτη μεγάλη κρίση της ισότητας, που θα οδηγήσει στη διαίρεση της κοινωνίας σε δυο χωριστούς και εχθρικούς κόσμους, τους πλούσιους και τους φτωχούς. Το εργατικό κίνημα γεννιέται και αγωνίζεται για να περιοριστεί και να εξαλειφθεί αυτό το ανυπόφορο ρήγμα. Και οι αγώνες του οδηγούν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα στην πραγματοποίηση μεγάλων μεταρρυθμίσεων, όπως είναι η θέσπιση της προοδευτικής φορολογίας του εισοδήματος, η δημιουργία θεσμών κοινωνικής ασφάλισης και η θεμελίωση διαδικασιών συλλογικής αντιπροσώπευσης και ρύθμισης της εργασίας.

Στον εικοστό αιώνα συντελείται η επανάσταση της αναδιανομής, χάρη στην οποία οι ανισότητες μειώνονται εντυπωσιακά μέσα σε λίγες δεκαετίες. Σε αυτή την έκβαση συνέβαλαν τα εργατικά και σοσιαλιστικά κινήματα με τους αγώνες τους, αλλά και μεγάλες συλλογικές δοκιμασίες, όπως οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι, που ενίσχυσαν το πνεύμα της εθνικής αλληλεγγύης. Η σοβιετική επανάσταση του 1917 ενίσχυσε με τη σειρά της τον «ρεφορμισμό του φόβου», που υποχρέωνε ακόμα και τις συντηρητικές πολιτικές ελίτ να κάνουν κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, προκειμένου να αποτρέψουν τον κίνδυνο πολιτικών επαναστάσεων.

Αυτός ο ρεφορμισμός του φόβου έπαψε να λειτουργεί μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Η επιστροφή των μεγάλων ανισοτήτων στη δεκαετία του 1980 συνδέεται με την κρίση και την υποχώρηση των θεσμών της αλληλεγγύης και της αναδιανομής. Συνδέεται επίσης με την ανάδυση του νέου καπιταλισμού της τεχνολογικής ανανέωσης, ο οποίος αναβαθμίζει την ατομική δημιουργικότητα και παραγωγικότητα.

Περάσαμε έτσι από τον ατομικισμό της καθολικότητας, που διεκδικούσε ίδια δικαιώματα για όλους, στον ατομικισμό της μοναδικότητας, όπου καθένας επιδιώκει να διακρίνεται από τους άλλους, να είναι μοναδικός. Οι ιδέες της αξιοκρατίας και της ισότητας των ευκαιριών συνοδεύουν αυτή τη μεταμόρφωση του ατομικισμού, υπονομεύοντας τη φιλοσοφία της ισότητας ως σχέσης που θεμελιώνει τον κοινωνικό δεσμό και τη δημοκρατία. Η επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού έρχεται να επισφραγίσει μια βαθύτερη κοινωνική και ανθρωπολογική μεταβολή.

Ο νεοφιλελευθερισμός απάντησε στο αίτημα του νέου ατομικισμού για μοναδικότητα προβάλλοντας τη μορφή του καταναλωτή και το ιδεώδες μιας κοινωνίας γενικευμένου ανταγωνισμού. Καθιερώνοντας την αγορά ως μορφή και μέτρο του γενικού συμφέροντος επέτρεψε να αναπτυχθούν πελώριες ανισότητες και φαινόμενα μαζικής εξαθλίωσης που υποσκάπτουν τα θεμέλια της κοινωνικής συνύπαρξης. Για να καταπολεμήσουμε τις ανισότητες είναι αναγκαίο, αλλά δεν είναι αρκετό, να αυξήσουμε τη φορολόγηση του πλούτου και την αναδιανομή και να ενισχύσουμε το κράτος πρόνοιας. Η ισότητα, μας θυμίζει ο Ροζανβαλόν, δεν είναι μόνον η μείωση των ανισοτήτων, αλλά είναι η σχέση που θεμελιώνει τον κοινωνικό δεσμό σε μια δημοκρατία.

Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στις διαδικασίες και τους θεσμούς αντιπροσώπευσης, αλλά είναι επίσης η πολιτική μορφή με την οποία οικοδομούμε μια κοινωνία των ίσων. Η ισότητα επομένως δεν περιορίζεται στις επιταγές μιας δίκαιης κατανομής των πόρων μεταξύ των ατόμων, όπως υποδεικνύουν οι διάφορες θεωρίες της δικαιοσύνης από τον Τζον Ρολς ώς τον Αμάρτια Σεν.

Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να ξεριζώσουμε τις ανισότητες για να δημιουργήσουμε μια κοινωνία των ίσων. Χρειάζεται επιπλέον να θεμελιώσουμε την ισότητα ως σχέση που αναγνωρίζει και σέβεται τη μοναδικότητα των ατόμων, τα συνδέει με θετικούς δεσμούς αμοιβαίας αναγνώρισης και οργανώνει συνειδητά τον κοινό τους βίο.

anagnosseis

‘Αλλες Κριτικές – Παρουσιάσεις
Γιώργος Σιακαντάρης, Ελευθερία ή ισότητα: Ένα ψευδές δίλημμα;, http://www.bookpress.gr, 22.4.2015


Παναγιώτης Μαντζούφας, Προς μια ισορροπημένη ανισότητα, «The Books’ Journal», τχ. 52, Φεβρουάριος 2015


Περικλής Βαλλιάνος, Για μια φιλελεύθερη αριστερά, «The Athens Review of Books», τχ. 58, Ιανουάριος 2015


Κώστας Βλασόπουλος, Από τις ανισότητες της φεουδαρχίας στις ανισότητες του καπιταλισμού, Περιοδικό «Σοσιαλισμός από τα Κάτω», τχ. 108, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2015


Δημήτρης Σκάλκος, Βιβλία για τα Χριστούγεννα, «The Books’ Journal», τχ. 51, Ιανουάριος 2015


Olivier Descotes, Προτάσεις, «Το Βήμα»/ «Βιβλία», 14.12.2014


Τάσος Τσακίρογλου, Παραδοξότητες, «Εφημερίδα των Συντακτών», 5.12.2014


Τάσος Τσακίρογλου, Πιερ Ροζανβαλόν: «Ζητούμενο είναι η ανοιχτή διακυβέρνηση», «Εφημερίδα των Συντακτών», 8.11.2014


Αναστάσης Βιστωνίτης, Πόσο ίσοι είμαστε, «Το Βήμα»/ «Βιβλία», 2.11.2014


Θανάσης Γιαλκέτσης, Το όραμα της κοινωνίας των ίσων, «Εφημερίδα των Συντακτών», 1.11.2014


Παρή Σπίνου, Κρίση, καπιταλισμός, δημοκρατία και Ευρώπη: βιβλία για σκέψη, «Εφημερίδα των Συντακτών»,

This entry was posted in Για την Αριστερά, βιβλία/ανάγνωση, κοινωνία/πολιτική. Bookmark the permalink.

5 απαντήσεις στο Αναγνώσεις: Pierre Rosanvallon, Η κοινωνία των ίσων

  1. Ο/Η Ιφ.Μ. λέει:

    http://www.24grammata.com/?p=43891

    Πιερ Ροζανβαλόν (Pierre Rosanvallon)

    Προστέθηκε από 24grammata.

    Pierre Rosanvallon 24γραμματαΠολιτικός Λόγος (πολιτικό ένθετο του 24grammata.com)

    Σειρά μεγάλοι στοχαστές: Πιερ Ροζανβαλόν (Pierre Rosanvallon)
    για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα παρουσιάζεται μία συνοπτική παρουσίαση ενός μεγάλου στοχαστή (αποκλειστικά από το 24grammata.com)
    Free ebook- 24grammata.com/ κατηγορία: επιστημονικές μελέτες
    [κατέβασέτο]

  2. Ο/Η Ένας λέει:

    http://www.efsyn.gr/arthro/oi-adelfoi-taviani-sti-thessaloniki

    Οι αδελφοί Ταβιάνι στη Θεσσαλονίκη

    Βένα Γεωργακοπούλου
    .

    Δύο από τους σημαντικότερους και λατρεμένους των Ελλήνων σινεφίλ Ευρωπαίοι σκηνοθέτες, οι Ιταλοί αδελφοί Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι, πάντα δημιουργικοί στα 84 χρόνια του ο πρώτος, στα 86 του ο δεύτερος, έρχονται στη Θεσσαλονίκη. Σε μια ανοιχτή για το κοινό εκδήλωση, που θα γίνει στις 6 Μαΐου, στις 6.30 μ.μ., στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, θα αναγορευθούν σε επίτιμους διδάκτορες του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ.

    Ο λόγος είναι, φυσικά, όχι μόνον η αδιαμφισβήτητη προσφορά τους στην τέχνη του κινηματογράφου, αλλά και «ο συνδυασμός της με την παγκόσμια γραμματεία και ιδιαίτερα με την ιταλική και αρχαία ελληνική λογοτεχνία». Το έργο τους έχει συχνά ως αφετηρία κλασικά έργα. Δύο μόνο παραδείγματα: το «Χάος», αυτή η αριστουργηματική, σπονδυλωτή ταινία του 1984, μια μεταφορά διηγημάτων του Πιραντέλο, και οι δύο τελευταίες τους, «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει» (2012), όπου καθοδηγούν τροφίμους φυλακών στη Ρώμη να παρουσιάσουν το έργο του Σέξπιρ, και ο «Θαυμάσιος Βοκάκιος» (2015), που μόλις παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Τραϊμπέκα της Νέας Υόρκης.

    Τη φήμη τους οι Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνι τη χρωστάνε, όμως, σε μερικές ταινίες-ορόσημα με θέμα την Αριστερά και την επανάσταση την εποχή που ο ιταλικός αλλά και ευρύτερα ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος «του δημιουργού» έβγαζαν το ένα αριστούργημα μετά το άλλο. Ποιος θα ξεπεράσει ποτέ το «Aλονζανφάν» (1974) με τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι στον ρόλο ενός αριστοκράτη που κουρασμένος προσπαθεί να ξεφύγει από την ουτοπία της εξέγερσης και τους αναρχικούς συντρόφους του στην Ιταλία του 1800; Ή το «Padre Padrone» (1977) με τον Ομέρο Αντονούτι, που στη συνέχεια έγινε ο «Μεγαλέξανδρος» του δικού μας Θόδωρου Αγγελόπουλου;

    Στη διάρκεια της τελετής αναγόρευσής τους σε επίτιμους διδάκτορες οι αδελφοί Ταβιάνι θα μιλήσουν με θέμα «Εκ του σύνεγγυς στην ελληνική γη» (θα υπάρχει μετάφραση στα ελληνικά).

  3. Παράθεμα: Αναγνώσεις: Pierre Rosanvallon, Η κοινωνία των ίσων | Ασμοδαιος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s