Λέων ο Μαθηματικός-Ιωάννης Ζ΄ ο Γραμματικός

Δυο «καταραμένοι» εικονομάχοι κληρικοί με επιστημονικές επιδόσεις

Leon1

του Αναγνώστη Λασκαράτου

Στον άθλιο εσμό των φανατικών ή διεφθαρμένων επισκόπων της Ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ξεχωρίζουν δυο ιδιόρρυθμες όσο και αξιόλογες προσωπικότητες συνδεδεμένες με την Επιστήμη της εποχής τους. Ξαδέλφια, θείος ανιψιός ή τέλος πάντων συγγενείς, εικονοκλάστες και οι δυο, ο πατριάρχης Ιωάννης ο Γραμματικός (στο χειρόγραφο-εικ.1-επισκέπτεται τον Χαλίφη Μαμούν-αριστερά- ως απεσταλμένος του αυτοκράτορα-δεξιά) και ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Λέων ο Φιλόσοφος ή πιο γνωστός ως ο Μαθηματικός. O πρώτος, λόγω της ισχυρής του θέσης, συκοφαντήθηκε υπερβολικά, ο δεύτερος, χαμηλών τόνων, γλύτωσε από τα κακές γλώσσες του ιστορικού κουτσομπολιού των εικονόδουλων.

Θα ξεκινήσω από τον πατριάρχη. Ο Ιωάννης ο Ζ΄, αρμενικής καταγωγής, λόγω της μεγάλης του καλλιέργειας αποκλήθηκε Γραμματικός. Ήταν γιός κάποιου Παγκρατίου (Μπαγκράτ) Μοροχαρζάνιου, κατασκευαστή έγχρωμων ρούχων και συγγενής («σύντεκνος») της εικονόφιλης αυτοκράτειρας Θεοδώρας από την Παφλαγονία, γιατί ο αδελφός του ο Αρσαβήρ είχε παντρευτεί μια αδελφή της αυτοκράτειρας. Ήταν ο θεωρητικός της απόρριψης της ειδωλολατρίας των Ορθοδόξων, έχοντας αναπτύξει το δογματικό υπόστρωμα της εικονομαχίας.  Ήταν αυτός που εκπροσωπούσε τους εικονομάχους στις δογματικές αντιπαραθέσεις του με τους εικονόφιλους. Ο εικονομάχος αυτοκράτορας Μιχαήλ Β΄, ένας τραυλός και αγράμματος στρατιωτικός από τη Φρυγία, τον ήθελε για πατριάρχη, τον κάλεσε στα ανάκτορα και του ανέθεσε τη διαπαιδαγώγηση του διαδόχου Θεόφιλου, που ως αυτοκράτορας ακολούθησε κι αυτός εικονομαχική πολιτική σαν καλός μαθητής του Γραμματικού, ο οποίος «διαφερόντως παρά Μιχαήλ ηγάπητο του Τραυλού…και του Θεοφίλου διδάσκαλος εγκαθίστατο» (Scriptores post Theophanem 95, 102, 154). Κόκκινο πανί για τους ξυλολάτρες ήταν ο Ιωάννης, που φήμες τον ήθελαν να ασχολείται στο μυστηριώδες εργαστήριό του, που τάχα ήταν ένα υπόγειο σπήλαιο κάτω από το σπίτι του, με όργια και με δαιμονικές τελετές. Στην πραγματικότητα επιδίδονταν σε φυσικομαθηματικές μελέτες, δύσκολο βέβαια να τις πεις ολότελα απαλλαγμένες από το μεταφυσικό στοιχείο. Οι εικονόδουλοι τον εκδικήθηκαν ονομάζοντάς τον Μάγο, Λεκανομάντη, Νεκρομάντη, Απολλώνιο κλπ και τον κατηγόρησαν ως σάτυρο που διέφθειρε ακόμη και αγνές μοναχές. Διόλου απίθανο να συνέβαινε σε κάποιο βαθμό αυτό το τελευταίο, αφού ήταν μια πολύ πληθωρική και πρωτοπόρα για την εποχή του προσωπικότητα, που στο μόνο που έμοιαζε  με τους άλλους επισκόπους ήταν η φιλοδοξία, που στο διάβα της σαρώνει τους δισταγμούς, φιλοδοξία όμως ενός άξιου και όχι ενός τιποτένιου. Λέει ο Συμεών ο μάγιστρος για τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Β΄, περιλούζοντας με διαβολικά ονόματα τον Ιωάννη, πως συνεργούς «… επιζητήσας ευρίσκει leon2Ιωάννην τον λεγόμενον γραμματικόν, άλλον Ιαννὴν μάλλον ή Σίμωνα, ος και Υλζιλὰς ωνομάζετο, όπερ Εβραϊστὶ ερμηνεύεται πρόδρομος καὶ συνεργὸς του διαβόλου, ην δε υιὸς Παγκρατίου σκιαστού, και εκ παιδόθεν δαίμονα είχε, διαβεβόητο δε επί τε λεκανομαντείαις και αισχρουργίαις…» (635). Ως παιδαγωγός πάντως κατάφερε να εμφυσήσει πολλές αρετές στον Θεόφιλο, την αγάπη για την Τέχνη και ένα ασυνήθιστα υψηλό για Ρωμαίο αυτοκράτορα περί δικαίου αίσθημα. Εκείνη την εποχή στη Βαγδάτη, το κέντρο της επιστημονικής γνώσης του κόσμου, έβδομος διάδοχος του Προφήτη ήταν ο Χαλίφης Αλ Μαμούν, μια εξαιρετική προσωπικότητα με πραγματικό ενδιαφέρον για τις επιστήμες. Ο Θεόφιλος έστειλε τον Ιωάννη σαν πρεσβευτή του. Η σχεδόν διετής παραμονή της βυζαντινής αντιπροσωπείας στην πόλη με τη μεγαλύτερη Βιβλιοθήκη της εποχής της, υπήρξε πολύ καρποφόρα όχι μόνο στο πνευματικό πεδίο αλλά και σε πρακτικά ζητήματα όπως η απελευθέρωση Ρωμαίων αιχμαλώτων. Το 836 πέθανε ο πατριάρχης Αντώνιος ο από Συλαίου, γνωστός και ως Βυρσόδεψος, αφού πριν καλογερέψει ήταν βυρσοδέψης, που έμοιαζε στον Ιωάννη με την έκλυτη ιδιωτική του ζωή, που σκανδάλιζε τους πιστούς και που παλιότερα είχε αποσχηματιστεί ως εικονομάχος. Ο Θεόφιλος διόρισε τον Ιωάννη ως πατριάρχη, σηματοδοτώντας έτσι μια πιο αποφασιστική στάση απέναντι στους εικονόδουλους. Συγκλήθηκε Σύνοδος στην Παναγία των Βλαχερνών που επικύρωσε τις αποφάσεις της εικονομαχικής Συνόδου της Ιέρειας και αναθεμάτισε τους εικονόφιλους. Πολλές τοιχογραφίες αποξέστηκαν, όλες οι  εικόνες αποκαθηλώθηκαν και το τεμπέλικο και δυσώδες λεφούσι των καλόγερων περιορίστηκε στα μοναστήρια που ήταν έξω από τις κατοικημένες περιοχές. Μέσα σε αυτό το κλίμα ο Λέων, τέσσερα χρόνια μετά την άνοδο του θείου του, αναρριχήθηκε κι αυτός (1840) στον περίοπτο μητροπολιτικό θρόνο της Θεσσαλονίκης. Όμως αυτή η λαμπρή περίοδος δεν κράτησε για πολύ. Ο αυτοκράτορας πέθανε (842) και ανέβηκε η θρησκόληπτη χήρα του, η Θεοδώρα, μια γυναίκα που η βαρβαρότητα με την οποία αντιμετώπισε τους «αιρετικούς» αμείφθηκε από την Ανατολική Εκκλησία με αγιοποίηση και σήμερα της έχει ανατεθεί (εξ ημισείας με τη μούμια του «αγροίκου» και αναλφάβητου βοσκού Σπυρίδωνα) η προστασία της Κέρκυρας. Η μέγαιρα παραβίασε τους «φρικωδέστατους» όρκους που είχε δώσει στην επιθανάτια κλίνη του στον άντρα της, έδιωξε το Γραμματικό και ανέβασε στον πατριαρχικό θρόνο τον απατεώνα εικονόφιλο άγιο Μεθόδιο τον Ομολογητή, έναν ευνούχο που διέδιδε πως τον είχε καβλοτομήσει ο ίδιος ο Απόστολος Πέτρος. Ο Γραμματικός σύρθηκε από τη βασιλική φρουρά σε μοναστήρι και υποβλήθηκε σto βασανιστήριο της μαστίγωσης με 200 χτυπήματα (Ιωσήφ ο Γενέσιος 170 : «σ΄ λώροις εμάστιξεν») ή και (μάλλον απίθανο γιατί έζησε πολλά χρόνια ακόμη) της εκτύφλωσης (Συμεών: «τους οφθαλμούς αυτού εκείνου του Ιαννή εκτυφλοί»), μια φρικιαστική ποινή που στο διαστροφικό Βυζάντιο ήταν πολύ συνηθισμένη και μάλιστα εφαρμόστηκε σε ουκ ολίγους πατριάρχες, υψηλούς αξιωματούχους, σε στρατηγούς ακόμη και σε αυτοκράτορες. Το μαστίγιο όμως το υπέστη σίγουρα κι αυτό σαν τιμωρία που έσβησε εικόνες του Χριστού (Εικ. 2, επί το έργον, αναμαλλιασμένος από το Ψαλτήριο του Χλούντωφ-9ος αι.).

Αργότερα η Θεοδώρα εκθρονίστηκε από τον έκφυλο γιό της Μιχαήλ το μέθυσο, φυλακίστηκε κι αυτή με τη σειρά της σε μοναστήρι κι ο Ορθόδοξος γιός της διέταξε την εκταφή του Γραμματικού, τη μαστίγωση του σκελετού του στον Ιππόδρομο και την καύση του, για να τον τιμωρήσει που πρόσβαλε τις εικόνες του Χριστού.  Ένας κανόνας του πατριάρχη Μεθόδιου που ψάλλεται την Κυριακή της Ορθοδοξίας, τον κατηγορεί πως θα έπρεπε να ονομάζεται Πυθαγόρας, Σατούρνος (Κρόνος) ή Απόλλων και πως απεδείχθη «ίσος των Ελλήνων», «που τα συγγράμματά τους τα σκόρπισαν οι φωνές των δικαίων» (P.G 99, 1776-BC). Το μεταθανάτιο πάθημά του βρήκε μιμητές. Στα 897 το υπέστη και ο νεκρός πάπας Φορμόζος ο Α΄ από τον πάπα Στέφανο Στ΄, που τον ξέθαψε, τον δίκασε και καταδίκασε νεκρό, του έκοψε τρία δάχτυλα και τον πέταξε στον Τίβερη. Η ενασχόληση του Γραμματικού με το θετικό επιστημονικό πεδίο, που τροφοδότησαν τις φήμες πως ήταν μάγος που απεργαζόταν το Κακό στο σκοτεινό εργαστήρι του (Katsiampoura G, “John VII Grammaticus: scientist or magician?”, Archives Internationales d’Histoire des Sciences, vol. 60, 2010, pp. 33-41), δεν πρέπει να μας ξενίζει, αφού το Βυζάντιο είχε να επιδείξει και επιστήμονες όσο κι αν αυτοί ήταν στο περιθώριο μιας κοινωνίας που την κυβερνούσε η σκοτεινή πλευρά της θρησκείας, όπως ο σπουδαίος Ιωάννης ο Φιλόπονος. Ένα χρόνο μετά την πτώση του συγγενή του, εκθρονίστηκε και ο Λέων (843), χωρίς να υποστεί άλλες συνέπειες. Ήταν αγαπητός στην πόλη που αρχιεράτευσε και δεν είχε κάνει λόγω του χαρακτήρα του, εχθρούς.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ο Λέων από λάθος φέρεται να γεννήθηκε κάπου στη Θεσσαλία (στην Υπάτη, αρχαίο σύνορο προς Νότον-J.F. Boisson ade, Anecdota Graeca, II, σ. 470 σημ 2), όμως το πιθανότερο είναι στην Κωνσταντινούπολη (790-800). Δεν είναι το μόνο μπλέξιμο συγχέονται και έργα του με αυτά του Λέοντα Στ του Σοφού (Theodora Antonopoulou, “The Homilies of the Emperor Leo VI”-Brill), άλλοι τα αποδίδουν στον έναν και άλλοι στον άλλο, μπερδεύονται επίσης και με του Λέοντα του Χοιροσφάκτη. Τη Γραμματική και την Ποιητική τις διδάχτηκε στην Κωνσταντινούπολη, όμως τη Ρητορική τη Φιλοσοφία και τα Μαθηματικά τα έμαθε στην Άνδρο, από κάποιο ανώνυμο σοφό, μάλλον καλόγερο. Παράλληλα γυρνούσε στα μοναστήρια ερευνώντας χειρόγραφα, σηματοδοτώντας έτσι και κυριολεκτικά, παρά τα μυθικά στοιχεία που μπλέκονται από Χρονογράφους στη βιογραφία του,  τη μαθησιακή πορεία ενός νέου ερευνητή, μιας πνευματικά όμως αφυδατωμένης εποχής, που έπρεπε να αναζητήσει τον καλό δάσκαλο και να ψάξει επίμονα να βρει τα παλιά χειρόγραφα της αρχαίας σοφίας. Κάπου στα 833 ή λίγο μετά, επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί έζησε λιτά εργαζόμενος ως ιδιωτικός δάσκαλος, με αιχμή της θετικές επιστήμες. Η τύχη του χαμογέλασε όταν, κατά πως λέγεται, ένας γραμματέας ενός στρατηγού, παλιός μαθητής του,  αιχμαλωτίστηκε από Άραβες στρατιώτες και κατέληξε στις φυλακές της Βαγδάτης. Εκεί επιδίωξε και κατάφερε να τον δεχτεί σε ακρόαση ο καλός και λάτρης των Γραμμάτων και των Επιστημών, όπως η Αλχημεία, ιδιαίτερα και των ελληνικών (όπως η πτολεμαϊκή Αλμαγέστα),  χαλίφης Αλ – Μαμούν (813-833) δεύτερος διάδοχος  του περίφημου Χαρούν αλ Ρασίντ. Ο χαλίφης τον έβαλε να συζητήσει μπροστά του με Άραβες σοφούς και εντυπωσιάστηκε από τις γνώσεις του στην ευκλίδεια Γεωμετρία, διορίζοντάς τον δάσκαλο. Οι «Συνεχιστές Θεοφάνους» διασώζουν πως μέσω αυτού επικοινώνησε με το Λέοντα στον οποίο έθεσε επιστημονικά ερωτήματα, πήρε πρωτοποριακές απαντήσεις και εντυπωσιάστηκε. Εδώ υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τις χρονολογίες γιατί ο Μαμούν πέθανε το 833 κι αν δεν είναι το λάθος χρονολογικό τότε ο χαλίφης ήταν ο διάδοχος του Μαμούν, ο αλ Μουτασίμ (833-842). Όποιος και να ήταν, το βέβαιο είναι πως τον κάλεσε να πάει στη Βαγδάτη ενημερώνοντας παράλληλα και το Θεόφιλο, από τον οποίο ζήτησε να δώσει στον υπήκοό του την άδεια, υποσχόμενος μια μεγάλη ποσότητα χρυσού και διαρκή ειρήνη. Ο Θεόφιλος τότε κατάλαβε τι πνευματικό θησαυρό αντιπροσώπευε ο Λέων και αρνήθηκε. Προσέφερε τότε στο Λέοντα υψηλόμισθη θέση δάσκαλου. Ο σοφός συγκέντρωσε πολλούς μαθητές από τους οποίους δεν ζητούσε πληρωμή. Η μεγαλύτερη αμοιβή του ήλθε το 840 οπότε ο Λέων χάρις στον αυτοκράτορα αναρριχήθηκε στη χηρεύουσα Αρχιεπισκοπή Θεσσαλονίκης, διαδεχόμενος τον από χρόνια έκπτωτο εικονόφιλο άγιο Ιωσήφ το Στουδίτη, με τη γνωστή μέθοδο των γρήγορων αλλεπάλληλων χειροτονιών που ακολουθήθηκε και στο Φώτιο και σε άλλους. Όπως είδαμε όμως ακολούθησε την πτώση του Γραμματικού μέσα σε τρία μόλις χρόνια αρχιερατείας.

Ο αποσχηματισμός του τον έφερε πίσω στην πρωτεύουσα.  Η στενόμυαλη Θεοδώρα, παρά πάσαν προσδοκία, δεν τον τιμώρησε άλλο, αντίθετα δεν έφερε κανένα εμπόδιο στα σχέδια του Καίσαρα Βάρδα να τον προωθήσει αναθέτοντάς του στα 855 την ίδρυση του πρώτου βυζαντινού πανεπιστημίου, του γνωστού από το 425, οπότε το εγκατέστησε μια άλλη εξαιρετική προσωπικότητα που έγινε αργότερα επίσκοπος με τη βία, ο Κύρος ο Πανοπολίτης, απλά ως «Πανδιδακτηρίου» και τώρα ως «της Μαγναύρας», στεγαζόμενο στο ναό των Σαράντα Μαρτύρων, με τη Θεολογία ολότελα εξοβελισμένη από το πρόγραμμά της (διδασκόταν στην πατριαρχική Σχολή) με πολλούς δασκάλους, χωρίς δίδακτρα με τους Θεοδήγιο, Θεόδωρο και Κομητά να διδάσκουν Αστρονομία, Γεωμετρία και Γραμματική.  Εκεί οι σπουδαστές  παρακολουθούν και το Λέοντα να διδάσκει τη «θύραθεν Παιδεία», αριστοτελική Λογική, Αστρονομία και Μαθηματικά (Εικ.3 Ο Μιχαήλ Γ’ ανάμεσα σε δασκάλους και φοιτητές του Πανεπιστημίου-Μικρογραφία, Ρώμη, Βατικανή Βιβλιοθήκη). Δίκαια ονομάστηκε από τους ιστορικούς ως Άνθρωπος της Αναγέννησης (P.Lemerle, ‘Le premier humanisme byzantin’, Paris 1971, σελ. 148-176), σαν ένας πρώιμος εκπρόσωπος της οποίας, στον κόσμο της Ανατολής, συμπεριφέρθηκε. Νομίζω πως η έκπτωση από το αξίωμά  του, η παιδεία του και οι επιστημονικές του ενασχολήσεις με τις μηχανικές κατασκευές, που θα δούμε αμέσως μετά, η γενική αποδοχή του από τους άλλους, δείχνουν άνθρωπο με ηθικό πυρήνα, που μπόρεσε να σταθεί όρθιος σε μια φοβερά νοσηρή κοινωνία όπου η ολοκλήρωση της προσωπικότητας ενός ενάρετου ανθρώπου φαίνεται σχεδόν αδιανόητη και να ζήσει μέχρι το 869.  Θεωρήθηκε ο ευφυέστερος άνθρωπος στο χώρο και στην εποχή του, χωρίς να υπάρχει σε αυτήν την άποψη καμία υπερβολή. «Όπως τεκμηριώνουν οι πηγές, η συμβολή στην εξέλιξη της άλγεβρας και οι καρποί της μελέτης του Λέοντα θα γίνουν κτήμα, στις αρχές της τρίτης δεκαετίας του 9ου αιώνα, των Αράβων μαθηματικών στο χαλιφάτο της Βαγδάτης και θα αποτελέσουν τις απαρχές της σύγχρονης μαθηματικής επιστήμης κατά τα τέλη του 16ου-αρχές του 17ου αιώνα» (Φαίδων Μαλιγκούδη, καθ. Ιστορίας ΑΠΘ, Ε-Ιστορικά, τ.122).  Από τη θέση του αυτή ο Λέων γνώρισε το Φώτιο και τον ισχυρό ευνούχο, αλλά πιθανότατα εραστή της θεούσας Θεοδώρας, λογοθέτη Θεόκτιστο (Κατ.Νικολάου «Θεοδώρα και Θεόκτιστος», Σύμμεικτα 15-2002, 67‐76).

Ο αρχομανής Φώτιος αγιοποιήθηκε, ο Λέων δεν θα μπορούσε να αγιοποιηθεί, θα του ήταν πολύ εύκολο να ελιχθεί και να διατηρήσει ή και αναβαθμίσει την εκκλησιαστική του θέση, αλλά έμεινε πιστός στις εικονοκλαστικές του αρχές, πολύ κοντά σε μια γενικότερη προφανώς αντίληψη απομάγευσης, εκσυγχρονισμού και αναγέννησης μιας σκοτεινής μεσαιωνικής κοινωνίας, που η νοσηρότητά της τη βύθιζε αυτοκαταστροφικά όλο και πιο πολύ στην εκκλησιαστική ειδωλολατρία και στη δαιμονοποίηση κάθε υγιούς φυσιολογικής δραστηριότητας σε μια μακρά πορεία προς την τελική της παρακμή και πτώση. Όμως «ουαὶ όταν καλώς υμάς είπωσι πάντες οι άνθρωποι» και ο Λέων δεν θα μπορούσε να είναι εξαίρεση. Ένας θρησκόληπτος μαθητής του ο Κωνσταντίνος ο Σικελός του έσυρε τα εξ αμάξης σε ένα στιχούργημά του, (μερικοί από λάθος θεωρούν ως αποδέκτη του μένους του το Λέοντα Στ΄ το Σοφό), κατηγορώντας τον ως λάτρη του Δία, τιμωρημένο από το Χριστό να πάει στον Άδη, να βρει τους όμοιους του Έλληνες σοφούς: «’Ηχι Χρυσίππους, Σωκράτεάς τε ίδοις, Πρόκλους τ’ ηδέ Πλάτωνας, Αριστοτέλεις, Επικούρους, Ευκλείδας τε φίλους και Πτολεμαστρονόμους…». Πρόκειται ουσιαστικά για λίβελλο διαπνεόμενο από το ίδιο πνεύμα με το κοντάκιο (6ος αι.) στην Πεντηκοστή του αγίου Ρωμανού του Μελωδού, όπου ο ποιητής επιτίθεται με μίσος εναντίον των εκπροσώπων της αρχαιοελληνικής σκέψης. Ο αχάριστος μαθητής τρόμαξε λίγο με τις αντιδράσεις των λογίων και προσπάθησε να απολογηθεί, όχι όμως τίμια, γιατί έβαλε και πάλι τίτλο ενοχοποιητικό για το δάσκαλο και παραπλανητικό: «Απολογία Λέοντος Φιλοσόφου καθ’ήν Χριστόν μεν σέβει τα των Ελλήνων δε φαυλίζει» (P. Matranga, Anecdota Graeca, Rome 1850, II. 555-559). Οι κατάρες του πάντως δεν έπιασαν γιατί στον ισχυρό σεισμό το Γενάρη του 869, τον οποίο  ο Λέων που παρουσιάζεται και ως αστρολόγος, φέρεται ότι είχε προβλέψει, σώθηκε κρυμμένος στο πιο ασφαλές σημείο ενός ναού που κατέρρευσε (Leo the Philosopher: ‘Job and Other Poems’, L. G. WESTERINK  Illinois Classical Studies, XI-1986 σελ. 193-222) αλλά είτε από την ταραχή που πέρασε είτε από τα γηρατειά φαίνεται πως πέθανε λίγο αργότερα, γιατί έκτοτε δεν αναφέρεται πουθενά.

Τη δεκαετία του 830, ενώ βασίλευε ο Θεόφιλος, ο Λέων είχε ασχοληθεί με τις φρυκτωρίες, ένα σύστημα από πύργους με το οποίο στέλνονταν στην κεντρική κυβέρνηση πληροφορίες από τις αρχές των επαρχιών. Εμπλούτισε την απλοϊκή τεχνική με το ‘Ωρονόμιο’, μια επινόηση με ρολόγια βαθμονομημένα σε ώρες και συνδυασμένα με αριθμογραφικό κώδικα των πιο σημαντικών ειδήσεων. Στήθηκε έτσι μία αλυσίδα επτά πύργων–σταθμών, χτισμένων σε ψηλές βουνοκορφές σε μήκος περίπου δύο χιλιάδων χιλιομέτρων από το Φάρο του παλατιού της Κωνσταντινούπολης ως την Ταρσό της Κιλικίας.  Οι φωτιές που άναβαν πάνω τους ήταν ορατές από πολλά χιλιόμετρα μακριά. Το σύστημα μετέδιδε δώδεκα διαφορετικούς τύπους ειδήσεων, όπως νίκη, ήττα, εισβολή, (το μεσημέρι), πόλεμος (στις 2μ.μ.) οπισθοχώρηση του εχθρού, σεισμός, πυρκαγιά, ή πλημμύρα σήματα που αντιστοιχούσε το καθένα τους σε συγκεκριμένη ώρα έναρξης της αποστολής του. Έτσι η Κωνσταντινούπολη μπορούσε να μάθει για το τι συνέβαινε στα ανήσυχα νοτιοανατολικά της σύνορα μέσα  σε έντεκα ώρες το πολύ [‘Science and Eastern Orthodoxy: From the Greek Fathers to the Age of Globalization (Medicine, Science, and Religion in Historical Context)’, Νοv.8.2011 by Efthymios Nicolaidis (Author),    Susan Emanuel (Translator)]. Τώρα το να ήταν το πρώτο καθαρά μηχανικό ρολόι, όπως ισχυρίζονται μάλλον επιπόλαια πολλοί «ερευνητές» δεν είναι πιθανό (πατριωτικόν «Αντίβαρον»-October 2008, «Λέων ο Μαθηματικός: ο μεγαλύτερος επιστήμονας του Βυζαντίου»: «τα πρώτα μηχανικά ρολόγια στην ιστορία!»), γιατί στη Δύση το ρολόι αυτό ανακαλύφθηκε μόλις το 12ο αιώνα ενώ στην Κίνα το 725 από το βουδιστή καλόγερο Ι Ζίνγκ επινοήθηκε το αστρονομικό ρολόι. Είναι φανερό πως τα ρολόγια του Λέοντα είχαν, όπως συνηθιζόταν, κάποιο υδραυλικό μηχανισμό. Με δεδομένο πως η συνοριακή Ταρσός από το 637 που έπεσε μαζί με την Ιερουσαλήμ και μετά τη Δαμασκό στους Άραβες, μέχρι τον 9ο αιώνα χάθηκε και επανακτήθηκε πολλές φορές από τους Ρωμαίους, είναι βέβαιο πως οι πρώτοι θα κατέστρεψαν τον κατασκοπευτικό πύργο και το σύστημα αυτό παρήκμασε. Σύμφωνα με ορισμένους βυζαντινούς χρονικογράφους, το σύστημα τερματίστηκε από τον γιο του Θεόφιλου τον έκφυλο Μιχαήλ Γ, επειδή τάχα οι αναμμένοι φάροι της είδησης μιας  αραβικής εισβολής απείλησε να τινάξει στον αέρα κάποιος αγώνες που γίνονταν τότε στον Ιππόδρομο. Αυτή η ιστορία θεωρείται πάντως ως κατευθυνόμενη προπαγάνδα του 10ου αι. από τη Μακεδονική δυναστεία, προκειμένου να αμαυρωθεί ο συγκεκριμένος ανισόρροπος μονάρχης και η φάρα του.

leon3Ένα άλλο θέμα είναι τα «αυτόματα», οι μηχανικές κατασκευές που πράγματι υπήρχαν στη βυζαντινή Αυλή, τις καταγράφουν αρκετοί Χρονογράφοι, και κάποιες αποδίδονται, νομίζω με δόση υπερβολής στο Λέοντα, όχι μόνο από τους συνήθεις Νεοέλληνες «ερευνητές», σοβαρούς ή λιγότερο σοβαρούς, αλλά και από ξένους (Montagnini Leone, Leone il Matematico, protagonista del rinascimento bizantino, in ‘Il Foro Ellenico’, rivista dell’Ambasciata di Grecia in Italia, maggio-giugno 2002, pp. 16-17., του ίδιου: Leone il Matematico, un anello mancante nella storia della scienza, in ‘Studi sull’Oriente cristiano’ (diretta da Gaetano Passarelli) 6 (2002), fascicolo II, pp. 89-108), ως μελετητή της τεχνολογίας του Ήρωνα του Αλεξανδρέα, που ήταν πράγματι γνωστός στους Βυζαντινούς. Ο απεσταλμένος του πάπα, ο επίσκοπος Λιουτπράνδος της Κρεμώνας (949) περιγράφει στις αναμνήσεις του το θρόνο, με μπρούτζινα δένδρα και πουλιά που κελαηδούσαν, ανυψούμενο μάλιστα υπερβολικά, μέχρι ο πεσμένος στο δάπεδο υποκλινόμενος επισκέπτης να προλάβει να σηκώσει το κεφάλι του, με επίχρυσα λιοντάρια που χτυπούσαν στο πάτωμα τις ουρές τους, βρυχώντο κλπ. («Λιουτπράνδος της Κρεμόνας, Πρεσβεία στην Κων/πολη του Νικηφόρου Φωκά», εκδόσεις «Στοχαστής», Αθήνα 1997). Αν πράγματι αποδώσουμε αυτή την υπερφίαλη κατασκευή, που διατηρήθηκε έναν αιώνα μετά από την εποχή του Θεόφιλου, στο Λέοντα, ως εκ της θέσεώς του και των ικανοτήτων του,  αυτό αποδυναμώνει την ηθική του προσωπικότητά, να σπαταλάει χρόνο για τη ματαιοδοξία του βασιλιά, αλλά βεβαίως όποιος ζούσε κοντά στην Αυλή, ήταν υποχρεωμένος να υπακούει τυφλά, να κολακεύει και να γίνεται αρεστός και χρήσιμος αν ήθελε να γεράσει ειρηνικά, χωρίς κι αυτό να είναι ποτέ εξασφαλισμένο.

Αν και πολυγραφότατος ο Λέων, λίγα πράγματα σώθηκαν από το έργο του. Γνωστές είναι οι διορθώσεις του, αλλά δε γνωρίζουμε την έκτασή τους, στους Νόμους του Πλάτωνα. Αν ξεκαθαριστούν αυτά που τελικά κατακυρώθηκαν στους δυο άλλους Λέοντες που αναφέραμε απομένουν ένα κήρυγμα, του Ευαγγελισμού, ένα δελτίο τεσσάρων σελίδων για τον Ευκλείδη, μερικά αποσπάσματα για αστρολογία και συναφή θέματα, πολλά από αυτά αμφίβολης απόδοσης ή αυθεντικότητας, δέκα ή έντεκα επιγράμματα (πιο σίγουρο το XV 12 της Παλατινής Ανθολογίας από 13 στίχους-«Εύγε τύχη…..ουκ εθέλω πλούτον…ου τιμάς…»)  και ο  Ιώβ, ένα διδακτικό ποίημα σε 638 στίχους. Ο L.G.Westerink, που έκανε αυτό το ξεσκάρτεμα, παρέθεσε ολόκληρο τον Ιωβ («Λέοντος Φιλοσόφου Ιώβ ή περί αλυπίας και υπομονής»), από τον οποίο διαλέγω για να κλείσω τους στίχους 626-631, λίγο πριν το τέλος:

«Φεύγομεν ουν άκοντες εκόντες τ’ άχθεα κόσμου

…Ω Ζεύ εφώνουν…

Ω Λόγε Χριστέ μηδενί δοίης υπερήνορα (αλαζονεία) μηδενί λύπην…».

ΣΧΕΤΙΚΑ:

1.‘Το καλό πρόσωπο του Ισλάμ’ https://roides.wordpress.com/2012/10/27/27oct12/:

«….Κέντρο της ισλαμικής επιστήμης ήταν ο «Οίκος της Σοφίας» στη Βαγδάτη, η μεγάλη Βιβλιοθήκη και μεταφραστικό εργαστήριο του Αλ Ρασίντ και του γιού του Μαμούν στο οποίο εισέρρεαν οι γνώσεις όχι μόνο από τα δυτικά, αλλά και από την Ανατολή…».

2.«Κύρος ο Πανοπολίτης, επίσκοπος με το στανιό-Ένας από τους παγανιστές (!) Αρχιερείς της Εκκλησίας» https://roides.wordpress.com/2014/01/18/18dec14/

Όλα τα άρθρα της κατηγορίας «Λόγος»

This entry was posted in «Ιερή» Εξουσία, θρησκεία/κλήρος, Logos. Bookmark the permalink.

6 απαντήσεις στο Λέων ο Μαθηματικός-Ιωάννης Ζ΄ ο Γραμματικός

  1. Ο/Η Μίμης ο σιδερας λέει:

    Πρωταγωνιστούν: Τάσος Παλαντζίδης, Γιάννης Καραπανταζής, Στέλιος Καπάτος, Βαρβάρα Μαυρομάτη, Πάνος Θεοδωρίδης, Δημήτρης Κολοβός, Τάσος Υφαντής, Άκης Σακελλαρίου, Κοσμάς Ζαχάρωφ, Λάζαρος Ανδρέου, Γιώργος Φουρνιάδης, Στέλιος Γούτης, Στέφανος Κυριακίδης, Θοδωρής Προκοπίου, Δημήτρης Σιακάρας, Βασίλης Γκόπης, Νίκος Παπαδάκης
    Έτος Παραγωγής: 1987
    Σκηνοθεσία: Φώτος Λαμπρινός
    Σενάριο: Φώτος Λαμπρινός, Πάνος Θεοδωρίδης
    Μουσική: Κώστας Βόμβολος
    Διάρκεια: 105 λεπτά

    Υπόθεση
    Σ’ ένα χωριό της Μακεδονίας, το Δοξόμπους, ένας έφηβος ονόματι Ξένος στέλνεται, μετά το θάνατο του πατέρα του, σε μοναστήρι για να μάθει την τέχνη του εμπορίου. Στα χρόνια που ακολουθούν ( 12ος μ.Χ. αιώνας), θα ζήσει τον πόλεμο σε όλη του τη διάρκεια, αρχικά στο μοναστήρι και στη συνέχεια στο πεδίο της μάχης, παίρνοντας και ο ίδιος μέρος στις εμφύλιες συγκρούσεις. Μετά τη νίκη των ζηλωτών, στις τάξεις των οποίων είχε διαπρέψει, ο Ξένος θα ανταμειφθεί με τον τίτλο του Άρχοντα του Δοξόμπους. Από τη θέση αυτή θα προσπαθήσει να αλλάξει ριζικά τη ζωή των φτωχών χωρικών

  2. Ο/Η Aδ.Κοραής λέει:

    Η πτώση της Βαγδάτης-1258 μ.Χ.
    Η καταστροφή της Βιβλιοθήκης της
    Το τέλος του Χαλίφη

    The Battle of Baghdad in 1258 was a victory for the Mongol leader Hulagu Khan, a grandson of Genghis Khan. Baghdad was captured, sacked, and burned.

    Many historical accounts detailed the cruelties of the Mongol conquerors:

    The Grand Library of Baghdad, containing countless precious historical documents and books on subjects ranging from medicine to astronomy, was destroyed. Survivors said that the waters of the Tigris ran black with ink from the enormous quantities of books flung into the river.
    Citizens attempted to flee, but were intercepted by Mongol soldiers who killed with abandon. Martin Sicker writes that close to 90,000 people may have died. Other estimates go much higher. Wassaf claims the loss of life was several hundred thousand. Ian Frazier of The New Yorker says estimates of the death toll have ranged from 200,000 to a million.
    The Mongols looted and then destroyed mosques, palaces, libraries, and hospitals. Grand buildings that had been the work of generations were burned to the ground.
    The caliph was captured and forced to watch as his citizens were murdered and his treasury plundered. According to most accounts, the caliph was killed by trampling. The Mongols rolled the caliph up in a rug, and rode their horses over him, as they believed that the earth was offended if touched by royal blood. All but one of his sons were killed, and the sole surviving son was sent to Mongolia. Hulagu had to move his camp upwind of the city, due to the stench of decay from the ruined city.

  3. Ο/Η Κάποιος λέει:

    To αστρονομικό ρολόι

    http://en.wikipedia.org/wiki/Yi_Xing

    Yi Xing

    From Wikipedia, the free encyclopedia

    For the Vietnamese monk with the same Chinese dharma name, see Thích Nhất Hạnh. For the city in Jiangsu, see Yixing.

    This article contains Chinese text. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Chinese characters.

    Yi Xing (Chinese: 一行; pinyin: Yī Xíng; Wade–Giles: I-Hsing, 683–727), born Zhang Sui (Chinese: 張遂), was a Chinese astronomer, mathematician, mechanical engineer and Buddhist monk of the Tang dynasty (618–907). His astronomical celestial globe featured a clockwork escapement mechanism, the first in a long tradition of Chinese astronomical clockworks.

    • Ο/Η Ντένης ο τρομερός λέει:

      Ακόμα κι αν έλεγαν αλήθεια οι Ελληναράδες πως το πρώτο μηχανικό ρολόι το βρήκε ο Λέων, αυτός ήταν Αρμένης και το Βυζάντιο δεν ήταν ελληνικό.

  4. Ο/Η Gay priest λέει:

    https://www.efsyn.gr/arthro/o-finlandos-arhiepiskopos-kai-oi-gay

    Τριτη Ματια

    Ο Φινλανδός αρχιεπίσκοπος και οι gay

    04.12.2014
    Κατερίνα Οικονομάκου
    .

    Την περασμένη εβδομάδα, μια φίλη, ανταποκρίτρια φινλανδικής εφημερίδας στο Βερολίνο, μου έστειλε ένα ενθουσιώδες sms για να μου πει ότι η Φινλανδία έγινε η 12η χώρα στην οποία ο νόμος επιτρέπει πλέον σε ομόφυλα ζευγάρια να παντρεύονται και να κάνουν οικογένεια. Ολοι οι συνάδελφοί της περίμεναν με μεγάλη αγωνία το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, που διεξήχθη το βράδυ της περασμένης Παρασκευής. Λίγο νωρίτερα ο κεντροδεξιός πρωθυπουργός της χώρας, Αλεξάντερ Σταμπ, είχε μεταξύ άλλων δηλώσει ότι «η φινλανδική κοινωνία οφείλει να αγωνίζεται κατά των διακρίσεων και να σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα…»

    Από τη Φινλανδή συνάδελφο έμαθα κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: ο αρχιεπίσκοπος της Λουθηρανικής Εκκλησίας -στην οποία ανήκει το 75% των Φινλανδών- εξέφρασε τη χαρά του για την εξέλιξη, προσθέτοντας πως «και σε ό,τι με αφορά θεωρώ ότι πρέπει η Εκκλησία να επανεξετάσει τη θέση της για την έννοια του γάμου», υπονοώντας ότι ο ίδιος θα υποστήριζε και την τέλεση θρησκευτικών γάμων ομόφυλων ζευγαριών, πράγμα για το οποίο δεν νομοθετεί η Βουλή. Από εκείνη την ώρα έως σήμερα 13.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Εκκλησία – άρα σταματούν και να πληρώνουν τον εκκλησιαστικό φόρο. Ο αρχιεπίσκοπος Κάρι Μάκινεν γνώριζε ότι τα λόγια του θα εξόργιζαν και θα αποξένωναν μια μερίδα πιστών. Αλλά φαίνεται ότι οι αρχές και ο προσωπικός του κώδικας αξιών τού επέβαλαν να συνταχθεί με τους υποστηρικτές των ατομικών ελευθεριών.

    Ενώ θεωρώ ότι ανήκω στους ανοιχτόμυαλους ανθρώπους, στους υποστηρικτές της ανοιχτής κοινωνίας και του δικαιώματος όλων μας στον αυτοπροσδιορισμό, τις τελευταίες μέρες συνειδητοποίησα ότι μάλλον έχω υπερβολικά καλή ιδέα για τον εαυτό μου – εξηγούμαι: εκείνο που με αιφνιδίασε δεν ήταν τόσο το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, αλλά η ειλικρινής συγκίνηση της Φινλανδής συναδέλφου μου, η οποία ένιωσε ότι η πατρίδα της έγινε κατά τι καλύτερη, κατά τι πιο δίκαιη και ανθρώπινη. Ενώ εγώ, λίγες μόνο μέρες αργότερα, άκουσα με ένα αίσθημα παραίτησης τις σοκαριστικές δηλώσεις του δικού μας υπουργού Δικαιοσύνης περί σεβασμού στην ανθρώπινη φύση. Και φυσικά δεν θα μου περνούσε από το μυαλό ότι θα ήταν ποτέ δυνατό ο προκαθήμενος της Εκκλησίας να εκφράσει τέτοια ευγενή αισθήματα.

    Το χειρότερο, εκείνο που με ενοχλεί σε προσωπικό επίπεδο και με κάνει να ντρέπομαι, είναι ότι έχω μάθει να θεωρώ αυτήν την πραγματικότητα δεδομένη. Οσο θυμάμαι τον εαυτό μου, η ελληνική κοινωνία δεν ήταν ποτέ «ώριμη» – κι αυτή εξακολουθεί να είναι μια συνθήκη που αποδέχονται και οι προοδευτικότεροι ανάμεσά μας. Κι όμως, όπως αποδεικνύει το φινλανδικό παράδειγμα, δεν είναι ούτε η Δεξιά, ούτε η Εκκλησία το πρόβλημα, αλλά το σύστημα αξιών μας. Αυτές τις μέρες αναγκάστηκα να αναγνωρίσω και να παραδεχτώ ότι, σε αντίθεση με τη Φινλανδή συνάδελφο, εγώ έχω μεγαλώσει σε μια κοινωνία όπου ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι αξία σχετική. Κι έχω μάθει να θεωρώ δεδομένο ότι ο πήχης θα είναι πάντα χαμηλά. Σε αντίθεση με την καλή μου φίλη, δεν έχω λοιπόν κανέναν λόγο να νιώθω περήφανη.

    • Ο/Η laskaratos λέει:

      Αιδεσιμότατε,
      όπως θα ξέρετε ο Αρχιεπίσκοπος των Φινλανδών Ορθοδόξων Λέων Ι, αναγνωρίζει τους gay γάμους, γεγονός που σκανδαλίζει τους παραδοσιακούς πιστούς.

      http://nftu.net/orthodox-archbishop-of-finland-leo-recognizes-gay-unions/
      Nov 14, 2008

      Orthodox Archbishop of Finland Leo recognizes gay unions

      http://orthodoxengland.org.uk/finalndt.htm

      A Tragedy in Finland

      Το γεγονός είχε ενοχλήσει και τον ευσεβέστατο (εξαφανισμένο εδώ και ένα χρόνο μπλόγκερ Θεοπρόβλητο , παλιό σχολιαστή μας:

      Καταγγέλει:
      orthodox bishop of finland organizes international gay and …

      theoprovlitos.wordpress.com/…/orthodox-bishop-of-finland-organizes-in..

      Behind: Gay Pride Parade, like the ones Ambrosius blesses and organizes along with the Ecumenist … Posted on Μαΐου 6, 2009 by theoprovlitos.

      the orthodox church of finland in the hands of gay heretics
      Posted on Νοεμβρίου 23, 2008 by theoprovlitos. > ENOUGH IS … The Orthodox Chruch of Finland has gradually passed to the hands of a heretical gay mafia.

      Theoprόvlitos: ΣΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ

      theoprovlitos.blogspot.com/2008/11/blog-post_18.html

      18 Νοε 2008 – ΚΑΙ Η GAY ΜΑΦΙΑ ΞΕΣΠΑΘΩΝΕΙ. Ο Ορθόδοξος Αρχιεπίσκοπος Φινλανδίας Λέων μόλις αναγνώρισε τον πολιτικό γάμο των ομοφυλοφίλων!

      Στο μεταξύ υπάρχει ιστοσελίδa gay ορθόδοξων πιστών και κληρικών.
      http://www.orthodoxandgay.com/the-outcast

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s