Ενα σύντομο μυθιστόρημα για την άκακη μανία της λογοτεχνίας

η περίφημη φωτογραφία " Nara (readers on commuter train)" του André Kertész © 1968

* Δημήτρης Φύσσας
Ο αναγνώστης του Σαββατοκύριακου, μυθιστόρημα, Εκδόσεις της Εστίας

Γράφω δυο λόγια για τον Αναγνώστη μου, υποθέτοντας ότι, μέχρι να τα διαβάσετε, δεν θα έχουμε χρεοκοπήσει: γιατί αν έχουμε, η προ-εκδοτική παρουσίαση ενός βιβλίου δεν θα είναι, βέβαια, θέμα πρώτης προτεραιότητας. Γράφω, ακόμη, έχοντας κατά νου ότι ένας συγγραφέας θα πρέπει ν’ αποφεύγει, όσο γίνεται, όχι μόνο να εκθειάζει, αλλά και να ερμηνεύει τα βιβλία του.

Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Εστία στα τέλη Νοεμβρίου και θα έχει περίπου 120 σελίδες. Εντάσσεται στην αφηγηματική λογοτεχνία, με τριτοπρόσωπη αφήγηση, σχόλια του συγγραφέα (ενίοτε χιουμοριστικά) και ένθετα αποσπάσματα. Η εξέλιξη είναι κατά βάση γραμμική και όπου υπάρχουν αναχρονίες είναι στοιχειώδεις. Το κλείσιμο επαναλαμβάνει την αρχή, με αγγελία αναζήτησης αναγνώστη. Επειδή αναφέρονται πάρα πολλά ονόματα συγγραφέων και βιβλίων, υπάρχει στο τέλος βιβλιογραφικό σημείωμα, αλλά και αλφαβητικό ευρετήριο.

Η υπόθεση είναι απλή. Το 2005, μια μεσήλικη γυναίκα που αγαπάει το διάβασμα -είναι μάλιστα και εκδότρια- μένει τυφλή, ύστερα από ένα σιδηροδρομικό δυστύχημα. Οταν γυρίζει σπίτι της, αναζητάει κάποιον να της διαβάζει λογοτεχνία. Βάζει αγγελία στο Διαδίκτυο και προσλαμβάνει μια νεαρή κοπέλα, ακαλλιέργητη μεν, αλλά με ευχάριστη φωνή και καλές προθέσεις. Η σχέση αναγνώστριας – ακροάτριας διαρκεί περίπου ένα χρόνο, με διάβασμα Δευτέρα – Παρασκευή. Καθώς η κοπέλα διαβάζει, αρχίζει να εκτιμάει τη λογοτεχνία. Αλλά και η σχέση των δύο γυναικών εξελίσσεται, σε διάφορα επίπεδα και μέσω διαφόρων επεισοδίων, όπου συμμετέχουν και σημαντικά άτομα του περίγυρου, μεταξύ των οποίων ένας σκοτσέζος γερο-υπηρέτης και κάποιος εμβόλιμος «αναγνώστης του Σαββατοκύριακου».

Ταυτόχρονα, ποικίλα ζητήματα σχετικά με το γράψιμο, τη γραφή και τη λογοτεχνία συζητιούνται μέσα στις σελίδες τού Αναγνώστη: τα κίνητρα της συγγραφής, το σάλιωμα των δάχτυλων κατά το γύρισμα των σελίδων, η (α)συνέπεια του συγγραφέα σε σχέση με το κείμενό του, οι λέσχες ανάγνωσης, η σχέση λογοτεχνίας και πραγματικότητας, η γυναικεία λογοτεχνία (σε αντίθεση με τη λογοτεχνία τη γραμμένη από γυναίκες), το νουάρ, τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, η (μη) αξία της προφορικής ανάγνωσης, η σύγκριση πεζογραφίας – ποίησης, το πολυτονικό, τα λογοτεχνικά βραβεία, η «επαφή» του συγγραφέα με τους ήρωές του, οι παρουσιάσεις βιβλίων, οι «εποχές» της ελληνικής γλώσσας, η σχέση λογοτεχνίας – κινηματογράφου, η (μη) τεκνοποιία των ποιητών, ο ρόλος των (παλαιο)βιβλιοπωλείων, το διάβασμα στα μέσα μαζικής μεταφοράς, η επανάχρηση λογοτεχνικών ηρώων από μεταγενέστερους συγγραφείς κ.λπ. κ.λπ.

Αφού αντικείμενο του βιβλίου είναι η ίδια η λογοτεχνία, «ακούμε» κι εμείς, μαζί με την τυφλή Λόρα, αποσπάσματα από δέκα σπουδαία βιβλία (Η πανούκλα του Καμί, Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60 του Βαλτινού, Το τούνελ του Σάμπατο, Πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη, Ποιήματα του Καρυωτάκη, Μπελ Αμί του Ντε Μοπασάν, Οι πράκτορες του χάους του Σπίνραντ, Ποιήματα του Καβάφη, Η μικρή αδερφή του Τσάντλερ και Το τέλος της μικρής μας πόλης του Χατζή), ενώ συζήτηση γίνεται για πολλούς άλλους συγγραφείς (π.χ. Βασιλικός, Πόε, Αλεξάνδρου, Ντικ, Χάκκας, Κάφκα, Ροθ, Τσίρκας, Δούκα, Τσέχοφ, Μητσάκης, Μέλβιλ, Εκο, Βερν) καθώς και για επιλεγμένες ταινίες και σκηνοθέτες. Εχω κι ένα μότο από τον Χάκλμπερι Φιν του Μαρκ Τουέιν.

Μπορώ ν’ αναφέρω τέσσερις εντοπισμένες βιογραφικές εμμονές στον Αναγνώστη. Πρώτη και προφανής, βιβλία και συγγραφείς που εκτιμώ. Δεύτερη, η επαγγελματική κειμενογραφία μου, που εδώ έφερε τη σύγκριση δημόσιων σχέσεων – λογοτεχνίας. Τρίτη, η εχθρότητά μου προς τον ανορθολογισμό (ζώδια, θρησκείες κλπ). Τέταρτη, η Αθήνα (Τρεις Γέφυρες, πλατεία Αττικής, Πολιτεία, Κέντρο). Μπορεί να υπάρχουν κι άλλες, αλλά να μην το έχω συνειδητοποιήσει.

Τέλος, υπάρχει κάποια σχέση με άλλα δύο βιβλία που έχω γράψει. Το προηγούμενό μου ήταν Ο στρατιώτης του Χριστού (Γνώσεις, 2008), ένα μυθιστόρημα πολιτικής φαντασίας, εμπορικά αποτυχημένο. Πριν απ’ αυτό είχε εκδοθεί η Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος (Εστία, 2006), μυθιστόρημα εναλλακτικής ιστορίας, εμπορικά πετυχημένο. Τα τρία αυτά βιβλία χαρακτηρίζονται: πρώτον, από έμφαση στην προφορικότητα και, δεύτερον, από ένθεση προϋπαρχόντων, αυτούσιων κειμένων (ή πεποιημένων που το παίζουν αυτούσια): στον Στρατιώτη χριστιανικών, στην Πλατεία πολιτικών και στον Αναγνώστη λογοτεχνικών. Ξεσήκωσα αυτή την τεχνική ιδίως από τον Ντος Πάσος. Τα ένθετα κείμενα και η προφορικότητα, αν τα πάρει κανείς από κοινού, οδηγούν, ελπίζω, σε μια πεζογραφία λιγότερο υποθετική και περισσότερο ρεαλιστική. Νομίζω πως οτιδήποτε γράφω πια, τέτοιο (θα) είναι.

[Ελευθεροτυπία]

- Ευχαριστούμε επίσης τον σχολιαστή ΚΔ

Δημήτρης Φύσσας