προς Ποιητή Άρη Αλεξάνδρου

 

Αγαπητέ Άρη,
Πολύ πριν πεθάνει και έρθει να σε συναντήσει ο πρόωρα χαμένος και αγαπημένος μου φίλος Θανάσης μου δώρισε τα άπαντα του Σαίξπηρ σε ένα μοναδικό τόμο των εκδόσεων «The Viking Press, New York» τον Αύγουστο του 1981 με αφιέρωση ένα σου ποίημα που το κουβαλώ από τότε φυλαγμένο βαθιά στη μνήμη. Δεν σου κρύβω δε, ότι αυτό σου το ποίημα με έχει προστατέψει από κάμποσες κακοτοπιές του ομολογουμένως δύστροπου χαρακτήρα μου.

Το μαχαίρι
‘Όπως αργεί τ’ ατσάλι να γίνει κοφτερό και χρήσιμο
μαχαίρι
έτσι αργούν κι οι λέξεις ν’ ακονιστούν σε λόγο.
Στο μεταξύ
όσο δουλεύεις στον τροχό
πρόσεχε μην παρασυρθείς
μην ξιπαστείς
απ’ τη λαμπρή αλληλουχία των σπινθήρων.
Σκοπός σου εσένα το μαχαίρι.

Περίεργο, σκέφτηκα τότε. Γιατί κάτι του Άρη Αλεξάνδρου σε βιβλίο του Σαίξπηρ; Ο Θανάσης δεν έκανε ποτέ κάτι χωρίς σκέψη. Συμπτωματικά εκείνες τις μέρες του ’81 με την παρέα, μαζευόμασταν στην οδό Ευελπίδων σε ένα ταβερνάκι με καλό κόκκινο κρασί (εξαίσιο όχι, αλλά καλό) και πολλοί ανάμεσά τους και ένας γνωστός σκηνοθέτης που έχει σφραγίσει με τα πρώτα ελληνικά μιούζικαλ το ελληνικό σινεμά και που ωστόσο είχε άποψη για το έργο σου. Πολλοί από αυτούς σε θεωρούσαν, και μάλλον ακόμα σε θεωρούν τον σημαντικότερο Έλληνα πεζογράφο μεταπολεμικά, κι ας έγραψες μόνο «Το κιβώτιο» (το μόνο που είχα διαβάσει τότε δικό σου, και πρέπει να σου πω ότι μου το είχε χαρίσει ένας καλός σου φίλος, ο αείμνηστος Παύλος ο Ζάννας ένα βράδυ στην Κινηματογραφική Λέσχη). Σε θεωρούσαν επίσης έναν από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς μας ποιητές παρ’ όλο ότι είχες γράψει μόνο τρεις ποιητικές συλλογές (τη ποίησή σου δεν την ήξερα τότε).

Όλα αυτά μου κίνησαν την περιέργεια για το πρόσωπό σου. Τον Άρη Αλεξάνδρου. «Το κιβώτιο» σου. Αυτό το έργο της θλίψης, πως σημάδεψε πολλούς από εμάς. Αυτός ο ορισμός του Χρέους, τι πλαστικότητα! Ο δαιδαλώδης μονόλογος ενός ανθρώπου σαν τον καθένα μας. Το δόκανο του ανακριτή, ένα δόκανο που στήνει ο ανακρινόμενος και που στο τέλος λυτρώνεται από τον αφηγητή, ο οποίος με τη σειρά του νιώθει τη λύτρωση και αυτός. Πόσο ζήλεψα τη πένα και τον πόνο σου.

Έζησες όλη σου τη ζωή σαν μεταφραστής. Λίγο δεν είναι. Από τις μεταφράσεις σου γνώρισα τον Ο’Νηλ, τον Ουάιλντ, τον Αραγκόν και τον Μαγιακόφσκι. Βέβαια σε εμπιστεύτηκα σε όλον τον Ντοστογιέφσκι, ποιον άλλον να εμπιστευόμουν. Δυο μητρικές γλώσσες διέθετες, α, δεν ξεχνώ και τον «Αγαθούλη» του Βολταίρου.

Ας αναφερθώ σε μερικά δηλητηριώδη βέλη σου που σημάδεψαν καρδιές:
«Για την ομάδα ήμουν ύποπτος πάντα σαν την αλήθεια»
και το: «Είμαι προδότης για τη Σπάρτη και για τους είλωτες σπαρτιάτης»
και απέραντα τρυφερός σαν «Όλο μιλάω για γραμμές, επίπεδα και πέτρες/για να μην τύχει και προσέξεις πόσο διστάζω να σε αγγίξω»

Δεν μπορώ να σε φανταστώ νεκρό. Σε φαντάζομαι, όπως κι η Τζένη Μαστοράκη σε μια επιστολή που σου έστειλε: «Λοιπόν, αφήστε με να σας φαντάζομαι έτσι: ταξιδιώτη. Τέλη Νοέμβρη, μέρα που φυσάει νοτιάς, στην αμαξοστοιχία από την Βαρσοβία, με γούνα, ή μάλλον όχι, με τριμμένο πανωφόρι, ‘σχεδόν χωρίς αποσκευές’ οδεύοντας προς μίαν Αγία Πετρούπολη, γιατί Πετρούπολη θα είναι πάντα, πνιγμένη σε καπνούς και σκόνες μακρινών διαδρομών».

Εκεί που είσαι πάντως σου στέλνω κάτι δικό σου που, πολλοί από εμάς ξεχνάμε συχνά. Πολύ συχνά.

Νεκρή Ζώνη
Με τις λέξεις σου να είσαι πολύ προσεκτικός, όπως είσαι ακριβώς μ’ έναν βαριά τραυματισμένο που κουβαλάς στον ώμο.
Εκεί που προχωράς μέσα στη νύχτα μπορεί να τύχει να γλιστρήσεις στους κρατήρες των οβίδων μπορεί να τύχει να μπλεχτείς στα συρματοπλέγματα.
Να ψαχουλεύεις στο σκοτάδι με τα γυμνά σου πόδια
κι όσο μπορείς μη σκύβεις για να μη σούρνονται τα χέρια του στο χώμα.
Βάδιζε πάντα σταθερά σαν να πιστεύεις πως θα φτάσεις πριν σταματήσει η καρδιά του.
Να εκμεταλλεύεσαι κάθε λάμψη απ’ τις ρυπές των πολυβόλων για να κρατάς σωστόν τον προσανατολισμό σου πάντοτε παράλληλα στις γραμμές των δυο μετώπων.
Ξεπνοϊσμένος έτσι να βαδίζεις σαν να πιστεύεις πως θα φτάσεις εκεί στην άκρη του νερού εκεί στην πρωινή την πράσινη σκιά ενός μεγάλου δέντρου.
Προς το παρόν, νά ‘σαι πολύ προσεκτικός όπως είσαι ακριβώς μ’ έναν μελλοθάνατο που κουβαλάς στον ώμο.

Φιλικά
Ροΐδης ο Νεώτερος
(ανάξιος εγγονός του Άλλου)